Interview met Bernard Borkes - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Voor de oorlog */ interne link

2022-01-28T13:24:27Z

‎Voor de oorlog: interne link

Verre neef: /* De ratten van 's-Heerenberg */ interne link

2019-08-31T10:28:56Z

‎De ratten van 's-Heerenberg: interne link

Verre neef: /* De bevrijding */ cat

2016-11-22T16:02:29Z

‎De bevrijding: cat

Verre neef: /* De eerste oorlogsjaren */ De Hucht

2016-05-26T12:44:35Z

‎De eerste oorlogsjaren: De Hucht

Verre neef: /* Later in de oorlog */ Waterschap

2016-05-18T14:48:33Z

‎Later in de oorlog: Waterschap

Verre neef: /* Voor de oorlog */

2016-05-18T14:48:01Z

‎Voor de oorlog

Verre neef: /* Voor de oorlog */ Benedensteenakker

2016-05-18T14:47:41Z

‎Voor de oorlog: Benedensteenakker

Verre neef: /* Bron */ cat

2016-05-03T13:08:36Z

‎Bron: cat

Verre neef: /* Gebeurtenissen thuis */ Inkwartiering

2014-06-12T15:43:22Z

‎Gebeurtenissen thuis: Inkwartiering

Verre neef: /* Later in de oorlog */ link SGLO

2014-04-25T08:17:53Z

‎Later in de oorlog: link SGLO

@@ Regel 9: / Regel 9: @@
 De mobilisatie in [[1939]] was voor ons kinderen een enorme sensatie. Militairen aan de [[grens]] met handwapens, roeiboten in de [[Wetering]], soldaten in het [[Sint Jozef|St.Jozefgebouw]] en de [[Familie Bioscoop Schuurman|filmzaal van Schuurman]]. Er waren wel 500 Nederlandse soldaten ondergebracht, met paarden, wagens, stoomfietsen. Ze hadden normaal contact met de Duitse [[Grenswachters|grenswachten]] aan de overkant. De grenswachten gooiden elkaar zelfs over en weer sigaretten toe. Toen er achter het [[Patersklooster|klooster]] (nu [[Gouden Handen]]) eens een koorddanser optrad, stonden de mensen uit [[Emmerik]] allemaal aan de Wetering te kijken.
-Van anti–Duits of anti-Nederlands fanatisme geen spoor. Vergeet niet dat we elkaar nodig hadden. We aten van Duitsland. Wij als kinderen trokken aanvankelijk nog geen partij. Ik weet nog dat Hermann Göring Emmerik bezocht in [[1934]]. Wij stonden erbij met de vuist hoog. Göring zijn grootvader woonde vroeger op Hassent in [[Borghees]]. In Emmerik werd een straat naar Hermann Göring genoemd, later werd het Sturmstrasse. We juichten met iedereen mee. Pas later kwamen we er achter wat er in Duitsland gebeurde. Ik was negen jaar toen we van de Kristallnacht hoorden. Moeder zei toen meteen: dat zit fout. Grootmoeder waarschuwde ons in haar verhalen altijd al voor de 'Pruus'. Ze bedoelde dan de echte Hoogduitsers, die erg overheersend en oorlogszuchtig waren, maar niet de grensbewoners.
+Van anti–Duits of anti-Nederlands fanatisme geen spoor. Vergeet niet dat we elkaar nodig hadden. We aten van Duitsland. Wij als kinderen trokken aanvankelijk nog geen partij. Ik weet nog dat Hermann Göring Emmerik bezocht in [[1934]]. Wij stonden erbij met de vuist hoog. Göring zijn grootvader woonde vroeger op [[Hassent]] in [[Borghees]]. In Emmerik werd een straat naar Hermann Göring genoemd, later werd het Sturmstrasse. We juichten met iedereen mee. Pas later kwamen we er achter wat er in Duitsland gebeurde. Ik was negen jaar toen we van de Kristallnacht hoorden. Moeder zei toen meteen: dat zit fout. Grootmoeder waarschuwde ons in haar verhalen altijd al voor de 'Pruus'. Ze bedoelde dan de echte Hoogduitsers, die erg overheersend en oorlogszuchtig waren, maar niet de grensbewoners.
 We waren afhankelijk van Duitsland en daar was het goed. Bijna alle mannen uit 's-Heerenberg werkten in Emmerik. Hitler zorgde overal ook goed voor. Moeder had tot [[1970]] haar weduwenrente en kreeg, tot wij 18 waren, wezenrente. Wij hadden familie op [[Leegmeer]] bij Emmerik, het waren 'papieren Hollanders', en we gingen normaal over en weer. Drie neven moesten hier in dienst en vochten op de Grebbeberg tegen hun eigen neven.

@@ Regel 50: / Regel 50: @@
 Als er ergens een vliegtuig neerviel waren we erbij. In [[Kilder]] zagen we de geallieerde piloot liggen. We haalden hem uit de sloot, legden er een jas overheen en gingen er vandoor, want de Duitsers wilden natuurlijk niet dat je hulp verleende. We scheurden van vliegtuigen rubber los en [[Stamboom_Booms#004._Antoon_.28Antonius_Hendrikus_Gerhardus_Maria.29_Booms| schoenmaker Booms]] maakte er zolen van.
-Als de [[Openbaar vervoer#Tram|tram]] door 's-Heerenberg kwam met een lading kolen probeerden we er gauw wat af te halen als de tram langzaam reed. We pakten bij het klooster de fijnste appels en de mooiste broden weg, maar ik geloof dat de [[Witte Paters|witte missiepaters]] het door de vingers zagen. De broden lagen voor de ramen van de keuken af te koelen, maar ik geloof dat ze er speciaal voor ons werden neergelegd. We hielpen in die dagen bij het klooster aardappelen oplezen. [[Huis Bergh]] gaf financiële hulp aan weduwen en wezen. Boswachter [[Gerritsen, Hendrikus Franciscus|Hendrik Gerritsen]] bracht ons af en toe een tientje. Maar [[Heek, Dr Jan Herman van|Van Heek]] ging wel vrolijk op jacht met de NSB-ers.
+Als de [[Openbaar vervoer#Tram|tram]] door 's-Heerenberg kwam met een lading kolen probeerden we er gauw wat af te halen als de tram langzaam reed. We pakten bij het klooster de fijnste appels en de mooiste broden weg, maar ik geloof dat de [[Witte Paters|witte missiepaters]] het door de vingers zagen. De broden lagen voor de ramen van de keuken af te koelen, maar ik geloof dat ze er speciaal voor ons werden neergelegd. We hielpen in die dagen bij het klooster aardappelen oplezen. [[Huis Bergh]] gaf financiële hulp aan weduwen en wezen. Boswachter [[Gerritsen, Hendrikus Franciscus|Hendrik Gerritsen]] bracht ons af en toe een tientje. Maar [[Heek, Dr Jan Herman van|Van Heek]] ging wel vrolijk op [[Jachtrecht#Andere_houders_van_jachtrechten|jacht]] met de NSB-ers.
 == Later in de oorlog ==

← Oudere versie		Versie van 22 nov 2016 om 16:02
Regel 88:		Regel 88:
	Ik had als een van de eersten in 's-Heerenberg lange Canadese sigaretten te pakken, Windsor, uit zulke blikken busjes. Hoewel het nog levensgevaarlijk was, dachten we dat de Canadezen veel sterker waren dan de Duitsers. Want we hadden weer eten en sigaretten. Bij de bevrijding, toen de Canadezen in het Buukebuske waren, hielp ik er met keukenwerk. Ik leerde er Engels, kreeg 200 sigaren en chocolade. De zelfgebakken broden waren heerlijk. Bij de Geldersche Tram aan de Emmerikseweg was toen een post voor schurftbestrijding door het Zweedse Rode Kruis. Opgehaalde NSB-ers moesten er de boel schoonmaken. Na de oorlog heeft 's-Heerenberg nog geprobeerd Emmerik te annexeren om de haven te krijgen. Dat is niet gelukt. Maar nu is de grens open. Hebben we toch nog een beetje onze zin gekregen.		Ik had als een van de eersten in 's-Heerenberg lange Canadese sigaretten te pakken, Windsor, uit zulke blikken busjes. Hoewel het nog levensgevaarlijk was, dachten we dat de Canadezen veel sterker waren dan de Duitsers. Want we hadden weer eten en sigaretten. Bij de bevrijding, toen de Canadezen in het Buukebuske waren, hielp ik er met keukenwerk. Ik leerde er Engels, kreeg 200 sigaren en chocolade. De zelfgebakken broden waren heerlijk. Bij de Geldersche Tram aan de Emmerikseweg was toen een post voor schurftbestrijding door het Zweedse Rode Kruis. Opgehaalde NSB-ers moesten er de boel schoonmaken. Na de oorlog heeft 's-Heerenberg nog geprobeerd Emmerik te annexeren om de haven te krijgen. Dat is niet gelukt. Maar nu is de grens open. Hebben we toch nog een beetje onze zin gekregen.

−	[[Categorie:Oorlogsherinneringen]] [[Categorie:Borkes en Borkus]]	+	[[Categorie:Oorlogsherinneringen 's-Heerenberg]] [[Categorie:Borkes en Borkus]]

@@ Regel 30: / Regel 30: @@
 Het was in de oorlog steeds een probleem voldoende eten te bemachtigen. We gingen naar Stokkum, naar Krüs, Voortjes en Engelbarts in [[Linthorst, de|de Linthorst]]. Er werden in het geheim varkens geslacht. Op oudejaar werden oliebollen gebakken in ongeraffineerde olie van de Germania. Dat stonk verschrikkelijk. Daarom lust ik nu nog steeds geen oliebollen. We hebben echt wel honger gekend en ook bloembollenbrood gegeten, een rare groene substantie die er van buiten uitzag als brood. We maalden rogge in de koffiemolen tot pannekoekmeel.
-Er zijn allerlei rare dingen gebeurd in de oorlog, wat maar weinig mensen weten. Er waren plannen voor aanleg van een tweede Autobahn langs 's-Heerenberg voor het Duitse leger. Op [[Hucht|de Hucht]] werd chemisch afval gedropt uit het Ruhrgebied. De rommel moet er nog in de grond zitten.
+Er zijn allerlei rare dingen gebeurd in de oorlog, wat maar weinig mensen weten. Er waren plannen voor aanleg van een tweede Autobahn langs 's-Heerenberg voor het Duitse leger. Op [[Hucht, De|de Hucht]] werd chemisch afval gedropt uit het Ruhrgebied. De rommel moet er nog in de grond zitten.
 De medische toestand in de oorlog was abominabel slecht. De dokter moest mensen soms met cognac verdoven. Een kind dat in het ziekenhuis was geboren en daarna thuis te vette koeiemelk kreeg, overleed. Mijn broer Bertus is op 24-jarige leeftijd overleden, nadat hij twee en een half jaar in Duitsland dwangarbeid had verricht. Hij liep er bloedvergiftiging op, maar thuisgekomen was er geen penicilline. Mijn broer heeft van de oorlog een heel dagboek bijgehouden.

@@ Regel 63: / Regel 63: @@
 Waar nu het [[Barghse Huus]] staat, stond een Duits zoeklicht en aan de overkant een afweergeschut. We maakten het onklaar. De eerste jaren van de oorlog zagen we de Duitse soldaten soms nog als kameraden, maar langzaam drong de waarheid tot ons door. Vooral de laatste twee oorlogsjaren waren voor ons erg gevaarlijk. Wat hebben we niet gewaagd! We zagen het verschil tussen het mijn en dijn niet meer. Mijn moeder wilde niet hebben dat we stalen; alleen voedsel mochten we van haar meebrengen. Sommigen van onze vrienden kwamen in het criminele vlak terecht.
-Ik ben altijd nog dol op griesmeelpudding. Dat komt doordat [[Achter 't waterschap|achter het Waterschap]] een keer een keuken van de Duitsers stond en ik zie die Duitser nog roeren in die grote dampende pot. Wij waren met zo'n vijftien man en hadden honger. We kregen ieder een beetje pudding in een blikje. Ik at het zo snel op, uit angst dat anderen het me zouden afpakken, dat ik mijn hele mond verbrandde. We wilden de Duitser doodmaken, zo'n honger hadden we. Toen de Duitser zijn rug even draaide haalden we gauw alles uit de wagen. We waren net jonge honden.
+Ik ben altijd nog dol op griesmeelpudding. Dat komt doordat [[Achter 't Waterschap|achter het Waterschap]] een keer een keuken van de Duitsers stond en ik zie die Duitser nog roeren in die grote dampende pot. Wij waren met zo'n vijftien man en hadden honger. We kregen ieder een beetje pudding in een blikje. Ik at het zo snel op, uit angst dat anderen het me zouden afpakken, dat ik mijn hele mond verbrandde. We wilden de Duitser doodmaken, zo'n honger hadden we. Toen de Duitser zijn rug even draaide haalden we gauw alles uit de wagen. We waren net jonge honden.
 Ik zat in het begin van de oorlog in Doetinchem op de ambachtschool, bij de Veemarkt. Ook zaterdags tot half twee hadden we les. We gingen te voet. Als het fruit rijp was deden we er langer over. We hadden een ontheffing van de avondklok. Toen de school door de Duitsers werd gevorderd als werkplaats voor de technische dienst, gingen we van school af. Toen begon het roven. Als arbeiderszoon kwam je niet op de ulo. Daar werd op de lagere school al over beslist.

@@ Regel 3: / Regel 3: @@
 == Voor de oorlog ==
-Wij waren in de oorlog de verloren jeugd. We leden erg onder normvervaging. We deden alles wat maar iets opbracht. Gelukkig heb ik een goed thuiskomen gehad bij mijn moeder, anders was er van mij niets terecht gekomen. We woonden aan de [[Benedensteenakker]. Thuis waren we goed katholiek, dus je moest er niet naast stappen. Moeder werd weduwe in het jaar waarin ik geboren ben. Het enige wat ik van mijn vader wist, was dat moeder op het kerkhof altijd om hem moest huilen. Ik haatte hem daarom, hoewel ik hem niet kende.
+Wij waren in de oorlog de verloren jeugd. We leden erg onder normvervaging. We deden alles wat maar iets opbracht. Gelukkig heb ik een goed thuiskomen gehad bij mijn moeder, anders was er van mij niets terecht gekomen. We woonden aan de [[Benedensteenakker]]. Thuis waren we goed katholiek, dus je moest er niet naast stappen. Moeder werd weduwe in het jaar waarin ik geboren ben. Het enige wat ik van mijn vader wist, was dat moeder op het kerkhof altijd om hem moest huilen. Ik haatte hem daarom, hoewel ik hem niet kende.
 We hadden het voor de oorlog al niet breed. Van de twee varkens in het hok was er een onze verzekering. Toen bij ons eens de pannen van het dak waaiden werd het poetje verkocht. Met de opbrengst van de bosbessenpluk werd de rente voor het huis betaald.

← Oudere versie		Versie van 3 mei 2016 om 13:08
Regel 88:		Regel 88:
	Ik had als een van de eersten in 's-Heerenberg lange Canadese sigaretten te pakken, Windsor, uit zulke blikken busjes. Hoewel het nog levensgevaarlijk was, dachten we dat de Canadezen veel sterker waren dan de Duitsers. Want we hadden weer eten en sigaretten. Bij de bevrijding, toen de Canadezen in het Buukebuske waren, hielp ik er met keukenwerk. Ik leerde er Engels, kreeg 200 sigaren en chocolade. De zelfgebakken broden waren heerlijk. Bij de Geldersche Tram aan de Emmerikseweg was toen een post voor schurftbestrijding door het Zweedse Rode Kruis. Opgehaalde NSB-ers moesten er de boel schoonmaken. Na de oorlog heeft 's-Heerenberg nog geprobeerd Emmerik te annexeren om de haven te krijgen. Dat is niet gelukt. Maar nu is de grens open. Hebben we toch nog een beetje onze zin gekregen.		Ik had als een van de eersten in 's-Heerenberg lange Canadese sigaretten te pakken, Windsor, uit zulke blikken busjes. Hoewel het nog levensgevaarlijk was, dachten we dat de Canadezen veel sterker waren dan de Duitsers. Want we hadden weer eten en sigaretten. Bij de bevrijding, toen de Canadezen in het Buukebuske waren, hielp ik er met keukenwerk. Ik leerde er Engels, kreeg 200 sigaren en chocolade. De zelfgebakken broden waren heerlijk. Bij de Geldersche Tram aan de Emmerikseweg was toen een post voor schurftbestrijding door het Zweedse Rode Kruis. Opgehaalde NSB-ers moesten er de boel schoonmaken. Na de oorlog heeft 's-Heerenberg nog geprobeerd Emmerik te annexeren om de haven te krijgen. Dat is niet gelukt. Maar nu is de grens open. Hebben we toch nog een beetje onze zin gekregen.

−	~~== Bron ==~~	+	[[Categorie:Oorlogsherinneringen]] [[Categorie:Borkes en Borkus]]
−	*[~~http~~:~~//www.heemkunde.nl www.heemkunde.nl~~]~~, knop Berghse historie~~
−
−	~~{{Onderwerp\|Tweede Wereldoorlog\|Oorlogsherinneringen\|'s-Heerenberg}}~~

@@ Regel 35: / Regel 35: @@
 == Gebeurtenissen thuis ==
-Moeder Hanne had in de kelder joodse en andere [[Verzet in WO II#Onderduikershulp|onderduikers]], soms wel dertig. En in de voorkamer zaten ingekwartierde Duitse Wehrmachtsoldaten. Die wisten niet waar hun tabak bleef en beneden zaten ze te roken. Dat had ik gedaan. Enkele Duitsers wisten dat beneden de onderduikers zaten. Een Duitser haalde daarom bij de gaarkeuken zelfs een dubbele portie gortesoep met paardevlees.
+Moeder Hanne had in de kelder joodse en andere [[Verzet in WO II#Onderduikershulp|onderduikers]], soms wel dertig. En in de voorkamer zaten [[Inkwartiering|ingekwartierde]] Duitse Wehrmachtsoldaten. Die wisten niet waar hun tabak bleef en beneden zaten ze te roken. Dat had ik gedaan. Enkele Duitsers wisten dat beneden de onderduikers zaten. Een Duitser haalde daarom bij de gaarkeuken zelfs een dubbele portie gortesoep met paardevlees.
 Mensen die de grens overkwamen werden bij ons gewassen en geschoren door een verzetsman. Ze kregen eten en werden ontluisd. De kleding werd in soda gekookt. De [[onderduikers]] hielpen ons hout hakken (stump kleuven). Sommigen waren ontsnapt uit het [[kamp Rees]]. Ook hebben we eens een man uit Dachau gehad die kletsnat aan de deur kwam. Hij heeft ons na de oorlog bedankt en gaf ons een kleerborstel. Die heb ik nog altijd. Het was het enige wat hij bezat. Ook kwam na de oorlog eens iemand ons bedanken voor een glas water, dat hij in de oorlog had gekregen. Drie mensen hebben ons bedankt voor de hulp, van de rest hebben we niets meer gehoord. En dat terwijl we ons leven voor hen hadden gewaagd.

@@ Regel 67: / Regel 67: @@
 Ik zat in het begin van de oorlog in Doetinchem op de ambachtschool, bij de Veemarkt. Ook zaterdags tot half twee hadden we les. We gingen te voet. Als het fruit rijp was deden we er langer over. We hadden een ontheffing van de avondklok. Toen de school door de Duitsers werd gevorderd als werkplaats voor de technische dienst, gingen we van school af. Toen begon het roven. Als arbeiderszoon kwam je niet op de ulo. Daar werd op de lagere school al over beslist.
-Ik herinner me het bombardement van Emmerik op 7 oktober 1944. Ik stond te spitten op het aardappelland. Eerst zag ik een bom op een ander vliegtuig eronder vallen. Na een enorme knal viel die neer aan de Wetering. Tot in [[Hüthum]] lagen de brokken van de B17 ([[Vliegtuigen neergestort in Bergh#Bommenwerpers|Vliegend Fort]]). [''Dit vliegtuig staat niet vermeld in het [*[http://www.studiegroepluchtoorlog.nl/verliesregister Verliesregister 1939-1945, lijst 1944],
+Ik herinner me het bombardement van Emmerik op 7 oktober 1944. Ik stond te spitten op het aardappelland. Eerst zag ik een bom op een ander vliegtuig eronder vallen. Na een enorme knal viel die neer aan de Wetering. Tot in [[Hüthum]] lagen de brokken van de B17 ([[Vliegtuigen neergestort in Bergh#Bommenwerpers|Vliegend Fort]]). [Dit vliegtuig staat niet vermeld in het [http://www.studiegroepluchtoorlog.nl/verliesregister Verliesregister 1939-1945, lijst 1944], wat erop duidt dat het grotendeels aan de Duitse kant van de Wetering is neergekomen. Red.] Het was die dag prachtig weer, maar binnen 20 minuten was het donker. Ik verbeeldde me dat ik mensen in Emmerik kon horen gillen. Ik weet nog dat een jongen uit Emmerik, die zijn ouders levend zag verbranden, helemaal kierewiet in de Rijn sprong. Dag en nacht vlogen de geallieerden naar het Ruhrgebied, overdag de Amerikanen, 's nachts de Engelsen.
 De Duitsers hadden in het Buukebuske een depot. Kisten met materiaal zaten in de grond in zeil en stro. Deze geheime opslagplaatsen lagen langs de hele grens, van Winterswijk tot [[Elten]]. In het Buukebuske mochten we van de jonge Duitse SS-ers met een stengun op een oude grammofoonplaat schieten, maar we richtten het geweer op hen. Wat konden ze toen lopen! We wisten zelfs dat je een Duitse steelhandgranaat boven je hoofd kunt laten afgaan, als je maar een helm op hebt.