Ettema, Dominicus Hylarius - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Bronnen */ AROLSEN Archives

2025-03-16T14:20:29Z

‎Bronnen: AROLSEN Archives

Verre neef: /* Zijn nagedachtenis */ correctie

2025-02-06T14:07:39Z

‎Zijn nagedachtenis: correctie

Verre neef: redactie, Stolperstein

2025-02-06T07:06:52Z

redactie, Stolperstein

Wijzigingen bekijken

Verre neef: /* Zie ook */ cat

2023-04-29T09:40:43Z

‎Zie ook: cat

Verre neef: Aanvulling Nationaal Archief en Zutphen (jongste jaren gecorrigeerd)

2022-11-30T07:13:17Z

Aanvulling Nationaal Archief en Zutphen (jongste jaren gecorrigeerd)

Verre neef: /* Archiefmateriaal */ akten toegevoegd

2021-06-22T05:28:03Z

‎Archiefmateriaal: akten toegevoegd

Verre neef: interne link

2020-07-23T04:40:25Z

interne link

BenninkR op 24 jan 2016 om 15:55

2016-01-24T15:55:21Z

Verre neef: /* Zie ook */ cat

2016-01-24T10:47:08Z

‎Zie ook: cat

Verre neef: /* Bronnen */ Achterkant

2015-06-21T07:49:39Z

‎Bronnen: Achterkant

@@ Regel 137: / Regel 137: @@
 == Bronnen ==
 *[https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.19.255.01/invnr/41483A/file?query= A-dossier van de Oorlogsgravenstichting in het Nationaal Archief]
-*[[Bevolkingsregister|Bevolkingsregister Bergh]]
+*[https://collections.arolsen-archives.org AROLSEN Archives], DocID 23478–23482, 3438672, 3438673
 *[https://erfgoedcentrumzutphen.nl Erfgoedcentrum Zutphen]
 *[[De achterkant van Montferlands vrijheid]], blz. 51, 57

@@ Regel 134: / Regel 134: @@
 **De gedenkplaat in het gebouw van de ''Federatie van Nederlandse Zuivelverenigingen'' in Den Haag met de namen van 89 bestuursleden en leden die tijdens de bezetting zijn omgekomen.
 *Na de oorlog is de [[Huttenstraat]] in Zeddam hernoemd in [[Ettemastraat]].
-*Op 27 februari [[2025]], de gedenkdag van de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz door het Rode Leger, werd voor de woning Benedendorpsstraat 21, waar hij vijftien jaar had gewoond, een ''[[Stolpersteine in Bergh|Stolperstein]]'' voor hem gelegd.
+*Op 27 januari [[2025]], de gedenkdag van de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz door het Rode Leger, werd voor de woning Benedendorpsstraat 21, waar hij vijftien jaar had gewoond, een ''[[Stolpersteine in Bergh|Stolperstein]]'' voor hem gelegd.
 == Bronnen ==

← Oudere versie		Versie van 29 apr 2023 om 09:40
Regel 157:		Regel 157:

	[[Categorie:Zuivelfabrieken]] [[Categorie:Friezen in Bergh]] [[Categorie:Verzet in WO II Zeddam]] [[Categorie:Burgergevangenen in WO II]]		[[Categorie:Zuivelfabrieken]] [[Categorie:Friezen in Bergh]] [[Categorie:Verzet in WO II Zeddam]] [[Categorie:Burgergevangenen in WO II]]
−	[[Categorie:Slachtoffers van repressie]] [[Categorie:Oorlogsmonumenten Zeddam]] [[Categorie:Oorlogsmonumenten 's-Heerenberg]]	+	[[Categorie:Dwangarbeiders WO II]] [[Categorie:Slachtoffers van repressie]] [[Categorie:Oorlogsmonumenten Zeddam]] [[Categorie:Oorlogsmonumenten 's-Heerenberg]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 == Geboren in een Fries gezin ==
 [[Afbeelding:Ettema, Dominicus Hylarius.jpg|thumb|right|250px|'''Ettema op een foto uit [[1941]]]]
-'''Dominicus Hylarius Ettema''' werd geboren op 3 augustus [[1897]] in Westhem-Blauwhuis in de Friese gemeente Wymbritseradeel. Hij was de jongste van de negen kinderen van Cornelis Dominicus Ettema en Froukje Meintes Witteveen. Twee broertjes van hem met dezelfde voornamen waren al voor zijn geboorte als baby gestorven. Daarnaast had hij nog één broer, Medardus, geboren in [[1892]], en vijf zussen. Het is nog niet bekend of al zijn zussen volwassen zijn geworden.
+'''Dominicus Hylarius Ettema''' werd op 3 augustus [[1897]] geboren in Westhem-Blauwhuis in de Friese gemeente Wymbritseradeel. Hij was de jongste van de negen kinderen van Cornelis Dominicus Ettema en Froukje Meintes Witteveen. Twee broertjes van hem met dezelfde voornamen waren al voor zijn geboorte als baby gestorven. Daarnaast had hij nog één broer, Medardus, geboren in [[1892]], en vijf zussen. Het is nog niet bekend of al zijn zussen volwassen zijn geworden.
-Het gezin woonde aanvankelijk in Lutjelollum vlak bij Franeker, en daarna van ongeveer [[1886]] tot [[1893]] in Tzum, gemeente Franekeradeel. Vader Cornelis was hier boer. Daarna begon wat lijkt op een nogal onrustige tijd, die van Tzum leidde naar Sint-Nicolaasga in de gemeente Doniawerstal, waar vader Cornelis eveneens boer was. Op 22 februari [[1896]] werd hier de boerderij met huisraad, vee en inventaris verkocht. In augustus van hetzelfde jaar stond Cornelis te boek als koopman en winkelier te Blauwhuis onder Westhem (waar Dominicus werd geboren). Hij heeft dit bedrijf een aantal jaren volgehouden, maar is vermoedelijk failliet gegaan. Opnieuw als boer aan de slag gaan, was geen optie, want de huren van de boerderijen waren toen hoog, mede door een tekort aan landbouwgrond, en de melkprijs was in verhouding te laag. Op zoek naar een beter bestaan is Cornelis rond [[1900]] met zijn gezin naar Düsseldorf in Duitsland vertrokken. Dominicus was toen amper een kleuter.
+In mei [[1898]], toen Ettema nog een baby was, is het gezin van Westhem-Blauwhuis verhuisd naar Lekkum in de gemeente Leeuwarden. Vandaar vertrok zijn vader in maart [[1899]] naar Maastricht, waarna de overige gezinsleden hem in augustus van dat jaar volgden. In Maastricht woonde het gezin maar kort, want in april [[1900]] vertrok zijn vader naar Büttgen, een plaats op de linker [[Rijn|Rijnoever]] bij Düsseldorf in [[Duitsland]]. Twee van zijn zussen volgden hun vader in mei, waarna de rest van het gezin in augustus nakwam. Dominicus was toen amper een kleuter. In het bevolkingsregister van Maastricht stond zijn vader te boek als boerenarbeider. Het is niet bekend wat voor werk hij in Duitsland deed.
-In Düsseldorf is Dominicus' moeder in [[1922]] overleden, 65 jaar oud. Zijn vader overleed er op 67-jarige leeftijd in [[1927]]. Twee van zijn zussen zijn in Düsseldorf elk met een Fries getrouwd. Waarschijnlijk waren dit broers, want ze heetten allebei Minnema. Deze achternaam duikt later in Dominicus' verhaal nog een keer op.
+Dominicus' moeder overleed in [[1922]] in Düsseldorf, 65 jaar oud. Zijn vader overleed er op 67-jarige leeftijd in [[1927]]. Twee van zijn zussen zijn in Düsseldorf elk met een Fries getrouwd. Waarschijnlijk waren dit broers, want ze heetten allebei Minnema. Deze achternaam duikt later in Dominicus' verhaal nog een keer op.
 Dominicus' enige overlevende broer Medardus trouwde in [[1930]] in Düsseldorf met een Duitse vrouw. Zij kregen drie kinderen; een dochter, geboren in [[1931]], en twee zoons, geboren in [[1935]] en [[1937]]. Voor zover bekend heeft alleen deze jongste zoon zelf één zoon, geboren in [[1972]]. Deze is de naaste nabestaande van zijn oudoom Dominicus.
@@ Regel 12: / Regel 12: @@
 [[Afbeelding:Ettema met bezoek uit Friesland.jpg|thumb|400px|right|'''Ettema (midden) en Gerrit Miedema, de directeur van de zuivelfabriek, met bezoekers uit Friesland]]
 [[Afbeelding:Ettema bij zuivelfabriek.jpg|thumb|400px|right|'''Ettema te paard op het terrein van de zuivelfabriek]]
-Na enige omzwervingen werd Ettema in het begin van de jaren twintig adjunct-directeur van de [[Coop Zuivelfabriek Bergh|Coöperatieve Zuivelfabriek Bergh]] in [[Zeddam]]. De Fries [[Miedema, Gerrit|Gerrit Miedema]] was daar toen directeur. Hoe hij  van Düsseldorf in Zeddam is beland, kon nog niet worden achterhaald, maar vermoedelijk hebben contacten in de kleine gemeenschap van katholieke Friezen hem hierbij geholpen.
+Na enige omzwervingen werd Ettema in het begin van de jaren twintig adjunct-directeur van de [[Coop Zuivelfabriek Bergh|Coöperatieve Zuivelfabriek Bergh]] in [[Zeddam]]. De Fries [[Miedema, Gerrit|Gerrit Miedema]] was daar toen directeur. Hoe hij van Düsseldorf in Zeddam is beland, kon nog niet worden achterhaald, maar vermoedelijk hebben contacten in de kleine gemeenschap van katholieke Friezen hem hierbij geholpen.
-Al in het begin van [[1916]] woonde Ettema als 18-jarige in [[Wisch]]. Mogelijk werkte hij toen op de zuivelfabriek in [[Silvolde]], waar Gerrit Miedema’s broer Johannes directeur was. Daarna, van  26 mei 1916 tot  12 maart [[1917]], was  Ettema ''volontair'' op de zuivelfabriek in Zeddam. Hij woonde toen in [[Brinks Pannenkoeken|Hotel en Stalhouderij G.J. Snelting]] aan de [[Bovendorpsstraat]]. Miedema, die toen nog niet getrouwd was, woonde daar ook. Na zijn stageperiode ging Ettema terug naar Wisch. Daar verliezen we hem uit het oog tot zijn komst op 3 augustus [[1921]] uit Denekamp. Hij nam toen zijn intrek bij Miedema, die inmiddels getrouwd was, en werd waarschijnlijk toen of kort daarna adjunct-directeur.
+Al in het begin van [[1916]] woonde Ettema als 18-jarige in [[Wisch]]. Mogelijk werkte hij toen op de zuivelfabriek in [[Silvolde]], waar Gerrit Miedema's broer Johannes directeur was. Daarna, van 26 mei 1916 tot 12 maart [[1917]], was Ettema ''volontair'' op de zuivelfabriek in Zeddam. Hij woonde toen in [[Brinks Pannenkoeken|Hotel en Stalhouderij G.J. Snelting]] aan de [[Bovendorpsstraat]]. Miedema, die toen nog niet getrouwd was, woonde daar ook.
 Ettema bleef bijna zeven jaar bij Miedema wonen, tot hij op 20 maart [[1928]] in de kost ging bij de familie [[Berentsen, Antonius Johannes Gosewinus|Berentsen]] aan de [['s-Heerenbergseweg Zeddam|'s-Heerenbergseweg in Zeddam]]. Hij had daar twee kamers op de begane grond in het voorhuis, maar hij heeft er maar een jaar gewoond.
@@ Regel 20: / Regel 22: @@
 In oktober 1928 werd bij Berentsen het derde kind geboren, en het uitzicht op nog meer gezinsuitbreiding kan Ettema ertoe genoopt hebben naar andere woonruimte om te zien. In ieder geval is hij al op 15 maart [[1929]] verhuisd naar de familie [[Taken, Theodorus Franciscus|Taken]] aan de [[Benedendorpsstraat|Benedendorpsstraat]] 41. Taken en Berentsen waren allebei varkenshandelaar, en wellicht is Ettema's verhuizing daardoor tot stand gekomen. Anderzijds kende iedereen iedereen in het Zeddam van die tijd, zodat het niet moeilijk geweest kan zijn een kosthuis te vinden.
-Berentsens oudste zoon [[Berentsen, Antonius Johannes Gosewinus|Antoon]], geboren in [[1927]], kan zich Ettema uiteraard niet herinneren uit de tijd dat die bij hem thuis in de kost was, maar hij kent hem wel uit latere jaren. In december [[2009]] vertelde hij dat Ettema in de [[Tweede Wereldoorlog|oorlog]] bij hem thuis kwam om er te telefoneren. Hij was een vierkante, stevige man met kort, rechtopstaand haar en een snorretje.
+Berentsens oudste zoon [[Berentsen, Antonius Johannes Gosewinus|Antoon]], geboren in [[1927]], kan zich Ettema uiteraard niet herinneren uit de tijd dat die bij hem thuis in de kost was, maar hij kent hem wel uit latere jaren. In december [[2009]] vertelde hij dat Ettema in de [[Tweede Wereldoorlog|oorlog]] bij hem thuiskwam om er te telefoneren. Hij was een vierkante, stevige man met kort, rechtopstaand haar en een snorretje.
-Al in de jaren twintig hadden ze bij Berentsen telefoon gehad, maar toen Ettema verhuisde, is die opgezegd. Mogelijk was die telefoon er voor Ettema; hij was immers adjunct-directeur. Later, toen Berentsen voor de PTT telegrammen in het bestelrayon Zeddam ging bezorgen, kwam er weer telefoon. Aanvankelijk was die alleen om gebeld te worden (in verband met de telegrammen), maar vanaf een zeker moment ook om zelf te bellen. Toen kwam Ettema weer geregeld langs om te telefoneren; in ieder geval in de oorlogsjaren. Hij betaalde daar ook netjes voor. Het is nog onduidelijk waarom hij niet op de zuivelfabriek of bij Taken belde. Misschien was er in de oorlog geen telefoon meer op de fabriek, maar Taken had toen wel telefoon. Hoe het ook zij, Ettema had een uitgebreide kennissenkring, en misschien belde hij zelfs weleens naar zijn broer in Düsseldorf. Wie weet gebruikte hij de telefoon ook bij zijn verzetswerk (zie hieronder).
+Al in de jaren twintig hadden ze bij Berentsen telefoon, maar toen Ettema verhuisde, is die opgezegd. Mogelijk was die telefoon er voor Ettema; hij was immers adjunct-directeur. Later, toen Berentsen voor de PTT telegrammen in het bestelrayon Zeddam ging bezorgen, kwam er weer telefoon. Aanvankelijk was die alleen om gebeld te worden (in verband met de telegrammen), maar vanaf een zeker moment ook om zelf te bellen. Toen kwam Ettema weer geregeld langs om te telefoneren; in ieder geval in de oorlogsjaren. Hij betaalde daar ook netjes voor. Het is nog onduidelijk waarom hij niet op de zuivelfabriek of bij Taken belde. Misschien was er in de oorlog geen telefoon meer op de fabriek, maar Taken had toen wel telefoon. Hoe het ook zij, Ettema had een uitgebreide kennissenkring, en misschien belde hij zelfs weleens naar zijn broer in Düsseldorf. Wie weet gebruikte hij de telefoon ook bij zijn verzetswerk (zie hieronder).
 Bij Taken zou Ettema vijftien jaar in de kost zijn. Als hij naar zijn eigen kamer ging, moesten de kinderen Taken netjes gaan staan en zeggen: "Dag mijnheer Ettema", herinnerde Lies Hebing-Taken (geboren in [[1926]]) zich in [[2009]]. Zij wist ook te vertellen dat Ettema altijd een zegelring droeg, en dat hij een aantal schilderijen had, die in de oorlog in verschillende huizen verstopt waren.
@@ Regel 58: / Regel 60: @@
 <gallery>
-Afbeelding:Dominicus_Ettema.jpg|Bidprentjes van
+Afbeelding:Dominicus_Ettema.jpg|<center>Bidprentjes van ...</center>
-Afbeelding:Ettema bidprentje voor.jpg|Dominicus Ettema.
+Afbeelding:Ettema bidprentje voor.jpg|<center>... Dominicus Ettema.</center>
-Afbeelding:Ettema bidprentje achter.jpg|Klik voor een vergroting
+Afbeelding:Ettema bidprentje achter.jpg|<center>Klik voor een vergroting</center>
 </gallery>
@@ Regel 105: / Regel 107: @@
 </div>
 ----
 Het volgende verhaal heeft Bertus Lukkezen ([[1928]]-[[1992]]), een broer van [[Lukkezen, Jan|Jan Lukkezen]], op 4 januari [[1990]] geschreven in Zeddams dialect. Hieruit blijkt dat Ettema werd opgepakt in zijn kantoor op de zuivelfabriek. Dit verhaal is in augustus [[2009]] dankzij Lukkezens dochter Anneke gepubliceerd in [http://www.kampamersfoort.nl/fls/infobulletin_029.pdf Infobulletin no. 29] van de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort.
 ----
@@ Regel 137: / Regel 138: @@
 == Bronnen ==
 *[[Bevolkingsregister|Bevolkingsregister Bergh]]
 *[[De achterkant van Montferlands vrijheid]], blz. 51, 57
 *[[Er op of er onder]], blz. 138

@@ Regel 78: / Regel 78: @@
 #Het is merkwaardig dat er in Ettema's enveloppe nóg twee transportkaarten zitten. Al op 9 september zou hij naar Witten (in het Ruhrgebied) zijn vertrokken, maar dat is dan om een of andere reden niet doorgegaan. De derde transportkaart, gedateerd op 9 oktober, kan een duplicaat zijn van de kaart voor Neuengamme, dat een stadsdeel is van Hamburg.
 #De achterkant (het achterschutblad) van Ettema's dossier.
 #Brief van de ''Dienst van Identificatie en Berging'' van 14 oktober 1950 aan de [[Nederveen, mr. Alphons Joseph Marie|burgemeester van Bergh]] waarin om inlichtingen over Ettema wordt gevraagd.
 #Het antwoord van de burgemeester van 26 oktober 1950 op de brief van de ''Dienst van Identificatie en Berging''.
 <gallery>
-Bestand:Ettema PDL Umschlag.jpg|1. ''Umschlag''
+Bestand:Ettema PDL Umschlag.jpg|<center>1. ''Umschlag''</center>
-Bestand:Ettema PDL Stamkaart.jpg|2. ''Häftlingspersonalkarte''
+Bestand:Ettema PDL Stamkaart.jpg|<center>2. ''Häftlingspersonalkarte''</center>
-Bestand:Ettema PDL Geltverwaltungskarte.jpg|3. ''Geltverwaltungskarte''
+Bestand:Ettema PDL Geltverwaltungskarte.jpg|<center>3. ''Geltverwaltungskarte''</center>
-Bestand:Ettema PDL Transportkarte Neuengamme.jpg|4. Transportkaart Neuengamme
+Bestand:Ettema PDL Transportkarte Neuengamme.jpg|<center>4. Transportkaart Neuengamme</center>
-Bestand:Ettema PDL Transportkarten Hamburg Witten.jpg|5.Transportkaarten Hamburg en Witten
+Bestand:Ettema PDL Transportkarten Hamburg Witten.jpg|<center>5.Transportkaarten Hamburg en Witten</center>
-Bestand:Ettema PDL Achterschutblad.jpg|6. Achterschutblad dossier
+</gallery>
-Bestand: Ettema DIB 1950.jpg|7. Brief van de ''Dienst van Identificatie en Berging'' aan de burgemeester van Bergh
+<gallery>
-Bestand:Ettema Bergh 1950.jpg|8. Antwoord van de burgemeester van Bergh aan de ''Dienst van Identificatie en Berging''
+Bestand:Ettema PDL Achterschutblad.jpg|<center>6. Achterschutblad dossier</center>
 </gallery>

← Oudere versie		Versie van 24 jan 2016 om 15:55
Regel 148:		Regel 148:

	[[Categorie:Zuivelfabrieken]] [[Categorie:Friezen in Bergh]] [[Categorie:Verzet in WO II Zeddam]] [[Categorie:Burgergevangenen in WO II]]		[[Categorie:Zuivelfabrieken]] [[Categorie:Friezen in Bergh]] [[Categorie:Verzet in WO II Zeddam]] [[Categorie:Burgergevangenen in WO II]]
−	[[Categorie:Slachtoffers van repressie]] [[Categorie:~~Oorlogsmonument~~ Zeddam]] [[Categorie:~~Oorlogsmonument~~ 's-Heerenberg]]	+	[[Categorie:Slachtoffers van repressie]] [[Categorie:Oorlogsmonumenten Zeddam]] [[Categorie:Oorlogsmonumenten 's-Heerenberg]]

← Oudere versie		Versie van 24 jan 2016 om 10:47
Regel 147:		Regel 147:
	*[http://www.gelderlander.nl/ de Gelderlander] van 27 oktober 2009 en 25 maart 2010		*[http://www.gelderlander.nl/ de Gelderlander] van 27 oktober 2009 en 25 maart 2010

−	~~{{Onderwerp\|~~Zuivelfabrieken\|Friezen in Bergh~~\|Oorlogsslachtoffers\|~~Verzet in WO II~~\|Gevangenen~~ in WO II\|Oorlogsmonument Zeddam\|Oorlogsmonument 's-Heerenberg}}	+	[[Categorie:Zuivelfabrieken]] [[Categorie:Friezen in Bergh]] [[Categorie:Verzet in WO II Zeddam]] [[Categorie:Burgergevangenen in WO II]]
		+	[[Categorie:Slachtoffers van repressie]] [[Categorie:Oorlogsmonument Zeddam]] [[Categorie:Oorlogsmonument 's-Heerenberg]]