Midwinterhoorn - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* De bouw, een hele klus */ interne link

2020-11-28T13:16:50Z

‎De bouw, een hele klus: interne link

Verre neef: /* Werkwijze */ cat

2018-09-06T11:44:17Z

‎Werkwijze: cat

Verre neef: /* Groeiende populariteit */ havezate

2017-02-09T13:20:36Z

‎Groeiende populariteit: havezate

Verre neef: /* Afbeeldingen */ cat

2016-11-25T16:05:24Z

‎Afbeeldingen: cat

Verre neef: redactie, overbodige (niet Berghse) interne links verwijderd

2014-07-11T07:59:42Z

redactie, overbodige (niet Berghse) interne links verwijderd

Berghfanaat: onderwerp vet

2010-11-01T06:29:53Z

onderwerp vet

Berghfanaat: link afbeeldingen

2010-10-29T20:38:44Z

link afbeeldingen

Verre neef: /* Kottens voorval */ Smokkelwaar

2010-08-31T16:04:28Z

‎Kottens voorval: Smokkelwaar

Hendrik van den Bergh: /* Programma 2008-2009 */

2010-01-09T16:57:21Z

‎Programma 2008-2009

Hendrik van den Bergh: Voorlopig Programma 2008-2009

2008-08-15T18:17:43Z

Voorlopig Programma 2008-2009

@@ Regel 19: / Regel 19: @@
 == De bouw, een hele klus ==
-Ook al is de midwinterhoorn een primitief instrument, voor een ongeoefend knutselaar valt het nog helemaal niet mee om zonder verdere hulp van een specialist een dergelijk instrument te fabriceren. Als grondstof wordt een natuurlijk gekromde ongeveer 15 centimeter dikke en ongeveer 1,5 meter lange stam van berken-, elzen- of wilgenhout gebruikt. Nadat de stam genoeg gedroogd is wordt deze met een kleine bijl bewerkt zodat er een mondstuk van zo'n 6 centimeter breed ontstaat. Het geheel wordt dan in twee helften gespleten, die op hun beurt weer 'gekuipt' worden. Dit wil zeggen dat ze net zolang met gutsen uitgehold worden tot het hout overal ongeveer een centimeter dik is. De twee uitgeholde helften worden dan weer met behulp van houtlijm en wilgentakken aan elkaar bevestigd. Deze wilgentakken dienen overigens meer voor de versiering van het geheel dan dat het de klank werkelijk ten goede komt. Het mondstuk, de 'happe' wordt van hout van de vlierbes gemaakt. Het van nature zachte binnengedeelte van het houtje wordt verwijderd. Dan moet er nog heel wat vakmanschap aanwezig zijn om dit mondstuk precies passend op de gelijmde hoorn te krijgen.
+Ook al is de midwinterhoorn een primitief instrument, voor een ongeoefend knutselaar valt het nog helemaal niet mee om zonder verdere hulp van een specialist een dergelijk instrument te fabriceren. Als grondstof wordt een natuurlijk gekromde ongeveer 15 centimeter dikke en ongeveer 1,5 meter lange stam van [[berk]]en-, elzen- of wilgenhout gebruikt. Nadat de stam genoeg gedroogd is wordt deze met een kleine bijl bewerkt zodat er een mondstuk van zo'n 6 centimeter breed ontstaat. Het geheel wordt dan in twee helften gespleten, die op hun beurt weer 'gekuipt' worden. Dit wil zeggen dat ze net zolang met gutsen uitgehold worden tot het hout overal ongeveer een centimeter dik is. De twee uitgeholde helften worden dan weer met behulp van houtlijm en wilgentakken aan elkaar bevestigd. Deze wilgentakken dienen overigens meer voor de versiering van het geheel dan dat het de klank werkelijk ten goede komt. Het mondstuk, de 'happe' wordt van hout van de vlierbes gemaakt. Het van nature zachte binnengedeelte van het houtje wordt verwijderd. Dan moet er nog heel wat vakmanschap aanwezig zijn om dit mondstuk precies passend op de gelijmde hoorn te krijgen.
-−
 == Werkwijze ==
 De stam wordt in de juiste vorm gezaagd. Door schaven, raspen en schuren wordt de buitenkant mooi rond gemaakt (zie fig. 1,2 en 3).

← Oudere versie		Versie van 6 sep 2018 om 11:44
Regel 34:		Regel 34:
	Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.		Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.

−	[[Categorie:Folklore]]	+	[[Categorie:Folklore]] [[Categorie:Werkgroepen]]

@@ Regel 14: / Regel 14: @@
 == Groeiende populariteit ==
-Ook al duiken er door de hele negentiende eeuw berichten op van het gebruik van de midwinterhoorn, toch raakt de traditie langzamerhand meer en meer in onbruik. Na de [[Tweede Wereldoorlog]] is het gebruik vrijwel overal helemaal in de vergetelheid geraakt. Nog slechts een klein aantal oudere mannen in Twente verstaat de kunst van het blazen, zij het dat dit dan niet meer op houten maar op blikken hoorns gebeurt. Deze mannen hadden de kunst van het blazen overigens niet geleerd van een voorgaande generatie, maar tijdens de algemene mobilisatie in de [[Eerste Wereldoorlog]]. Dat de schelle tonen uit de blikken hoorns qua sfeer niet konden tippen aan de warme galm van hun houten neefjes moge duidelijk zijn. Pas in 1953 kwam er een groepje Twentenaren (Toon Borghuis, Hendrik Racer Palthe en Jan Jans) bij het open vuur van havezathe ''Het Everloo'' bij Rossum bijeen met het vaste voornemen om de aloude traditie weer nieuw leven in te blazen. De daarop volgende tijd werd er hard geoefend en op tweede kerstdag 1953 werd bij 'Het Everloo' het eerste concert met midwinterhoorns gegeven. Helaas waren alle negentien hoorns, op een houten hoorn na, van blik. Toch waren de eerste wankele stappen gezet.
+Ook al duiken er door de hele negentiende eeuw berichten op van het gebruik van de midwinterhoorn, toch raakt de traditie langzamerhand meer en meer in onbruik. Na de [[Tweede Wereldoorlog]] is het gebruik vrijwel overal helemaal in de vergetelheid geraakt. Nog slechts een klein aantal oudere mannen in Twente verstaat de kunst van het blazen, zij het dat dit dan niet meer op houten maar op blikken hoorns gebeurt. Deze mannen hadden de kunst van het blazen overigens niet geleerd van een voorgaande generatie, maar tijdens de algemene mobilisatie in de [[Eerste Wereldoorlog]]. Dat de schelle tonen uit de blikken hoorns qua sfeer niet konden tippen aan de warme galm van hun houten neefjes moge duidelijk zijn. Pas in 1953 kwam er een groepje Twentenaren (Toon Borghuis, Hendrik Racer Palthe en Jan Jans) bij het open vuur van havezate ''Het Everloo'' bij Rossum bijeen met het vaste voornemen om de aloude traditie weer nieuw leven in te blazen. De daarop volgende tijd werd er hard geoefend en op tweede kerstdag 1953 werd bij 'Het Everloo' het eerste concert met midwinterhoorns gegeven. Helaas waren alle negentien hoorns, op een houten hoorn na, van blik. Toch waren de eerste wankele stappen gezet.
 Langzaamaan groeide het aantal Twentenaren dat zelf midwinterhoorns bouwde en erop leerde spelen. Ook in de Achterhoek, ''Drente'' en het aangrenzende Westmunsterland gingen meer en meer mensen enthousiast over tot het bouwen en bespelen van het houten instrument. Er heerste echter jarenlang een dispuut tussen blazers die alleen natuurlijke tonen wilden blazen, dit waren voornamelijk oudere blazers, en een groep, voornamelijk bestaande uit jongeren, die ook melodieen gehore wilde laten brengen. Alhoewel deze onenigheid eerder regelmatig tot heel heftige discussies heeft geleid, respecteert men tegenwoordig in het algemeen elkaars mening.

← Oudere versie		Versie van 25 nov 2016 om 16:05
Regel 34:		Regel 34:
	Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.		Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.

−	~~== Afbeeldingen ==~~	+	[[Categorie:Folklore]]
−	*[~~http~~:~~//www.heemkunde.nl/educatief/midwinterhoorn.html Website Heemkundekring Bergh~~]
−
−	~~{{Onderwerp\|Folklore}}~~

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
-Een '''midwinterhoorn''' is een houten blaasinstrument dat van oudsher veel bespeeld wordt in Oost-Nederland en het aangrenzende Duitse [[Munsterland]] en [[Niedersachsen]].
+== Inleiding ==
-De [[Heemkundekring Bergh]] heeft een [[werkgroep Midwinterhoorn]]. Ze maken midwinterhoorns, spelen erop en geven cursussen in het maken ervan. Na het verhaal over de geschiedenis van de midwinterhoorn volgt een beschrijving hoe een midwinterhoorn wordt gemaakt.
+De [[Heemkundekring Bergh]] heeft een '''werkgroep Midwinterhoor'''. Ze maken midwinterhoorns, spelen erop en geven cursussen in het maken ervan. Na het verhaal over de geschiedenis van de midwinterhoorn volgt een beschrijving hoe een midwinterhoorn wordt gemaakt.
 Sinds enkele jaren staat het gebruik van het midwinterhoornblazen weer volop in de belangstelling. Lange, zware tonen galmen door de winterse kou van [[Twente]] en de [[Achterhoek]]. Alhoewel de geleerden het nog niet eens zijn over de oorsprong van dit 'olde gebroek', mag het instrument zich verheugen in een toenemend enthousiasme bij ouderen en jongeren.
-In winterse, donkere tijden, als het zelfs overdag vaak niet echt licht meer wordt, gaat de mens weer verlangen naar de warmte en het licht van de zon. Veel winterse gebruiken en gebeurtenissen vinden in dit menselijke verlangen hun oorsprong. Het bekendste voorbeeld hiervan is het [[Kerstfeest]]; de vroege christelijke zendelingen lieten de bekeerde [[Germanen]] het feest van de komst van [[Christus]] vieren tijdens het al veel oudere Germaanse [[Midwinterfeest]].
+In winterse, donkere tijden, als het zelfs overdag vaak niet echt licht meer wordt, gaat de mens weer verlangen naar de warmte en het licht van de zon. Veel winterse gebruiken en gebeurtenissen vinden in dit menselijke verlangen hun oorsprong. Het bekendste voorbeeld hiervan is het kerstfeest; de vroege christelijke zendelingen lieten de bekeerde Germanen het feest van de komst van Christus vieren tijdens het al veel oudere Germaanse Midwinterfeest.
-De meningen over het ontstaan van het midwinterhoornblazen zijn verdeeld. De traditie zou in heidense tijden kunnen zijn ontstaan uit het verlangen naar de lente en het verjagen van de boze, duistere demonen van de winter. Hoe mooi een dergelijke verklaring ook klinkt, voor deze uitleg ontbreekt echter iedere vorm van bewijs. Het is in ieder geval wel zeker dat de midwinterhoorn in de late [[Middeleeuwen]] bespeeld werd. De oudste schriftelijke vermelding stamt uit 1485, uit ''Sonsbeck'', een dorpje in de buurt van [[Xanten]]. De eerstvolgende vermelding daarna komt uit Bawinkel in het [[Westmunsterland]]. Een katholieke priester noteert dat de katholieke inwoners van het officieel protestante Lingen de kerstnacht opluisteren met het zingen van liederen, het voordragen van volksrijmen en het blazen op grote houten hoorns. Alhoewel de katholieke priester niet erg enthousiast is over de getoonde uitingen van [[volkscultuur]], scheen het geheel wel drommen mensen te hebben getrokken. Ook in berichten uit de daaropvolgende eeuwen zou zowel de katholieke als de protestante geestelijkheid het midwinterhoornblazen het liefst zien verdwijnen. De aversie van de geestelijke stand tegen het winterse gebruik laat zich verklaren door het toenmalige verschil tussen de hogere sociale klassen, dus de adel, de rijkere burgerij en de geestelijkheid, en de laagste sociale groep, het gewone volk. De hogere lagen van de samenleving wilde rust, orde en gezag, terwijl het gewone volk elke gelegenheid aangreep om lawaai te maken en de bestaande verhoudingen te verstoren.
+De meningen over het ontstaan van het midwinterhoornblazen zijn verdeeld. De traditie zou in heidense tijden kunnen zijn ontstaan uit het verlangen naar de lente en het verjagen van de boze, duistere demonen van de winter. Hoe mooi een dergelijke verklaring ook klinkt, voor deze uitleg ontbreekt echter iedere vorm van bewijs. Het is in ieder geval wel zeker dat de midwinterhoorn in de late Middeleeuwen bespeeld werd. De oudste schriftelijke vermelding stamt uit 1485, uit ''Sonsbeck'', een dorpje in de buurt van Xanten. De eerstvolgende vermelding daarna komt uit Bawinkel in het Westmunsterland. Een katholieke priester noteert dat de katholieke inwoners van het officieel protestante Lingen de kerstnacht opluisteren met het zingen van liederen, het voordragen van volksrijmen en het blazen op grote houten hoorns. Alhoewel de katholieke priester niet erg enthousiast is over de getoonde uitingen van volkscultuur, scheen het geheel wel drommen mensen te hebben getrokken. Ook in berichten uit de daaropvolgende eeuwen zou zowel de katholieke als de protestante geestelijkheid het midwinterhoornblazen het liefst zien verdwijnen. De aversie van de geestelijke stand tegen het winterse gebruik laat zich verklaren door het toenmalige verschil tussen de hogere sociale klassen, dus de adel, de rijkere burgerij en de geestelijkheid, en de laagste sociale groep, het gewone volk. De hogere lagen van de samenleving wilde rust, orde en gezag, terwijl het gewone volk elke gelegenheid aangreep om lawaai te maken en de bestaande verhoudingen te verstoren.
-===Kottens voorval===
+== Kottens voorval==
-De oudste vermelding voor Nederland stamt uit 1815. Een document in het gemeente-archief van [[Oost-Gelderland|Winterswijk]] beschrijft een voorval met een midwinterhoorn op 29 mei van dat jaar. Enkele ambtenaren van de douane beschuldigen vader en zoon Kunners uit het buurtschap ''Kotten'' van het waarschuwen van [[Smokkelwaar|smokkelaars]] bij de grens met behulp van midwinterhoorns. Dankzij de roep van de hoorns zouden de smokkelaars tijdig voor de [[grens|douaniers]] op de vlucht hebben kunnen slaan. Vader en zoon Kunners weten echter van de prins geen kwaad en verklaren dat zij slechts geblazen hebben om arbeiders, die net als hen in het bos aanhet werk waren, ervan op de hoogte te stellen dat het tijd was om te pauzeren. De ambtenaren der douane verliezen hun geduld en bedreigen vader en zoon met hun sabels. Bovendien gooit een douanier de midwinterhoorn op de grond en gaat er op stampen, een handeling die het houten instrument logischerwijze niet overleeft. Vader en zoon Kunners schijnen zich echter niet te laten imponeren, ze blijven ontkennen en vragen zelfs officieel een schadevergoeding aan voor de gesloopte hoorn. Uit een onderzoek dat de toenmalige burgemeester van [[Oost-Gelderland|Winterswijk]], Willink, persoonlijk uitvoert, blijkt inderdaad dat de arbeiders onderling communiceren met behulp van de midwinterhoorn. Vader en zoon Kunners krijgen uiteindelijk toch gelijk.
+== Groeiende populariteit ==
-===Groeiende populariteit===
+Langzaamaan groeide het aantal Twentenaren dat zelf midwinterhoorns bouwde en erop leerde spelen. Ook in de Achterhoek, ''Drente'' en het aangrenzende Westmunsterland gingen meer en meer mensen enthousiast over tot het bouwen en bespelen van het houten instrument. Er heerste echter jarenlang een dispuut tussen blazers die alleen natuurlijke tonen wilden blazen, dit waren voornamelijk oudere blazers, en een groep, voornamelijk bestaande uit jongeren, die ook melodieen gehore wilde laten brengen. Alhoewel deze onenigheid eerder regelmatig tot heel heftige discussies heeft geleid, respecteert men tegenwoordig in het algemeen elkaars mening.
 Ook al is de midwinterhoorn een primitief instrument, voor een ongeoefend knutselaar valt het nog helemaal niet mee om zonder verdere hulp van een specialist een dergelijk instrument te fabriceren. Als grondstof wordt een natuurlijk gekromde ongeveer 15 centimeter dikke en ongeveer 1,5 meter lange stam van berken-, elzen- of wilgenhout gebruikt. Nadat de stam genoeg gedroogd is wordt deze met een kleine bijl bewerkt zodat er een mondstuk van zo'n 6 centimeter breed ontstaat. Het geheel wordt dan in twee helften gespleten, die op hun beurt weer 'gekuipt' worden. Dit wil zeggen dat ze net zolang met gutsen uitgehold worden tot het hout overal ongeveer een centimeter dik is. De twee uitgeholde helften worden dan weer met behulp van houtlijm en wilgentakken aan elkaar bevestigd. Deze wilgentakken dienen overigens meer voor de versiering van het geheel dan dat het de klank werkelijk ten goede komt. Het mondstuk, de 'happe' wordt van hout van de vlierbes gemaakt. Het van nature zachte binnengedeelte van het houtje wordt verwijderd. Dan moet er nog heel wat vakmanschap aanwezig zijn om dit mondstuk precies passend op de gelijmde hoorn te krijgen.
-===Werkwijze===
+== Werkwijze ==
 De stam wordt in de juiste vorm gezaagd. Door schaven, raspen en schuren wordt de buitenkant mooi rond gemaakt (zie fig. 1,2 en 3).
 Teken de zaaglijn af en zaag de hoorn in 2 helften. Daarna worden er twee halfronde groefjes in gefreesd (zie fig. 4 en 5).
@@ Regel 33: / Regel 30: @@
 Dan worden op gepaste afstanden zgn. biezen aangebracht en de uiterste biezen worden met een gevlochten koord met elkaar verbonden (zie fig. 9). Tot slot wordt het mondstuk (de hap) aangebracht wat een nauwkeurig werkje is en wordt de hoorn enkele keren gelakt of gebeitst (fig. 9).
-Om uiteindelijk een mooie zware klank te krijgen, werd het aankomende instrument vroeger in de waterput bij de boerderij bewaard. Helaas beschikken tegenwoordig nog maar weinig mensen over een eigen waterput bij hun huis. Gelukkig kan in die gevallen een volle regenton uitkomst bieden. Als een boer wilde blazen werd de zware hoorn uit de put gehesen, op de rand van de put gelegd en kon men erop blazen. Overigens is dit blazen slechts toegestaan tot 6 januari, de datum van [[Driekoningen]]. Daarna moeten de houten hoorns weer tot de volgende [[adventsperiode]] worden opgeborgen.
+Om uiteindelijk een mooie zware klank te krijgen, werd het aankomende instrument vroeger in de waterput bij de boerderij bewaard. Helaas beschikken tegenwoordig nog maar weinig mensen over een eigen waterput bij hun huis. Gelukkig kan in die gevallen een volle regenton uitkomst bieden. Als een boer wilde blazen werd de zware hoorn uit de put gehesen, op de rand van de put gelegd en kon men erop blazen. Overigens is dit blazen slechts toegestaan tot 6 januari, de datum van Driekoningen. Daarna moeten de houten hoorns weer tot de volgende adventsperiode worden opgeborgen.
 Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.
-==Afbeeldingen==
+== Afbeeldingen ==
-*[http://www.heemkunde.nl/educatief/midwinterhoorn.html Homepage Heemkundekring Bergh]
+*[http://www.heemkunde.nl/educatief/midwinterhoorn.html Website Heemkundekring Bergh]
 {{Onderwerp|Folklore}}

← Oudere versie		Versie van 1 nov 2010 om 06:29
Regel 1:		Regel 1:
−	Een midwinterhoorn is een houten blaasinstrument dat van oudsher veel bespeeld wordt in Oost-Nederland en het aangrenzende Duitse [[Munsterland]] en [[Niedersachsen]].	+	Een '''midwinterhoorn''' is een houten blaasinstrument dat van oudsher veel bespeeld wordt in Oost-Nederland en het aangrenzende Duitse [[Munsterland]] en [[Niedersachsen]].

	De [[Heemkundekring Bergh]] heeft een [[werkgroep Midwinterhoorn]]. Ze maken midwinterhoorns, spelen erop en geven cursussen in het maken ervan. Na het verhaal over de geschiedenis van de midwinterhoorn volgt een beschrijving hoe een midwinterhoorn wordt gemaakt.		De [[Heemkundekring Bergh]] heeft een [[werkgroep Midwinterhoorn]]. Ze maken midwinterhoorns, spelen erop en geven cursussen in het maken ervan. Na het verhaal over de geschiedenis van de midwinterhoorn volgt een beschrijving hoe een midwinterhoorn wordt gemaakt.

← Oudere versie		Versie van 29 okt 2010 om 20:38
Regel 36:		Regel 36:

	Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.		Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.
		+
		+	==Afbeeldingen==
		+	*[http://www.heemkunde.nl/educatief/midwinterhoorn.html Homepage Heemkundekring Bergh]

	===Programma 2010-2011===		===Programma 2010-2011===

@@ Regel 37: / Regel 37: @@
 Gelukkig mag de midwinterhoorn zich verheugen in een toenemende interesse, niet alleen bij ouderen maar ook bij jongeren. De diepe, zware tonen wekken, zelfs bij ons moderne mensen, nog steeds reacties op die teruggrijpen naar een oergevoel diep van binnen.
-===Programma 2008-2009===
+===Programma 2010-2011===
 *[[Werkgroep Midwinterhoorn|Midwinterhoorngroep Bergh]]
 {{Onderwerp|Folklore}}