Muntrecht - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Het Berghse muntrecht */ interne link

2020-10-13T05:40:52Z

‎Het Berghse muntrecht: interne link

Verre neef: Aanvulling Hedel

2019-03-06T16:12:49Z

Aanvulling Hedel

Verre neef: /* Muntmeesters */ komma

2019-03-04T06:11:00Z

‎Muntmeesters: komma

Verre neef: /* Muntmeesters */ 1582

2019-03-04T06:01:51Z

‎Muntmeesters: 1582

Verre neef: /* Muntmeesters */ Cornelis van Everdingen

2019-03-04T05:58:44Z

‎Muntmeesters: Cornelis van Everdingen

Verre neef: /* Muntmeesters */ Senger

2019-03-01T10:38:31Z

‎Muntmeesters: Senger

Verre neef: /* Muntmeesters */ Vierssen

2019-02-27T15:14:35Z

‎Muntmeesters: Vierssen

Verre neef: /* Het Dierense muntrecht */ revisie

2019-02-23T14:13:37Z

‎Het Dierense muntrecht: revisie

Verre neef: /* Munt en hagemunt */ Hamaland

2019-02-21T15:29:04Z

‎Munt en hagemunt: Hamaland

Verre neef: /* Muntmeesters */ +s

2019-02-20T16:05:43Z

‎Muntmeesters: +s

@@ Regel 12: / Regel 12: @@
 == Het Berghse muntrecht ==
 [[Bestand: Daalder Oswald II.JPG|right|thumb|300px|'''<center>De portretdaalder uit [[1544]] van<br> graaf Oswald II</center>]]
-In [[1341]] ontving [[Adam III van den Bergh]] van de aartsbisschop van Keulen, Walram van Gulik ([[1304]]–[[1349]]), het muntrecht en het [[gruitrecht]] in [[Gendringen]]. Hij verkreeg toen ook de [[Rechtspraak|hoge en lage jurisdictie]] in Gendringen en [[Etten]], en het [[collatierecht]] en de [[tiendrecht|tienden]] van de kerk van Gendringen, enige vazallen van de kerk van Keulen wonende tussen [[Kleef]] en Xanten, en de tienden in [[Hanselaer]]. De akte stelt dat wijlen heer Adams vader [[Frederik II van den Bergh]] ook met deze rechten beleend is geweest, maar er zijn geen documenten bekend waaruit die belening blijkt. Heer Frederik overleed in [[1331]], terwijl aartsbisschop Walram in [[1332]] werd gekozen. Het was dus een van Walrams voorgangers die heer Frederik heeft beleend. Pas tien jaar na heer Adams aantreden werd de belening voor hem herbevestigd, waarschijnlijk omdat hij bij het overlijden van zijn vader nog minderjarig was.
+In [[1341]] ontving [[Adam III van den Bergh]] van de aartsbisschop van Keulen, Walram van Gulik ([[1304]]–[[1349]]), het muntrecht en het [[gruitrecht]] in [[Gendringen]]. Hij verkreeg toen ook de [[Rechtspraak|hoge en lage jurisdictie]] in Gendringen en [[Etten]], en het [[collatierecht]] en de [[tiendrecht|tienden]] van de kerk van Gendringen, enige vazallen van de kerk van Keulen wonende tussen [[Kleef]] en Xanten, en de tienden in [[Hanselaer]]. De akte stelt dat wijlen heer Adams vader [[Frederik II van den Bergh]] ook met deze rechten [[Leenrecht|beleend]] is geweest, maar er zijn geen documenten bekend waaruit die belening blijkt. Heer Frederik overleed in [[1331]], terwijl aartsbisschop Walram in [[1332]] werd gekozen. Het was dus een van Walrams voorgangers die heer Frederik heeft beleend. Pas tien jaar na heer Adams aantreden werd de belening voor hem herbevestigd, waarschijnlijk omdat hij bij het overlijden van zijn vader nog minderjarig was.
 In november [[1346]] gaf aartsbisschop Walram toestemming het muntrecht en ook het gruitrecht te verplaatsen van Gendringen naar 's-Heerenberg. Enkele dagen later bevestigde heer Adam dat hij deze rechten in 's-Heerenberg zou uitoefenen ''gelijk zijn vader Frederik had gedaan''. Deze woorden duiden erop dat heer Frederik beide rechten al voor zijn dood in 1331 in 's-Heerenberg had uitgeoefend. De toestemming van aartsbisschop Walram in 1346 lijkt dus eerder de bevestiging van een bestaande situatie dan een nieuw besluit.

@@ Regel 60: / Regel 60: @@
 Wanneer en door wie het muntrecht in [[Hedel]] werd verleend, is niet bekend, maar aangezien Hedel een Gelderse leen was, is het waarschijnlijk door de hertog van Gelre geschonken. In elk geval heeft [[Willem II van den Bergh|Willem II]], heer van Bergh van [[1416]] tot [[1465]], aan het eind van zijn ambtsperiode in Hedel munten laten slaan.
-Van [[1577]] tot [[1585]] heeft [[Frederik van den Bergh (1545-1592)|Frederik van den Bergh]] (de broer van graaf Willem IV) het muntrecht in Hedel uitgeoefend. Binnen die periode heeft hij in [[1580]] en [[1581]] ook in Zaltbommel Hedelse munten laten slaan, nadat hij hierover een overeenkomst had gesloten met het stadsbestuur. Niet lang daarna werd de Hedelse munt verplaatst naar [[Stevensweert]], maar werd daar al gauw gesloten.
+Voor zover bekend is de Hedelse munt daarna gesloten geweest tot [[Willem IV van den Bergh|graaf Willem IV]] hem in [[1565]] weer in bedrijf stelde. Al in [[1567]] of kort daarna moest de muntslag weer worden gestaakt, omdat graaf Willem aan de vooravond van de [[Tachtigjarige Oorlog]] moest vluchten.
-Pas vanaf [[1616]] werden in Stevensweert onder [[Hendrik van den Bergh (1573-1638)|Hendrik van den Bergh]] weer munten geslagen. Graaf Hendrik droeg de heerlijkheid in [[1618]] over aan zijn [[Herman Frederik van den Bergh|zoon Herman Frederik]], maar hield de munt tot [[1626]] in eigen hand. Toen graaf Herman Frederik het beheer in handen kreeg, werd Stevensweert nog meer een hagemunt dan het al was. Zo werden er duiten geslagen met het opschrift <small>SST INSV LA</small>, wat staat voor ''Sancti Stephani Insula'', een Latijnse benaming voor Stevensweert. Deze afkorting lijkt veel op <small>TRANS ISVLA NIA</small>  ofwel Overijssel, zodat de munten gemakkelijk voor de gangbaardere Overijsselse duiten konden doorgaan.
+Na graaf Willems vlucht heeft zijn broer [[Frederik van den Bergh (1545-1592)|graaf Frederik]] Hedel in bezit genomen. De munt heeft hij echter pas in [[1577]] weer geopend. Er zijn toen tot [[1582]] munten geslagen, waarna het Hedelse munthuis voorgoed gesloten werd. In [[1580]] en [[1581]] zijn er ook in Zaltbommel Hedelse munten geslagen, nadat graaf Frederik hierover een overeenkomst had gesloten met het stadsbestuur. Dit had te maken met de onenigheid met zijn broer Willem over het bezit van Hedel. Graaf Willem was in 1577 teruggekeerd en eiste het bezit van Hedel weer op. Tegelijk met de verplaatsing naar Zaltbommel liet graaf Frederik in [[Stevensweert]] een filiaal van de Hedelse munt oprichten. Onder zijn bestuur zijn daar tot 1582 munten geslagen.
-Toen Stevensweert in [[1632]] in Staatse handen viel, werd de munt gesloten. Het jaar viel de heerlijkheid weer in Spaanse handen, maar de munt werd nooit meer geopend.
+Pas in [[1616]] heeft [[Hendrik van den Bergh (1573-1638)|Hendrik van den Bergh]] het munthuis in Stevensweert heropend. Graaf Hendrik droeg de heerlijkheid in [[1618]] over aan zijn [[Herman Frederik van den Bergh|zoon Herman Frederik]], maar hield de munt tot [[1626]] in eigen hand. Toen graaf Herman Frederik het beheer in handen kreeg, werd Stevensweert nog meer een hagemunt dan het al was. Zo werden er duiten geslagen met het opschrift <small>SST INSVLA</small>, wat staat voor ''Sancti Stephani Insula'', een Latijnse benaming voor Stevensweert. Deze afkorting lijkt veel op <small>TRANS ISVLA NIA</small> ofwel Overijssel, zodat de munten gemakkelijk voor de gangbaardere Overijsselse duiten konden doorgaan.
 === Muntmeesters ===
@@ Regel 77: / Regel 79: @@
 *[[Nederhoven, Mattheus van|Mattheus van Nederhoven]] (1580–1581)
 *Peter Bossenhoven (1581–1582)
 |}
@@ Regel 87: / Regel 90: @@
 **Inventarisnummers 1617, 1620, 2862 en 3972
 **Regesten 93, 102, 103, 306, 3116, 3424, 3767 en 4043
 *[http://wiki.muntenenpapiergeld.nl Munten en papiergeld]
 *[http://nl.wikipedia.org/wiki/Kipper-_und_Wipperzeit ''Kipper- und Wipperzeit'']
 [[Categorie:Heerlijke rechten]] [[Categorie:Muntrecht]]

@@ Regel 71: / Regel 71: @@
 In Hedel:
 *Nicolaas van Essen (1565–1568)
-*[[Bossenhoven Peter|Peter Bossenhoven]] (1577–1578)
+*[[Bossenhoven, Peter|Peter Bossenhoven]] (1577–1578)
 *[[Eembrugge, Anthonis van|Anthonis van Eembrugge]] (1578–1582)
 | valign=top width=300 |

@@ Regel 72: / Regel 72: @@
 *Nicolaas van Essen (1565–1568)
 *[[Bossenhoven Peter|Peter Bossenhoven]] (1577–1578)
-*[[Eembrugge, Anthonis van|Anthonis van Eembrugge]] (1578–1585)
+*[[Eembrugge, Anthonis van|Anthonis van Eembrugge]] (1578–1582)
 | valign=top width=300 |
 In Stevensweert:
@@ Regel 78: / Regel 78: @@
 *Peter Bossenhoven (1581–1582)
 |}
 == Bronnen ==
 *''Het Berghse muntrecht'' door Gerrie Bisselink in:

@@ Regel 37: / Regel 37: @@
 *[[Senger, Wilhelm|Wilhelm Senger]] (1565–1566)
 *[[Eembrugge, Clemens van|Clemens van Eembrugge]] (1577–1578 en 1585)
 | valign=top width=300 |
 In Harderwijk:

@@ Regel 35: / Regel 35: @@
 *[[Essen, Nicolaas van|Nicolaas van Essen]] (1560–1565)
 *[[Fleming, Johan|Johan Fleming]] (1565–1566)
-*[[Sengers, Wilhelm|Wilhelm Sengers]] (1565–1566)
+*[[Senger, Wilhelm|Wilhelm Senger]] (1565–1566)
 *[[Eembrugge, Clemens van|Clemens van Eembrugge]] (1577–1578 en 1585)
 | valign=top width=300 |

@@ Regel 32: / Regel 32: @@
 In 's-Heerenberg:
 *[[Fleming, Jasper|Jasper Fleming]] (1541–1542)
-*[[Viersen, Matthijs van|Matthijs van Viersen]] (…–1559)
+*[[Vierssen, Matthijs van|Matthijs van Vierssen]] (…–1559)
 *[[Essen, Nicolaas van|Nicolaas van Essen]] (1560–1565)
 *[[Fleming, Johan|Johan Fleming]] (1565–1566)

@@ Regel 47: / Regel 47: @@
 In [[1354]], en mogelijk eerder, heeft de hertog van [[Gelderland|Gelre]] de heren van Bergh beleend met het muntrecht en het gruitrecht in Dieren. Dit zijn de enige rechten die zij daar ooit bezeten hebben. Ze werden vernieuwd in leenbrieven van [[1417]], [[1424]], [[1473]], [[1525]], 1547 en [[1596]].
-Het Dierense muntrecht is volgens de bronnen nooit toegepast, al is er in een akte in het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]] (inventarisnummer 1620) sprake van "het muntrecht te Dieren, dat destijds [in 1582, 1583] te Harderwijk werd uitgeoefend". Wel zijn er rond [[1577]] in 's-Heerenberg munten geslagen met het opschrift ''<small>IN DIEREN CUSA</small>'' (in Dieren geslagen) en ''<small>ARGEN DIRENSIS</small>'' (Dierens zilvergeld). Dat was het jaar waarin graaf Willem IV [[Eembrugge, Clemens van|Clemens van Eembrugge]] aanstelde als muntmeester in Bergh én Dieren.
+Het Dierense muntrecht is nooit als zodanig uitgeoefend. Toch heeft graaf Willem IV zijn muntmeester Clemens van Eembrugge in [[1577]] niet alleen in 's-Heerenberg, maar ook in Dieren benoemd. Toen hij in 1582 de munt van 's-Heerenberg naar Harderwijk verplaatste, kon hij dit – zo redeneerde hij – doen op grond van het Dierense muntrecht. Dit was immers een Gelders recht, terwijl het Berghse muntrecht hem door de aartsbisschop van Keulen was verleend.
 === Muntmeester ===
 *Clemens van Eembrugge
 <br clear=all/>
 == Het Hedelse muntrecht ==
 [[Bestand:Daalder_6.jpg|thumb|right|300px|'''Zilveren daalder in 1579 geslagen in Hedel met het portret van [[Frederik van den Bergh (1545-1592)|Frederik van den Bergh]]]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 == Munt en hagemunt ==
 Het '''muntrecht''' was het [[Heerlijke rechten|heerlijke recht]] om [[Berghse munten|munten]] te slaan. De [[Graven van den Bergh|heren van Bergh]] hebben dit privilege in drie plaatsen ontvangen: in [[Gendringen]], [[Dieren (plaats)|Dieren]] en [[Hedel]]. Het Gendringse muntrecht hebben zij nooit daar, maar in [['s-Heerenberg]] uitgeoefend. Door omstandigheden hebben zij ook munten geslagen in Harderwijk, [[Stevensweert]] en Zaltbommel, en mogelijk ook in [[Millingen]].
 In de [[:Categorie:Jaartallen 1500-1599|16e eeuw]] ten tijde van [[Willem IV van den Bergh|graaf Willem IV]] vervallen de munten (in de zin van werkplaatsen waar munten werden geslagen) tot '''hagemunten'''. Deze term duidt kleinere munthuizen uit de late middeleeuwen aan die hun muntrecht niet op de juiste wijze uitoefenden en daarmee schade berokkenden aan de grotere munthuizen van het centrale gezag; aanvankelijk de Spaanse landheren in Brussel (onder wie van [[1506]] tot [[1555]] keizer Karel V) en later de Provinciale Staten en de Staten-Generaal van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Die streefden naar een eenheidsmunt en wilden af van het allegaartje aan lokale munthuizen.

@@ Regel 25: / Regel 25: @@
 === Muntmeesters ===
-De graaf van Bergh was als eigenaar van het muntrecht de muntheer. Hij stelde als bedrijfsleider van het munthuis een [[muntmeester]] aan. Een aantal Berghse muntmeesters is bekend.
+De graaf van Bergh was als eigenaar van het muntrecht de muntheer. Hij stelde als bedrijfsleider van het munthuis een [[Muntmeesters|muntmeester]] aan. Een aantal Berghse muntmeesters is bekend.
 {|
 | valign=top width=350 |