Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Wat is het? == Het '''collactierecht''' was een van de heerlijke rechten die golden voor de heren en graven van Bergh en de adel in...'

2019-01-24T15:43:58Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '== Wat is het? == Het '''collactierecht''' was een van de heerlijke rechten die golden voor de heren en graven van Bergh en de adel in...'

Nieuwe pagina

== Wat is het? ==
Het '''collactierecht''' was een van de [[heerlijke rechten]] die golden voor de [[Graven Van den Bergh|heren en graven van Bergh]] en de adel in het algemeen. Op grond van het collatierecht kon een edelman [[Pastoors en Kapelaans|pastoors]] en [[Vicarie|vicarissen]] voordragen voor benoeming, waarna de bisschop het voorstel moest bekrachtigen. Na de Reformatie is het collatierecht ook gebruikt om [[Dominees|predikanten]] voor te dragen, maar de gereformeerde Kerk heeft dit recht lang niet altijd erkend. Het kwam immers voort uit de katholieke traditie en was niet door God gegeven.

Andere namen voor het collatierecht zijn '''patronaatsrecht''' en '''vergevingsrecht'''.

== Geschiedenis ==
Het collatierecht heeft zich vanaf de [[:Categorie:Jaartallen 1100-1199|twaalfde eeuw]] ontwikkeld, toen edellieden in hun gebieden [[Kerken en kloosters|kerken]] en [[kapellen]] lieten bouwen. In [[Land van den Bergh|Bergh]] was het [[Adam I van den Bergh|heer Adam I]] die kort na zijn aantreden in [[1259]] de eerste kerk bij [[Huis Bergh]] liet bouwen. Tegenwoordig is dit de [[Hervormde kerk in 's-Heerenberg|protestante kerk]] in [['s-Heerenberg]].

De kerk werd gebouwd op land van de heer en was aanvankelijk bedoeld als huiskerk voor de heer, zijn hofhouding en zijn horigen. Dit betekende niet alleen dat de heer het recht had een pastoor voor te dragen, maar ook dat hij de plicht had het kerkgebouw te onderhouden en in het levensonderhoud van de pastoor te voorzien. Wanneer een huiskerk tot parochiekerk werd verheven (in 's-Heerenberg gebeurde dit in [[1399]]), behield de heer doorgaans het collatierecht, maar de onderhoudsplicht verviel.

De Bataafse Republiek schafte het collatierecht in [[1798]] af, maar nadat Nederland zijn onafhankelijkheid had teruggekregen, werd het samen met andere niet bestuursgebonden rechten als het [[jachtrecht]] en het [[visrecht]] in [[1814]] weer ingevoerd. Het overleefde de grondwetsherziening van [[1848]], maar verdween voorgoed bij de grondwetsherziening van [[1922]] met de bepaling dat bezitters van dit recht het tot hun dood mochten blijven uitoefenen. Zo heeft [[Heek, Dr Jan Herman van|Jan van Heek]] nog tot zijn overlijden in [[1957]] de dominees in [[Etten]] en [[Gendringen]] kunnen voordragen.

== Collators van Bergh ==
Een eigenaar van het collatierecht werd collator genoemd. In een mededeling in de ''NRC'' van 8 juli [[1860]] komt dit woord als volgt voor:

::''Gekozen door den [[Karel Anton van Hohenzollern-Sigmaringen|vorst van Hohenzollern Sigmaringen]], in kwaliteit van collator van Gendringen (prov. [[Gelderland]]), tot pred. aldaar de heer J. F. W. van Troostenburg de Bruyn, kand. te [[Zutphen]].

De heren en graven van Bergh bezaten het collatierecht niet voor alle kerken en vicarieën in [[Berghse bezittingen|hun bezittingen]]. Het volgende is een onvolledig overzicht ter illustratie. Al met al waren er heel wat plaatsen waar zij een pastoor of vicaris konden voordragen.

De heren en graven konden wel pastoors voordragen in [['s-Heerenberg]], maar niet in [[Beek]] en [[Zeddam]]. Zij hadden deze oudste kerken in Bergh immers niet zelf gesticht. Verder konden zij pastoors benoemen in [[Boxmeer]], [[Didam]], [[Driel]], Etten, Gendringen, [[Hedel]], [[Heteren]], [[Homoet]], [[Millingen]], [[Ochten]] en [[Pannerden]]. Het collatierecht in [[Westervoort]] werd hen betwist wat betreft de pastoor, maar voor de vicarieën aldaar konden zij wel kandidaten voordragen. Na de Reformatie benoemden zij predikanten in (onder meer) 's-Heerenberg, Didam, Driel, Etten, Gendringen en Heteren.

In Zeddam kon de graaf geen pastoors benoemen, maar was hij wel collator van de vicarie van Sint Anthonius. De collator van de vicarie van het Heilig Kruis was echter de pastoor van Zeddam, terwijl de graaf en de pastoor samen collator waren van de vicarie van Sint Oswald. In [[Netterden]] bezat de graaf de [[Rechtspraak|hoge en lage jurisdictie]], maar het collatierecht was er in handen van de proost van [[Emmerik]]. In [[Westervoort]] was hij collator van de vicarieën aldaar, maar de collator van de kerk was de bisschop van Keulen. In [[Terborg]] deelde hij de collatie met de heer van [[Wisch]], en in [[Beugen]] en [[Sambeek]] met de heer van Cuijk.

== Bronnen ==
*[http://nl.wikipedia.org/wiki/Collatierecht Collatierecht] op Wikipedia
*[[Het archief van het Huis Bergh (boek)]], blz. 99, 104, 110, 112, 123, 137, 144, 146, 148, 151, 153, 156, 159, 165
*''De Dordtse kerkorde, Een praktische verklaring'', K de Gier, Uitgeverij Den Hertog, Houten (1989) op [http://www.kerkrecht.nl Kerkrecht.nl]: Artikel 5c over het patronaatsrecht
*''Nieuwe Rotterdamsche Courant'' van 8 juli 1860 op [http://www.delpher.nl Delpher]

[[Categorie:Heerlijke rechten]]

Collatierecht - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Wat is het? == Het '''collactierecht''' was een van de heerlijke rechten die golden voor de heren en graven van Bergh en de adel in...'