Bijdragen aan Berghapedia? Kijk hier voor Hulp bij aanmelden

Bevrijding

Uit Berghapedia
Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

De bevrijding van de gemeente Bergh was met Pasen 1945. In de Paasnacht van 31 maart op 1 april werd er zwaar gevochten. Op Paasmorgen kwamen de eerste bevrijders Bergh binnen. Half februari was het artillerievuur op de Duitse stellingen in Bergh begonnen. Zes weken lang schuilden tal van inwoners van 's-Heerenberg in de kelders van het klooster onder de hoede van de Witte Paters en van het Huis Bergh, verzorgd door de familie Van Heek. Door woord en daad hielden zij de moed er in. Daar sliepen zij, bed aan bed, mannen, vrouwen, kinderen; daar ook leefden zij overdag. Als het even rustig was, gingen zij eens kijken hoe het er in de stad bij stond. De laatste nacht, de Paasnacht van 31 maart op 1 april, was de verschrikkelijkste.

Maar op Paasmorgen rolden de tanks der geallieerden 's-Heerenberg binnen; in Azewijn kwamen zij van de kant van Terborg; in Beek uit de richting Stokkum. De Duitsers trokken zich verder terug naar het noorden. Maar bij hun aftocht heeft een Sprengkommando stro in de kerk van Azewijn opgestapeld en het gebouw in vlammen doen opgaan.

Zie ook: Onafhankelijkheidsfeest 1913

Azewijn

"Welcome Tommies" riepen de inwoners van Azewijn tegen de bevrijders waarop deze antwoordden dat ze geen Tommies waren maar 'French Canadians'. Lees het ooggetuigeverslag van Henk Egbers.

Beek

Zie Interview met mevr. Leuverink e.a.

Kilder

Zie de herinneringen van Frits von der Linden.

Zeddam

Vóór de bevrijding

In Zeddam was al voor de bevrijding iets van de bevrijders te zien.

Tijdens de bevrijding

Op eerste Paasdag, zondag 1 april 1945, reden 's morgens om ongeveer tien uur de eerste Canadese tanks Zeddam binnen. Na vijf jaren kon weer een echte sigaret gerookt worden en de kinderen proefden voor het eerst echte chocolade. In de straten verschenen de mannen van de B.S. onder leiding van oud-sergeant Jan Markhorst, om de openbare orde te handhaven. Een moeilijke en ondankbare taak. Want wat zich in de vijf jaren bezetting had opgekropt, dreigde nu tot uitbarsting te komen. Het is volgens Antoon Helmes - oud hoofd der Meisjesschool van Zeddam - de grootste dienst, die het verzet aan Zeddam bewezen heeft, dat het gezorgd heeft, dat de chaos van de bevrijding niet gebruikt kon worden om oude rekeningen te vereffenen. Er zouden anders, zoals elders wel gebeurd is, onschuldige slachtoffers gevallen zijn.

De materiële schade was groot. Het Sint Gerardus Majella Gesticht werd door de Duitsers in brand gestoken. Gerhard Pas van de Foto- en filmgroep maakte een video die een goede indruk geeft van de vernieling in Zeddam.

's-Heerenberg

Het waren de Canadese infanteristen van The Highland Light Infantry of Canada gesteund door Canadese tanks van het 27th Armoured Regiment (The Sherbrooke Fusiliers), die op 1 april 1945 's Heerenberg innamen. De Shermantanks op de foto's tonen stukken rupsband op de bepantsering. Dit waren geen reservestukken, maar pogingen om het effect van Duitse Panzerfausten, handzame anti-tankwapens, te neutraliseren. De gedachte was dat de explosie dan tussen plaatstaal en tank zou plaatsvinden i.p.v. in de tank zelf. Overigens noemden de Duitsers de Sherman de Tommiecooker, een sinistere bijnaam die refereert aan het feit dat het pantser van het voertuig relatief makkelijk te doorboren was en dan snel in brand vloog.

De infantristen van de D-compagnie stonden onder commando van majoor Allan McTaggart. Hij staat met nog enkele Canadese officieren op de pagina Canadese bevrijders.

De bevrijders elders in de gemeente zouden onder leiding van majoor Norman Welsh hebben gestaan.


Bevrijdingsfeesten 's-Heerenberg




De Graafschapbode van 4 september 1945

Op luisterrijke wijze heeft 's-Heerenberg haar bevrijdings- en vredesfeesten gevierd. Wat eendracht en goede wil vermogen heeft 's-Heerenberg laten zien. Alle straten, wegen en pleinen waren smaakvol versierd. Jammer dat de regenbuien de eerste dag veel van 't mooie vernield hebben. Veel mensen waren op de been, om bij de officiële opening tegenwoordig te zijn. Hieraan ging een dankwoord in de kerken vooraf. Op de markt voerden resp.' de voorzitter van 't Oranje Comité, de heer Egbers, burgemeester Nederveen, Pastoor Horsthuis en Ds. Visser uit Terborg het woord. Alle schoolkinderen en een gelegenheidskoor van circa 200 dames en heren zongen passende liederen.

Bij het voor deze gelegenheid op de Bleek opgerichte monument voor de in de oorlog gevallen geestelijken Pastoor Galama en Kapelaan van Rooyen, de verschillende plaatsgenoten en geallieerde soldaten legden de burgemeester, pastoor en een Canadees officier kransen, waarna het gelegenheidskoor zong: „Wilt heden nu treden voor God den Heere".

De tweede dag was geheel voor de jeugd bestemd. 's Morgens trokken alle schoolkinderen, begeleid door de Harmonie Bergh en Crescendo naar de Gasthuisweide voor de verschillende spelletjes. 's Middags was er een jeugdoptocht met versierde wagens en fietsen. Er was van alles veel werk gemaakt, zodat de jury een zeer lastige taak had.

Het hoogtepunt van het feest was wel de grote optocht de daarop volgenden dag. Er waren duizenden mensen op de been om de 36 wagens in oogenschouw te nemen. Ook van de omliggende plaatsen waren velen overgekomen. Het was moeilijk uit te maken, welke wagen nu minder verzorgd was dan de andere.

De jury die uit personen buiten 's-Heerenberg bestond, kende de eerste prijs en een ereprijs toe aan de Emmeriksche weg. Oudste Poortstraat en Marktstraat met de wagen: "Pasen als bevrijding".

De tweede prijs en een ereprijs verwierf de Stokkumse weg met „Berghse gevallenen": de tweede prijs voor de Grintweg was „Bali-Nederland"; de derde prijs en ereprijs eveneens de Stokkumsche weg met „Vuurpeleton" en de Emmeriksche weg, Oudste Poortstr. en Marktstraat nogmaals een 3e prijs met „Nederland voor en na de bevrijding". De vierden dag werd op de speelplaats van de Zusterschool de poppenkast van Keijzer uit Zutphen vertoond. De kinderen hebben hier volop van genoten. Het spel stond op een hoog peil. De middag was bestemd voor de volksspelen, waar een ieder boven de 16 jaar aan kon deelnemen.

Alle avonden was er in de café's en de tent volop amusement en de danslustigen hebben volop kunnen genieten.

De Jury, die belast was met de beoordeling van de grote optocht, heeft ook de beoordeling van de straatversieringen voor haar rekening genomen. De uitslag, hiervan was:

  • le prijs Molenstraat
  • 2e prijs Kellenstraat
  • 3e prijs Peeskesweg

Uitslag bogen:

  • le prijs Peeskesweg,
  • 2e prijs Kellenstraat,
  • 3e prijs Klinkerstraat en ereprijs
  • 3e prijs Stokkumseweg.

Programma der Bevrijdings- Vredesfeesten, Augustus 1945

75 Jaar Bevrijding

Special 2020 001.jpg
‎Ter ere van 75 jaar bevrijding in 2020 is er een vrijheidsspecial uitgegeven getiteld 75 jaar Vrijheid Bergh.

Het bestuur van de Stichting Herdenking Bevrijding Bergh, bestaande uit Arjan Zweers, Remy Geers, Leon Westerhof, Elbert van Westerop en Henk Groote, wilde een gevarieerd programma aanbieden op 3, 4 en 5 april. Vanwege de coronavirusepidemie moest dit worden afgelast. De Stichting hoopt dit nu in september doorgang te laten vinden.

ROOSART

Rosalie de Graaf uit Doesburg aan het werk in het centrum van ’s-Heerenberg in opdracht van het Montferland Cultuurfonds.

De duiven staan symbool voor vrijheid. De Graaf (20) stopte in 2017 met haar studie en startte een eigen bedrijf: RoosArt. Ze maakt in opdracht deze metershoge en levensechte muurschilderingen en haar werk is te zien in onder andere Oostenrijk, Indonesië en Thailand. . Het werk in ’s-Heerenberg bestaat uit vijf losse afbeeldingen van circa twee bij drie meter.


Bronnen