Johan Baptist van Hohenzollern-Bergh - Bewerkingsoverzicht

BerentsenA op 18 aug 2025 om 13:57

2025-08-18T13:57:41Z

BerentsenA op 14 jul 2025 om 11:38

2025-07-14T11:38:15Z

BerentsenA op 14 jul 2025 om 11:37

2025-07-14T11:37:09Z

Verre neef: redactie

2024-11-30T09:42:17Z

redactie

Benny Schuurman op 26 nov 2024 om 08:56

2024-11-26T08:56:05Z

Benny Schuurman: /* Bronnen */

2024-11-26T08:49:13Z

‎Bronnen

Benny Schuurman op 25 nov 2024 om 23:31

2024-11-25T23:31:48Z

Verre neef: /* De "Dolle Graaf" */ correctie

2023-10-01T09:38:23Z

‎De "Dolle Graaf": correctie

Verre neef: Karmelieten

2023-10-01T09:37:40Z

Karmelieten

Verre neef: /* De "Dolle Graaf" */ interne link

2022-08-01T14:44:48Z

‎De "Dolle Graaf": interne link

@@ Regel 55: / Regel 55: @@
 ==Bronnen==
-*[[Het archief van het Huis Bergh (boek)]], blz. 74, 76–78
+*A.P. van Schilfgaarde, ''Het archief van het Huis Bergh. Inleiding'', Nijmegen 1932. pag. 74, 76–78
-*[http://www.bhic.nl Brabants Historisch Informatie Centrum], Moord in Boxmeer, 1748
+*Rien Wols, [https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/moord-in-boxmeer-1748. Moord in Boxmeer, 1748]
-*''[[Huis Bergh – kasteel-kunst-geschiedenis]]'', blz. 56-58
+*Annemarie Kutsch Lojenga-Rietberg, ''[[Huis Bergh – kasteel-kunst-geschiedenis]]'', 's-Heerenberg 2000. pag. 56-58
 *[[Old Ni-js]]
-**[[Old Ni-js 065|Nr. 65]], blz. 4-13
+**Gerrie Bisselink, ''Johan Baptist, graaf van den Bergh en Hohenzollern''. [[Old Ni-js]] 65, maart 2007,  pag. 4-13
-**[[Old Ni-js 111|Nr. 111]], blz. 15–20
+**Antoon Berentsen, ''Bergh extra muros III - Boxmeer (2)''. [[Old Ni-js]] 111, maart 2022, pag. 15-20
-*[http://genealogy.euweb.cz Genealogy EU] (peetouders)
+*Publicatielijst van Herman Jan van Cuijk: [https://www.biblioplus.nl/speciaal-voor/regioschrijvers/Herman_Jan_van_Cuijk.html BiblioPlus],
-*[https://www.biblioplus.nl/speciaal-voor/regioschrijvers/Herman_Jan_van_Cuijk.html BiblioPlus], publicatielijst van Herman Jan van Cuijk
+*[https://www.nepomukboxmeer.nl/over-boxmeer/uitgave-boeken/merckwaerdige-leven-van-een-dolle-graef/ Historische Vereniging Nepomuk Boxmeer], recensie ''Het merckwaerdige leven van een dolle graef'' door  Herman Jan van Cuijk
 [[Categorie:Graven van den Bergh|H]] [[Categorie:Huis Hohenzollern-Bergh|H]] [[Categorie:Karmelietenklooster Boxmeer|H]] [[Categorie:Gravenportretten|H]][[Categorie:Graven van graven|Hohenzollern]]
-* Document van 1741 A en B komen uit het archief P. Van Nispen 's-Heerenberg.
+* Document van 1741 A en B komen uit het archief P. van Nispen 's-Heerenberg.

@@ Regel 49: / Regel 49: @@
 == Nieuw licht op de "Dolle Graaf" ==
-In 2016 verscheen in Boxmeer in eigen beheer een twee-delig verslag van een onderzoek naar het leven van Johan Baptist en vooral van de beschuldigingen van moord die hem ten laste gelegd werden. Het verslag is geschreven door regionaal amateurhistoricus Herman Jan van Cuijk. De auteur deed 19 jaar onderzoek naar het leven van Johan Baptist en komt op basis van zijn bevindingen dat de naam van de graaf gezuiverd dient te worden "van die kwalijke zaken die anderen -kwaadaardig, lasterlijk en rovend- hem extra toeschreven".
+In 2016 verscheen in Boxmeer in eigen beheer een twee-delig verslag van een onderzoek naar het leven van Johan Baptist en vooral van de beschuldigingen van moord die hem ten laste gelegd werden. Het verslag is geschreven door regionaal amateurhistoricus Herman Jan van Cuijk. De auteur deed 19 jaar onderzoek naar het leven van Johan Baptist en komt op basis van zijn bevindingen tot de conclusie dat de naam van de graaf gezuiverd dient te worden "van die kwalijke zaken die anderen -kwaadaardig, lasterlijk en rovend- hem extra toeschreven".
 De Heemkundekring Bergh bereidt op basis van het onderzoek van Van Cuijk de publicatie van een verhalende reconstructie van het leven van Johan Baptist voor. De publicatie van dat boek is voor 2026 gepland.

@@ Regel 46: / Regel 46: @@
 Intussen waren, zoals hierboven al gemeld, zijn vrouw Maria Benonia, zijn zus Johanna Josepha en zijn zwager Karel Frederik in actie gekomen. Op 14 augustus 1757 werd Johan Baptist op verzoek van zijn familie en in opdracht van de Kleefse regering door Oostenrijkse troepen gearresteerd in het [[Observantenklooster Elten|Franciscanerklooster]] in [[Elten]]. Na een omzwerving langs verschillende plaatsen van gevangenschap werd hij in [[1769]] overgebracht naar het slot Haigerloch, een bezit van de vorsten van Hohenzollern-Sigmaringen. Daar overleed hij op 15 mei [[1781]], 52 jaar oud. Hij werd er ook [[Graven van graven|begraven]].
 <br clear=all/>
 ==Bronnen==
@@ Regel 55: / Regel 62: @@
 **[[Old Ni-js 111|Nr. 111]], blz. 15–20
 *[http://genealogy.euweb.cz Genealogy EU] (peetouders)
 [[Categorie:Graven van den Bergh|H]] [[Categorie:Huis Hohenzollern-Bergh|H]] [[Categorie:Karmelietenklooster Boxmeer|H]] [[Categorie:Gravenportretten|H]][[Categorie:Graven van graven|Hohenzollern]]
 * Document van 1741 A en B komen uit het archief P. Van Nispen 's-Heerenberg.

@@ Regel 8: / Regel 8: @@
 Na de [[Brand|grote brand]] op Huis Berg in [[1735]] verhuisde Johan Baptist met zijn ouders en zusjes [[Johanna Josepha van Hohenzollern-Bergh|Johanna Josepha]] en [[Maria Theresia Leopoldina van Hohenzollern-Bergh|Maria Theresia Leopoldina]] naar het kasteel in Boxmeer. Al gauw overleden daar kort na elkaar, in [[1737]] en [[1739]], zijn ouders. Zijn zusjes werden toen naar de abdij van Remiremont (Nederlands naam: Reimersberg) in de Vogezen gebracht, waar een tante van hun moeder, Maximiliana Truchsess van Waldburg-Zeil ([[1665]]–[[1743]]), stiftsdame was. Zij kregen daar hun verdere opvoeding. Johan Baptist, elf jaar oud, bleef in Boxmeer. Zijn vader had in zijn testament bepaald dat de bisschop van Roermond zijn voogd moest worden als zijn moeder zou overlijden voor hij meerderjarig werd. De bisschop, monseigneur Franciscus Ludovicus Sanguessa, was inderdaad bereid deze taak op zich te nemen. Hij benoemde Willem de Raet, drost van Boxmeer, tot [[Administrateurs en rentmeesters|rentmeester]], maar deze werd na korte tijd opgevolgd door zijn zoon Frans en diens naamgenoot [[Eppeln van den Raayhof, Frans Anton van|Frans van Eppeln]]. Tegen laatstgenoemde kwam zo veel protest dat de bisschop die benoeming introk. Gezien de eerdere slechte ervaringen met die man was dat niet verwonderlijk. Ook Johan Baptist moest niets van Van Eppeln hebben. Aan een volle tafel heeft hij eens tegen hem gezegd: "''Ghy sult my soo niet misleyden en bedriegen, als mijn genadige Papa en Mama zaliger, die ghy soo groote schade hebt toegebracht''".
 Van Eppeln werd door de bisschop bevolen zich te verantwoorden voor zijn wandaden, maar in plaats daarvan vertrok hij van Boxmeer naar zijn boerderij de Raayhof. Daar slaagde hij erin Johan Baptists grootmoeder, [[Johanna Catharina Victoria van Montfort-Tettnang|vorstin-weduwe Johanna van Montfort]], van [[Sigmaringen]] in [[Duitsland|Zuid-Duitsland]] naar [[Pannerden]] te laten komen. Hij dacht haar voor zijn belangen te kunnen gebruiken, omdat zij het eerder niet eens was geweest met de benoeming tot voogd van monseigneur Sanguessa. Na haar schoondochters dood in 1739 had zij geprobeerd Huis Bergh in bezit te nemen, wat door ingrijpen van rentmeester Frans de Raet en de secretaris van de bisschop kon worden voorkomen. Het Hof van [[Gelderland|Gelre en Zutphen]] te [[Arnhem]] had bovendien de bisschop in zijn rechten bevestigd. Helaas overleed hij in [[1741]], waarna het gericht in Roermond Johan Baptists oom Karl Ernst Truchess van Waldburg-Zeil aanwees als nieuwe voogd. De moeilijkheden rond de voogdij losten zich vanzelf op toen ook Van Eppeln niet lang daarna overleed. Grootmoeder Johanna zag daarna van haar eventuele rechten af. Ze werd tevredengesteld met een uitkering ineens van honderd dukaten en het recht een commissaris aanwezig te laten zijn bij het afhoren van de rekeningen van de rentmeester. Zij bleef op Huis Bergh wonen.
+{|
 == Studeren en trouwen in het buitenland ==
 In 1741, nog voor zijn voogd bisschop Sanguessa overleed, vertrok Johan Baptist naar Parijs om daar onderwijs te volgen aan het ''Lycée Louis-le-Grand''. Deze middelbare school voor kinderen van de elite bestaat nog steeds. Over zijn verblijf daar zijn geen gegevens voorhanden. Het vertrek van zijn pupil was voor bisschop Sanguessa aanleiding Huis Bergh te sluiten. Hij ontsloeg het personeel, verkocht alle paarden en rijtuigen en liet grootmoeder Johanna, die daar nog woonde, onderbrengen in een klooster.

@@ Regel 8: / Regel 8: @@
 Na de [[Brand|grote brand]] op Huis Berg in [[1735]] verhuisde Johan Baptist met zijn ouders en zusjes [[Johanna Josepha van Hohenzollern-Bergh|Johanna Josepha]] en [[Maria Theresia Leopoldina van Hohenzollern-Bergh|Maria Theresia Leopoldina]] naar het kasteel in Boxmeer. Al gauw overleden daar kort na elkaar, in [[1737]] en [[1739]], zijn ouders. Zijn zusjes werden toen naar de abdij van Remiremont (Nederlands naam: Reimersberg) in de Vogezen gebracht, waar een tante van hun moeder, Maximiliana Truchsess van Waldburg-Zeil ([[1665]]–[[1743]]), stiftsdame was. Zij kregen daar hun verdere opvoeding. Johan Baptist, elf jaar oud, bleef in Boxmeer. Zijn vader had in zijn testament bepaald dat de bisschop van Roermond zijn voogd moest worden als zijn moeder zou overlijden voor hij meerderjarig werd. De bisschop, monseigneur Franciscus Ludovicus Sanguessa, was inderdaad bereid deze taak op zich te nemen. Hij benoemde Willem de Raet, drost van Boxmeer, tot [[Administrateurs en rentmeesters|rentmeester]], maar deze werd na korte tijd opgevolgd door zijn zoon Frans en diens naamgenoot [[Eppeln van den Raayhof, Frans Anton van|Frans van Eppeln]]. Tegen laatstgenoemde kwam zo veel protest dat de bisschop die benoeming introk. Gezien de eerdere slechte ervaringen met die man was dat niet verwonderlijk. Ook Johan Baptist moest niets van Van Eppeln hebben. Aan een volle tafel heeft hij eens tegen hem gezegd: "''Ghy sult my soo niet misleyden en bedriegen, als mijn genadige Papa en Mama zaliger, die ghy soo groote schade hebt toegebracht''".
 Van Eppeln werd door de bisschop bevolen zich te verantwoorden voor zijn wandaden, maar in plaats daarvan vertrok hij van Boxmeer naar zijn boerderij de Raayhof. Daar slaagde hij erin Johan Baptists grootmoeder, [[Johanna Catharina Victoria van Montfort-Tettnang|vorstin-weduwe Johanna van Montfort]], van [[Sigmaringen]] in [[Duitsland|Zuid-Duitsland]] naar [[Pannerden]] te laten komen. Hij dacht haar voor zijn belangen te kunnen gebruiken, omdat zij het eerder niet eens was geweest met de benoeming tot voogd van monseigneur Sanguessa. Na haar schoondochters dood in 1739 had zij geprobeerd Huis Bergh in bezit te nemen, wat door ingrijpen van rentmeester Frans de Raet en de secretaris van de bisschop kon worden voorkomen. Het Hof van [[Gelderland|Gelre en Zutphen]] te [[Arnhem]] had bovendien de bisschop in zijn rechten bevestigd. Helaas overleed hij in [[1741]], waarna het gericht in Roermond Johan Baptists oom Karl Ernst Truchess van Waldburg-Zeil aanwees als nieuwe voogd. De moeilijkheden rond de voogdij losten zich vanzelf op toen ook Van Eppeln niet lang daarna overleed. Grootmoeder Johanna zag daarna van haar eventuele rechten af. Ze werd tevredengesteld met een uitkering ineens van honderd dukaten en het recht een commissaris aanwezig te laten zijn bij het afhoren van de rekeningen van de rentmeester. Zij bleef op Huis Bergh wonen.
 == Studeren en trouwen in het buitenland ==
 In 1741, nog voor zijn voogd bisschop Sanguessa overleed, vertrok Johan Baptist naar Parijs om daar onderwijs te volgen aan het ''Lycée Louis-le-Grand''. Deze middelbare school voor kinderen van de elite bestaat nog steeds. Over zijn verblijf daar zijn geen gegevens voorhanden. Het vertrek van zijn pupil was voor bisschop Sanguessa aanleiding Huis Bergh te sluiten. Hij ontsloeg het personeel, verkocht alle paarden en rijtuigen en liet grootmoeder Johanna, die daar nog woonde, onderbrengen in een klooster.

← Oudere versie		Versie van 26 nov 2024 om 08:49
Regel 56:		Regel 56:

	[[Categorie:Graven van den Bergh\|H]] [[Categorie:Huis Hohenzollern-Bergh\|H]] [[Categorie:Karmelietenklooster Boxmeer\|H]] [[Categorie:Gravenportretten\|H]][[Categorie:Graven van graven\|Hohenzollern]]		[[Categorie:Graven van den Bergh\|H]] [[Categorie:Huis Hohenzollern-Bergh\|H]] [[Categorie:Karmelietenklooster Boxmeer\|H]] [[Categorie:Gravenportretten\|H]][[Categorie:Graven van graven\|Hohenzollern]]
		+	* Document van 1741 A en B komen uit het archief P. Van Nispen 's-Heerenberg.

← Oudere versie		Versie van 25 nov 2024 om 23:31
Regel 12:		Regel 12:

	== Studeren en trouwen in het buitenland ==		== Studeren en trouwen in het buitenland ==
		+	[[Bestand:Document 1741 aan Johan Baptist uit het archief van P. van Nispen. a.jpg\|200px\|thumb]]
		+	[[Bestand:Document uit het arcief van P. van Nispen b.jpg\|200px\|thumb]] ‎
		+
	In 1741, nog voor zijn voogd bisschop Sanguessa overleed, vertrok Johan Baptist naar Parijs om daar onderwijs te volgen aan het ''Lycée Louis-le-Grand''. Deze middelbare school voor kinderen van de elite bestaat nog steeds. Over zijn verblijf daar zijn geen gegevens voorhanden. Het vertrek van zijn pupil was voor bisschop Sanguessa aanleiding Huis Bergh te sluiten. Hij ontsloeg het personeel, verkocht alle paarden en rijtuigen en liet grootmoeder Johanna, die daar nog woonde, onderbrengen in een klooster.		In 1741, nog voor zijn voogd bisschop Sanguessa overleed, vertrok Johan Baptist naar Parijs om daar onderwijs te volgen aan het ''Lycée Louis-le-Grand''. Deze middelbare school voor kinderen van de elite bestaat nog steeds. Over zijn verblijf daar zijn geen gegevens voorhanden. Het vertrek van zijn pupil was voor bisschop Sanguessa aanleiding Huis Bergh te sluiten. Hij ontsloeg het personeel, verkocht alle paarden en rijtuigen en liet grootmoeder Johanna, die daar nog woonde, onderbrengen in een klooster.

@@ Regel 36: / Regel 36: @@
 Het bovenstaande verhaal over de graaf in volle wapenuitrusting in het echtelijk bed is niet lang na zijn huwelijk gebeurd. Het volgende is de moord op de koopman Jan Ansay, die hij op 17 november [[1748]] op straat in Boxmeer met zijn degen doodstak. De Dolle Graaf gaf daarna opdracht zijn slachtoffer zonder lijkschouwing te begraven en verbood de weduwe een steen op het graf te plaatsen. Dit verhaal wordt verteld als een zinloze moord op een onschuldige, maar er wordt ook gezegd dat Ansay voor de drost van Boxmeer spioneerde en allerlei ongunstige verhalen over Johan Baptist verspreidde. In dat geval was er een aanleiding – maar geen rechtvaardiging – voor de moord. De zaak werd aanhangig gemaakt bij de Staatse Raad van Brabant in Den Haag, maar de bevoegdheid van dit gerechtshof werd betwist, omdat Boxmeer als soevereine heerlijkheid niet onder het gezag van de Republiek der Verenigde Nederlanden viel. Hoe dan ook, de Dolle Graaf werd niet gestraft.
-Toch voelde Johan Baptist zich minder op zijn gemak en op 3 april 1750 stuurde hij een brief aan de [[Pruisen|Pruisische]] koning Frederik de Grote met het verzoek als cavalerieofficier in zijn leger te mogen dienen. De koning weigerde met het argument dat er geen vacatures waren. Van lieverlee bleef hij in Boxmeer, waar hij een keer een [[Leiendak|leidekker]] van het dak schoot, nadat hij een bezoeker had gevraagd: "Wil je die kerel zien rollen?" Ook zou hij eens met zijn koets met vier paarden dwars door de Maas zijn gereden, en heeft hij in een Boxmeers café alles kort en klein laten slaan. In laatstgenoemd geval heeft hij de schade de volgende dag volledig vergoed. Verder heeft hij een keer een [[:Categorie:Karmelieten|karmelieten]] uit het plaatselijke klooster laten komen om zijn valse hond te zegenen. Anders dan gehoopt werd het dier daar niet rustiger van, waarna de Dolle Graaf de pater achterstevoren op een paard heeft gezet en door de straten van Boxmeer gejaagd.
+Toch voelde Johan Baptist zich minder op zijn gemak en op 3 april 1750 stuurde hij een brief aan de [[Pruisen|Pruisische]] koning Frederik de Grote met het verzoek als cavalerieofficier in zijn leger te mogen dienen. De koning weigerde met het argument dat er geen vacatures waren. Van lieverlee bleef hij in Boxmeer, waar hij een keer een [[Leiendak|leidekker]] van het dak schoot, nadat hij een bezoeker had gevraagd: "Wil je die kerel zien rollen?" Ook zou hij eens met zijn koets met vier paarden dwars door de Maas zijn gereden, en heeft hij in een Boxmeers café alles kort en klein laten slaan. In laatstgenoemd geval heeft hij de schade de volgende dag volledig vergoed. Verder heeft hij een keer een [[:Categorie:Karmelieten|karmeliet]] uit het plaatselijke klooster laten komen om zijn valse hond te zegenen. Anders dan gehoopt werd het dier daar niet rustiger van, waarna de Dolle Graaf de pater achterstevoren op een paard heeft gezet en door de straten van Boxmeer gejaagd.
 Op 5 januari 1757 kwam het volgende grote schandaal. De graaf schoot zijn dienaar Friedrich dood en sloeg daarna op de vlucht. Hij probeerde asiel te krijgen in een klooster in Rheinberg bij Wesel, maar dit werd hem geweigerd. Hij nam toen als ritmeester dienst bij de huzaren van de Franse prins-kolonel Fischer. Bij dit korps, dat in het hertogdom [[Kleef]] actief was, heeft hij meerdere gewelddaden gepleegd.