Arbeitseinsatz - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: Kleine aanvulling

2025-01-17T10:50:30Z

Kleine aanvulling

Verre neef: Revisie en verplaatsing Rudolph Sack KG naar eigen pagina

2024-11-30T09:09:42Z

Revisie en verplaatsing Rudolph Sack KG naar eigen pagina

Wijzigingen bekijken

Verre neef: /* Bronnen */ redactie

2024-10-30T13:54:16Z

‎Bronnen: redactie

Verre neef: /* Bronnen */ dode link verwijderd

2024-10-29T03:52:07Z

‎Bronnen: dode link verwijderd

Verre neef: redactie

2024-09-28T09:22:42Z

redactie

Wijzigingen bekijken

BenninkR: /* Rudolf Sack KG in Leipzig */ integratie gallery

2024-04-24T17:23:44Z

‎Rudolf Sack KG in Leipzig: integratie gallery

BenninkR: /* Rudolf Sack KG in Leipzig */

2024-04-24T17:19:35Z

‎Rudolf Sack KG in Leipzig

Verre neef: /* Berghenaren */ spelling 's-Heerenberg (zonder slot-h)

2023-07-13T11:15:15Z

‎Berghenaren: spelling 's-Heerenberg (zonder slot-h)

Verre neef: /* Arbeitseinsatz in de Tweede Wereldoorlog */ link 's-Heerenberg

2023-07-13T11:13:54Z

‎Arbeitseinsatz in de Tweede Wereldoorlog: link 's-Heerenberg

WHermsen op 10 jul 2023 om 03:39

2023-07-10T03:39:21Z

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
+== Beschrijving ==
 De '''Arbeitseinsatz''' (''Arbeidsinzet'') was in de [[Tweede Wereldoorlog]] de vaak gedwongen tewerkstelling van meestal jonge mannen in de Duitse oorlogsindustrie. Zij kwamen uit de door [[Duitsland]] bezette gebieden, inclusief Nederland, ter vervanging van Duitse jonge mannen die in militaire dienst waren.
@@ Regel 16: / Regel 16: @@
 De tewerkgestelden waren in zoverre "gewone" werknemers dat ze een loon uitbetaald kregen. Van het brutoloon werden loonbelasting, ziekenfondspremie en bijdragen voor kost en huisvesting afgehouden. Verder hadden zij recht op vakantie. Toen lang niet iedereen van vakantie terugkwam, werd bepaald dat er voor elke verlofganger iemand borg moest staan. Kwam de verlofganger niet terug, dan verloor de borg zijn vakantierechten. Na de invoering van deze maatregel bleven er echter nog steeds veel mensen weg.
 Hoeveel Berghse mannen er precies via de Arbeitseinsatz in Duitsland hebben moeten werken, is niet bekend. Een groot aantal kon echter achterhaald worden. Klik op de link naar de categorie Arbeitseinsatz hieronder om hun pagina's te vinden.
 Het bedrijf [[Arbeitseinsatz in Leipzig|Rudolph Sack KG]] in Leipzig is een voorbeeld van een fabriek die via de Arbeitseinsatz aan personeel kwam.
@@ Regel 22: / Regel 25: @@
 == Zie ook ==
 *[https://nl.wikipedia.org/wiki/Arbeitseinsatz_in_Nederland Arbeitseinsatz in Nederland] op Wikipedia
 [[Categorie:Arbeitseinsatz]]

@@ Regel 217: / Regel 217: @@
 == Bronnen ==
-* AROLSEN Archives (internationaal archief- en documentatiecentrum over slachtoffers van vervolging, dwangarbeid en genocide door Nazi-Duitsland, met onlinedatabase)
+*[https://collections.arolsen-archives.org AROLSEN Archives] (internationaal archief- en documentatiecentrum over slachtoffers van vervolging, dwangarbeid en genocide door Nazi-Duitsland, met onlinedatabase)
-* BOEK: Gedwongen Vriendschap, Rud. Sack, Tewerkgesteld bij Rudolph Sack in Leipzig maart 1943 – mei 1945, door Paul J. van Sluis. ISBN: 978-90-824255-0-5 (zie onderstaande link voor o.a. bestelinformatie.
+* BOEK: Gedwongen Vriendschap, Rud. Sack, Tewerkgesteld bij Rudolph Sack in Leipzig maart 1943 – mei 1945, door Paul J. van Sluis. ISBN: 978-90-824255-0-5
 *Onderzoek Will Hermsen
 [[Categorie:Arbeitseinsatz]]

@@ Regel 219: / Regel 219: @@
 * AROLSEN Archives (internationaal archief- en documentatiecentrum over slachtoffers van vervolging, dwangarbeid en genocide door Nazi-Duitsland, met onlinedatabase)
 * BOEK: Gedwongen Vriendschap, Rud. Sack, Tewerkgesteld bij Rudolph Sack in Leipzig maart 1943 – mei 1945, door Paul J. van Sluis. ISBN: 978-90-824255-0-5 (zie onderstaande link voor o.a. bestelinformatie.
 *Onderzoek Will Hermsen
 [[Categorie:Arbeitseinsatz]]

@@ Regel 15: / Regel 15: @@
 == Rudolf Sack KG in Leipzig ==
-[[Afbeelding:Rudolf Sack3.jpg|350px|right|thumb|]]
+Als voorbeeld van een bedrijf waar Nederlandse dwangarbeiders te werk werden gesteld volgt hier een beschrijving van het bedrijf Rudolf Sack KG in Leipzig. <br>
-Als voorbeeld van een bedrijf waar Nederlandse dwangarbeiders te werk werden gesteld volgt hier een beschrijving van het bedrijf Rudolf Sack KG in Leipzig. Hier werkten veertien mannen uit [[gemeente Bergh|Bergh]] en omgeving. Zij kwamen op 6 maart 1943 in Leipzig aan. Blijkens onderstaand document was onder anderen [[Hermsen, Wilhelmus Arnoldus|Willem Hermsen]] hier vanaf 10 maart 1943 tewerkgesteld. Hij werkte als ''Hilfsarbeiter'' in de ''Gr(osse) Dreh(erei)'' (=Nord).
+Hier werkten veertien mannen uit [[gemeente Bergh|Bergh]] en omgeving. Zij kwamen op 6 maart 1943 in Leipzig aan. Blijkens onderstaand document was onder anderen [[Hermsen, Wilhelmus Arnoldus|Willem Hermsen]] hier vanaf 10 maart 1943 tewerkgesteld. Hij werkte als ''Hilfsarbeiter'' in de ''Gr(osse) Dreh(erei)'' (=Nord).
 Het bedrijf Rudolf Sack maakte landbouwmachines. Vanaf 1943 werd er omgeschakeld naar geheime oorlogsproductie (bijv. MG-Wagen – Maschinen-Gewehr-Wagen), daarom werd het bedrijf na de bevrijding van Leipzig op 18 april [[1945]] door de Amerikaanse bezetter per direct stilgelegd. Alle Nederlanders zijn vrijwel gelijktijdig naar huis teruggekeerd, eind mei 1945. De arbeiders waren ondergebracht in verschillende ''Lager''.
-*[[Plattegrond bedrijfsgebouwen Rudof Sack 1941|'''Klik hier''']] voor een plattegrond van de bedrijfsgebouwen in [[1941]].
+<gallery>
 In mei 1945 kreeg het bedrijf toestemming de productie van landbouwmaterieel te hervatten en met 224 medewerkers werd de productie weer opgestart. In oktober 1945 werd door de Russische autoriteiten beslag gelegd op het vermogen van Rudolf Sack KG. Evenals andere Duitse bedrijven werd het bedrijf door de bezetter aan een nader onderzoek onderworpen. Hierbij ging het om de vraag in hoeverre leiding en aandeelhouders hadden gecollaboreerd met het naziregime. Voor Rudolf Sack KG was de uitkomst van het onderzoek dat was gecollaboreerd en dat het bedrijf niet aan de eigenaren kon worden teruggegeven. In juli [[1946]] werd het bedrijf tijdelijk overgenomen door de landsregering van Sachsen. In september [[1947]] werkten 1.000 mensen bij het bedrijf.

@@ Regel 20: / Regel 20: @@
 Het bedrijf Rudolf Sack maakte landbouwmachines. Vanaf 1943 werd er omgeschakeld naar geheime oorlogsproductie (bijv. MG-Wagen – Maschinen-Gewehr-Wagen), daarom werd het bedrijf na de bevrijding van Leipzig op 18 april [[1945]] door de Amerikaanse bezetter per direct stilgelegd. Alle Nederlanders zijn vrijwel gelijktijdig naar huis teruggekeerd, eind mei 1945. De arbeiders waren ondergebracht in verschillende ''Lager''.
-[[Plattegrond bedrijfsgebouwen Rudof Sack 1941|Klik hier]] voor een plattegrond van de bedrijfsgebouwen in [[1941]].
+*[[Plattegrond bedrijfsgebouwen Rudof Sack 1941|'''Klik hier''']] voor een plattegrond van de bedrijfsgebouwen in [[1941]].
 In mei 1945 kreeg het bedrijf toestemming de productie van landbouwmaterieel te hervatten en met 224 medewerkers werd de productie weer opgestart. In oktober 1945 werd door de Russische autoriteiten beslag gelegd op het vermogen van Rudolf Sack KG. Evenals andere Duitse bedrijven werd het bedrijf door de bezetter aan een nader onderzoek onderworpen. Hierbij ging het om de vraag in hoeverre leiding en aandeelhouders hadden gecollaboreerd met het naziregime. Voor Rudolf Sack KG was de uitkomst van het onderzoek dat was gecollaboreerd en dat het bedrijf niet aan de eigenaren kon worden teruggegeven. In juli [[1946]] werd het bedrijf tijdelijk overgenomen door de landsregering van Sachsen. In september [[1947]] werkten 1.000 mensen bij het bedrijf.
@@ Regel 54: / Regel 54: @@
 * ongeveer 120 Polen
 * ondergebracht op de zolder van een van de bedrijfsgebouwen, ongeveer 70 tot 80 Nederlandse krijgsgevangenen
 |}
 == ''Arbeitslager'' ==

@@ Regel 191: / Regel 191: @@
 Op 6 maart 1943 is een groep van 42 Nederlandse arbeiders in Leipzig aangekomen, waaronder 14 uit Bergh e.o. Zij werden ondergebracht in het Lager Diesmannstrasse; later is een aantal van hen verhuisd naar andere Lagers van Sack.
-De arbeiders uit Bergh e.o. waren geselecteerd door het bijkantoor 's-Heerenbergh van het Arbeidsbureau Winterswijk. In die tijd kregen de dwangarbeiders vooraf te horen bij welk bedrijf zij te werk werden gesteld. Later gebeurde dat niet meer en werd hen alleen verteld naar welke plaats zij gingen; na aankomst werden de dwangarbeiders dan
+De arbeiders uit Bergh e.o. waren geselecteerd door het bijkantoor 's-Heerenberg van het Arbeidsbureau Winterswijk. In die tijd kregen de dwangarbeiders vooraf te horen bij welk bedrijf zij te werk werden gesteld. Later gebeurde dat niet meer en werd hen alleen verteld naar welke plaats zij gingen; na aankomst werden de dwangarbeiders dan
 toegewezen aan de bedrijven die daarvoor een aanvraag hadden ingediend.
 In de zogenaamde Kriegszeitkartei A-Z (''02020201 oS'') bevinden zich 2943178 documenten. Daarin zijn alle Berghenaren terug gevonden:
-#[[Altenrath, Hendrikus Theodorus|Hendrikus Theodorus Altenrath]], geb. Heerenbergh 11-05-1914. Na dertien maanden mocht Hendrik tien dagen met verlof. Hij keerde niet terug, maar is [[Onderduikers|ondergedoken]] (''DocID: 71234693 slecht leesbaar van''), van ..-03-1943 tot 26-12-1943 Lager Wetter-Ecke, von urlaub nicht zuruckgekehrt, hilfsarbeiter im Wagenbau (hier maakte men onderstellen voor M(achine) G(ewehr) 34 wagen, kanonnen en Föhn raketinstallaties), Entlohnung: F. 11 Arb.Tge RM 8,67 bruto. ''Extra document (10004820)'' Namensverzeichnisse des Polizeigefängnisses Leipzig: Altenrath, Hendrikus Theodorus geb. Heerenbergh 11-05-1914.
+#[[Altenrath, Hendrikus Theodorus|Hendrikus Theodorus Altenrath]], geb. Heerenberg 11-05-1914. Na dertien maanden mocht Hendrik tien dagen met verlof. Hij keerde niet terug, maar is [[Onderduikers|ondergedoken]] (''DocID: 71234693 slecht leesbaar van''), van ..-03-1943 tot 26-12-1943 Lager Wetter-Ecke, von urlaub nicht zuruckgekehrt, hilfsarbeiter im Wagenbau (hier maakte men onderstellen voor M(achine) G(ewehr) 34 wagen, kanonnen en Föhn raketinstallaties), Entlohnung: F. 11 Arb.Tge RM 8,67 bruto. ''Extra document (10004820)'' Namensverzeichnisse des Polizeigefängnisses Leipzig: Altenrath, Hendrikus Theodorus geb. Heerenberg 11-05-1914.
 #[[Hakfoort, Theodorus|Theodorus Hakfoort]], geb. Bergh 17-05-1917 (''DocID: 72527110''), van 6-3-1943 tm 10-12-1943, Lager Wetter-Ecke, von urlaub nicht zuruck gekehrt, hilfsarbeiter im Electrowerkstatt, Entlohnung F. 13 Arb.Tge RM 82,17 bruto
 #[[Kuijk, Theodorus van|Theodorus van Kuijk]], uit de Drilkuil, geb. Bergh 29-2-1924 (''DocID: 73233778''), van 6-3-1943 bis 31-3-1945, privat seit 31-3-1945 anschrift unbekant, bis kriegsende, hilfsarbeiter im Electro, Entlohnung nicht mehr festzustellen
@@ Regel 205: / Regel 205: @@
 #[[Winkel, Theodorus Wilh. te|Theodorus Wilh. te Winkel]], geb. Bergh 10 6 1918 (''DocID 75296520''), van 6-3-1943 tm 13-8-1943 Lager Wetter-Ecke, vom urlaub nicht zurückgekehrt, hilfsarbeiter im Schmiede Nord, Entlohnung F. 1 Arb.Tge RM 5,88 bruto
 #[[Wanders, Johannes Antonius|Johannes Antonius Wanders]], geb. Bergh 4-3-1921 (''DocID 75518902''), van 6-3-1943 tm Kriegsende, Lager Entenweiher, hilfsarbeiter im Motoranplugbau, Entlohnung F. 21 Arb.Tge RM 121,99 bruto
-#[[Wissenburg, Theodorus|Theodorus Wissenburg]], geb. ‘s Heerenbergh 27-10-1922 (''DocID 75690831''), van 6-3-1943 tm Kriegsende, Lager Entenweiher, hilfsarbeiter im Motoranplugbau, Entlohnung F. 4 Arb.Tge RM 32,03 bruto
+#[[Wissenburg, Theodorus|Theodorus Wissenburg]], geb. ‘s Heerenberg 27-10-1922 (''DocID 75690831''), van 6-3-1943 tm Kriegsende, Lager Entenweiher, hilfsarbeiter im Motoranplugbau, Entlohnung F. 4 Arb.Tge RM 32,03 bruto
 #[[Wissink, Bernardus Johannes|Wissink Bernardus Johannes]], geb. Bergh 9-8-1917 (''DocID 75692057''), van 6-3-1943 tm Kriegsende, Lager Entenweiher, hilfsarbeiter im Motoranplugbau, Entlohnung F. 12 Arb.Tge RM 108,94 bruto
 #[[Hermsen, Wilhelmus Arnoldus|Wilhelmus Arnoldus Hermsen]], geb. Bergh 01-05-1914 (''DocID: 72584377''), van 10-3-1943 bis Kriegsende, Lager Entenweiher, hilfsarbeiter im Gr(osse) Dreh(eherei) (hier maakte men hulzen voor geweren en granaten), Entlohnung F. 1??? Arb.Tge RM 72,43 bruto
 #[[Wissenburg, Bernardus Theodorus Johannes|Bernardus Theodorus Johannes Wissenburg]], geb. Bergh 30-06-1921 (''DocID 75690822''), van 6-5-1944 tm 19-6-1944, 20-6-1944 flüchtig Lager Wetter-Ecke, hilfsarbeiter Dreherei Nord, Entlohnung F. 17 Arb.Tge RM 192,23 bruto. ''Extra document:'' An das Polizeipräsidium Leipzig, van 9-6-1943 tot Kriegsende Fränkel & Viebahn in Holzhausen, Adolf Hitler strasse 153 (Südstraße seit 1945 Karl-Liebknecht-Straße
 == Bronnen ==

@@ Regel 2: / Regel 2: @@
 De '''Arbeitseinsatz''' was de vaak gedwongen inschakeling in de [[Duitsland|Duitse]] oorlogseconomie van Nederlanders tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]]. In [[1942]] zien we al dat Nederlandse bedrijven opgave moeten doen van hun personeelsbestand met daarbij aangetekend de (on)misbaarheid van elke afzonderlijke werknemer. In april 1942 ging de ''Holland-Aktion I'' van start, bedoeld om 30.000 Nederlandse arbeiders te werven voor de Duitse metaalindustrie. In september en oktober van dat jaar werden voor de ''Holland-Aktion II'' 40.000 mensen opgeëist.
-Later werden nog het ''Programm-Rüstung-November 1942'' afgekondigd, dat 35.000 arbeiders moest opleveren, gevolgd door de ''Stahl- u. Eisen-Aktion'' vanaf 15 januari [[1943]], in het kader waarvan binnen twee maanden 22.000 metaalarbeiders naar Duitsland zouden moeten worden afgevoerd. In het kader van de Stahl- und Eisen-Aktion kwamen op 6 maart 1943 42 Nederlandse mannen in Leipzig aan om te gaan werken bij Rudolf Sack. Hiervan waren er veertien afkomstig uit [['s Heerenberg]] en omgeving, tien uit Leiden en omgeving en vijftien uit Alphen aan de Rijn en omgeving.
+Later werden nog het ''Programm-Rüstung-November 1942'' afgekondigd, dat 35.000 arbeiders moest opleveren, gevolgd door de ''Stahl- u. Eisen-Aktion'' vanaf 15 januari [[1943]], in het kader waarvan binnen twee maanden 22.000 metaalarbeiders naar Duitsland zouden moeten worden afgevoerd. In het kader van de Stahl- und Eisen-Aktion kwamen op 6 maart 1943 42 Nederlandse mannen in Leipzig aan om te gaan werken bij Rudolf Sack. Hiervan waren er veertien afkomstig uit [['s-Heerenberg]] en omgeving, tien uit Leiden en omgeving en vijftien uit Alphen aan de Rijn en omgeving.
 De uitkamcommissies waren verre van kieskeurig omdat het quotum, dat door het ''Reichsarbeitsministerium'' in Berlijn was vastgesteld, gehaald moest worden en zo gebeurde het veelvuldig dat arbeidsongeschikten werden geselecteerd.
@@ Regel 13: / Regel 13: @@
 |[[Afbeelding:Rudolf Sack2.jpg|350px|thumb|AROLSEN Archives blad 2 Wilhelm Hermsen]]
 |}
 == Rudolf Sack KG in Leipzig ==
 [[Afbeelding:Rudolf Sack3.jpg|350px|right|thumb|]]