Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met 'In de rooms-katholieke kerken in Nederland werd op zondag 3 augustus 1941 een '''brief van de Nederlandse bisschoppen''' voorgelezen. In deze brief protesteerde...'

2023-09-14T13:57:17Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'In de rooms-katholieke kerken in Nederland werd op zondag 3 augustus 1941 een '''brief van de Nederlandse bisschoppen''' voorgelezen. In deze brief protesteerde...'

Nieuwe pagina

In de rooms-katholieke kerken in Nederland werd op zondag 3 augustus [[1941]] een '''brief van de Nederlandse bisschoppen''' voorgelezen. In deze brief protesteerden de bisschoppen tegen een reeks van Duitse maatregelen die de greep van de [[Nationaal Socialistische Beweging|NSB]] op het openbare leven versterkten.

De directe aanleiding voor de brief was het besluit van de Duitse bezetter dat het Roomsch-Katholiek Werkliedenverbond (RKWV) – net als het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) – op 25 juli 1941 onder bestuur van de NSB moest zijn geplaatst. Het bestuur van het RKWV overlegde met kardinaal De Jong, aartsbisschop van Utrecht, wat te doen.

Besloten werd dat een katholiek geen lid kon zijn van een vereniging die onder het gezag van de NSB stond. Daarmee werd niet alleen het RKWV opgeheven, maar ook alle andere katholieke verenigingen die eerder al tot mantelorganisaties van de NSB waren geworden.

Kardinaal De Jong heeft hierop een protestbrief geschreven, die medeondertekend werd door de overige Nederlandse bisschoppen. De brief bekritiseerde niet alleen de Duitse maatregelen tegen katholieke organisaties, maar richtte zich in bredere zin tegen het nationaalsocialisme. De brief werd gedateerd op 25 juli 1941, de dag dat het RKWV zou worden gelijkgeschakeld.

In de brief citeerde kardinaal De Jong uit de protestbrief van de Duitse bisschoppen die op 6 juli 1941 in alle katholieke kerken in [[Duitsland]] was voorgelezen. Dit maakte de brief voor de Duitse autoriteiten in Nederland nog onaanvaardbaarder dan hij al was.

De brief werd vermenigvuldigd en uiterlijk op zaterdag 2 augustus waren alle kerken in het bezit van een exemplaar. Overal werd hij in de missen van zondag 3 augustus voorgelezen, ook in [['s-Heerenberg]]. Vanwege deze [[Verzet in WO II|verzetsdaad]] werden [[Galama, Johannes IJsbrands|pastoor Galama]], [[Rooijen, Marinus Adrianus van|kapelaan Van Rooijen]] en [[Hegge, Regnerus Hendricus Franciscus|kapelaan Hegge]] door de Duitsers gearresteerd. Pastoor Galama en kapelaan Van Rooijen zijn in juni [[1942]] omgekomen in het concentratiekamp Dachau. Kapelaan Hegge heeft [[Tweede Wereldoorlog|de oorlog]] overleefd.

In 's-Heerenberg is de brief die middag huis aan huis bij alle katholieken in de bus gedaan. Het exemplaar dat hieronder is afgebeeld, komt uit het archief van [[Schuurman, B.C.J.A|Benny Schuurman]]. Klik op de afbeeldingen voor een vergroting.

{|
|-valign=top
|[[Bestand:25 juli Aartsbisschop en bischoppen van Nederland 25 juli 1941 1 BCJA (3).jpg|thumb|350px]]
|[[Bestand:Aartsbischop en de bischoppen van Nederland 25 juli 1941 blad 2 BCJA (3).jpg|thumb|350px]]
|}
== Protest van de Duitse bisschoppen ==
Zoals hierboven al aangeduid, lieten de Nederlandse bisschoppen zich inspireren door hun Duitse collega's. Zoals de protestbrief van de Nederlandse bisschoppen van 25 juli 1941 werd verspreid, zo werden ook vertalingen van protestbrieven en preken van Duitse geestelijken in Nederland verspreid.

Een vooraanstaande criticus van het nationaalsocialisme was bisschop Von Galen van het bisdom Münster. Uit het archief van Benny Schuurman staan hieronder vertalingen van twee van zijn preken afgebeeld.

De preek van 20 juli 1941:
<gallery>
Bestand:20 juli 1941 blad 1.jpg|<center>blad 1</center>
Bestand:20 juli 1941 blad 2.jpg|<center>blad 2</center>
Bestand:20 juli 1941 blad 3.jpg|<center>blad 3</center>
Bestand:20 juli 19141 blad 4.jpg|<center>blad 4</center>
Bestand:20 juli 1941 blad 5.jpg|<center>blad 5</center>
Bestand:20 juli 1941 blad 6.jpg|<center>blad 6</center>
</gallery>
De preek van 3 augustus 1941:
<gallery>
Bestand:Bisschop van Munster blad 1.jpg|<center>blad 1</center>
Bestand:Preek van de Bisschop van Munster blad 2.jpg|<center>blad 2</center>
Bestand:Preek van de Bisschop van Munster blad 3.jpg|<center>blad 3</center>
Bestand:Preek van de bischop van Munster blad 4.jpg|<center>blad 4</center>
Bestand:Preek van de Bisschop van munster blad 5.jpg|<center>blad 5</center>
Bestand:Preek van de bisschop van Munster blad 6.jpg|<center>blad 6</center>
</gallery>

== Bronnen ==
*[[Martelaren van 's-Heerenberg]], blz. 107–117
*Archief [[Schuurman, B.C.J.A|Benny Schuurman]]

[[Categorie:Verzet in WO II]]

Brief van de Nederlandse bisschoppen 1941 - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met 'In de rooms-katholieke kerken in Nederland werd op zondag 3 augustus 1941 een '''brief van de Nederlandse bisschoppen''' voorgelezen. In deze brief protesteerde...'