Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Ongeregeldheden in 's-Heerenberg op 1 april 1872 == Op 1 april 1872, toevallig tweede paasdag, werd in Nederland herdacht dat de Watergeuzen driehonderd jaar...'

2024-07-10T13:02:08Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '== Ongeregeldheden in 's-Heerenberg op 1 april 1872 == Op 1 april 1872, toevallig tweede paasdag, werd in Nederland herdacht dat de Watergeuzen driehonderd jaar...'

Nieuwe pagina

== Ongeregeldheden in 's-Heerenberg op 1 april 1872 ==
Op 1 april [[1872]], toevallig tweede paasdag, werd in Nederland herdacht dat de Watergeuzen driehonderd jaar eerder in de [[Tachtigjarige Oorlog]] Den Briel op de Spanjaarden hadden veroverd. Deze dag werd vooral door de protestanten gevierd. De katholieken zagen hiertoe minder aanleiding, omdat de Watergeuzen een week na de verovering vlak bij Den Briel negentien priesters hadden vermoord. In [[1867]], vijf jaar voor de 300ste gedenkdag, waren zij heilig verklaard, zodat veel katholieken het verhaal kenden van deze Martelaren van Gorkum.

Ook in [['s-Heerenberg]] waren het vooral de protestanten die feestvierden. Van hun huizen wapperde de rood-wit-blauwe vlag en zij droegen oranje strikken. In [[Sociëteit De Vriendschap]] was een feestelijke bijeenkomst. Uit [[Emmerik]] kwamen echter enkele tientallen jongemannen met knuppels de orde verstoren. Een enkeling had zelfs een pistool bij zich. Zij rukten oranje strikken af en gooiden die in de goot onder het roepen van "Oranje in de goot" en ook "Geuzen in de goot".

Er braken vechtpartijen uit, waarbij onder meer [[Grimm, Joseph|administrateur Grimm]] van [[Huis Bergh]] klappen kreeg, maar niemand werd zo erg toegetakeld als [[Politie|rijksveldwachter]] [[Straatman, Johannes Hendrikus|Straatman]]. Zijn karabijn met bajonet werd hem afgenomen. Volgens sommige berichten werd hij "halfdood" weggedragen.

De oproerkraaiers zijn met Straatmans karabijn vertrokken, maar net over de [[grens]] in het café van Van Gellekom kregen zij geld en drank aangeboden met de aansporing om terug te gaan naar 's-Heerenberg. Dat hebben zij gedaan en nog allerlei vernielingen aangericht aan het sociëteitsgebouw en woningen van protestanten.

In hoeverre de actie van de Emmerikkers van tevoren gepland was, blijft onduidelijk. Ze hadden het wel duidelijk op de protestanten gemunt. Er werd gezegd dat dit alsnog wraak was op de priestermoord van 1527, maar dat kan net zo goed een voorwendsel zijn geweest om rellen te schoppen. Als om te bewijzen dat zij niets tegen katholieken hadden, brachten leden van een Emmeriks zangkoor die er ook bij waren, kort voor de meute vertrok een serenade aan [[Nales, Johannes Theodorus|pastoor Nales]].

Bij de bestrijding van de rellen hielp het niet dat [[Politiek#Burgemeesters|burgemeester]] [[Hugenpoth tot Aerdt, Carolus Antonius Ludovicus baron van|Van Hugenpoth tot Aerdt]] niet in de stad was. Hij verbleef bij familie op kasteel het Medler onder [[Vorden]], waar een zoon van hem herstelde van 'scharlakenkoorts' (roodvonk). Op 2 april werd hem vanuit [[Doetinchem]] een telegram gestuurd ('s-Heerenberg had nog geen telegraafverbinding) met de tekst: ''Tehuiskomst zeer gewenscht, hooge onaangenaamheden, mishandeling hebben plaats gehad, glazen ingeworpen.''

Naar aanleiding van de ongeregeldheden schreef de burgemeester het pamflet getiteld ''Mijn gedrag ter gelegenheid van het feest van 1 april 1872''. Het is gedateerd 7 april 1872. Scans van de pagina's zijn hieronder weergegeven.

Uiteindelijk arresteerde de [[Pruisen|Pruisische]] politie achttien Emmerikkers. In november moesten zij verschijnen voor de [[Rechtspraak|rechtbank]] in Wezel, die zes van hen vrijsprak, een man tot een jaar gevangenisstraf veroordeelde en de rest tot een gevangenisstraf van zes maanden. Het gerechtshof in [[Arnhem]] veroordeelde een inwoner van 's-Heerenberg tot een boete van honderd gulden of, als hij dat niet kon betalen, tot een gevangenisstraf van zeven dagen.

== ''Mijn gedrag ter gelegenheid van het feest van 1 april 1872'' ==
Het pamflet dat burgemeester Van Hugenpoth tot Aerdt schreef naar aanleiding van de ongeregeldheden van 1 april 1872.
<Gallery>
Bestand:1872-Feestvan1april.jpg|<center>Mijn gedrag 1</center>
Bestand:1872-Feestvan1april1.jpg|<center>Mijn gedrag 2</center>
Bestand:1872-Feestvan1april2.jpg|<center>Mijn gedrag 3</center>
Bestand:1872-Feestvan1april3.jpg|<center>Mijn gedrag 4</center>
Bestand:1872-Feestvan1april4.jpg|<center>Mijn gedrag 5</center>
Bestand:1872-Feestvan1april5.jpg|<center>Mijn gedrag 6</center>
</Gallery>
<Gallery>
Bestand:1872-Feestvan1april6.jpg|<center>Mijn gedrag 7</center>
Bestand:1872-Feestvan1april7.jpg|<center>Mijn gedrag 8</center>
Bestand:1872-Feestvan1april8.jpg|<center>Mijn gedrag 9</center>
Bestand:1872-Feestvan1april9.jpg|<center>Mijn gedrag 10</center>
Bestand:1872-Feestvan1april10.jpg|<center>Mijn gedrag 11</center>
Bestand:1872-Feestvan1april11.jpg|<center>Mijn gedrag 12</center>
</Gallery>
<Gallery>
Bestand:1872-Feestvan1april12.jpg|<center>Mijn gedrag 13</center>
Bestand:1872-Feestvan1april13.jpg|<center>Mijn gedrag 14</center>
Bestand:1872-Feestvan1april14.jpg|<center>Mijn gedrag 15</center>
Bestand:1872-Feestvan1april15.jpg|<center>Mijn gedrag 16</center>
Bestand:1872-Feestvan1april16.jpg|<center>Mijn gedrag 17</center>
</Gallery>

== Documenten en krantenartikelen ==
De ongeregeldheden leidden tot verschillende officiële brieven. De landelijke dagbladen maakten ruimschoots melding van de gebeurtenissen, evenals van de rechtszaak in november.

=== Onregelmatigheden te 's-Heerenberg ===
*Gemeente Bergh: Uitgaande brief aan o.a. de Officier van Justitie (Uitgaande brief 1 en 2).
*Krantenartikel in de ''Nieuwe Veendammer Courant'' van 6 april 1872.

<Gallery>
Bestand:1872-GemeenteBergh-UitgaandeBrieven1.jpg|<center>Uitgaande brief 1</center>
Bestand:1872-GemeenteBergh-UitgaandeBrieven2.jpg|<center>Uitgaande brief 2</center>
Bestand:06041872-Onregelmatigheden-NieuweVeendammerCourant.jpg|<center>Uit de ''Nieuwe Veendammer Courant'' van 6 april 1872</center>
</Gallery>

=== Schorsing van burgemeester Van Hugenpoth tot Aerdt ===
De Commissaris des Konings in de [[Gelderland|Provincie Gelderland]] besloot de burgemeester te schorsen ''wegens merkelijke achteloosheid in zijne betrekking''. De schorsing werd echter al gauw opgeheven door de minister Thorbecke van Binnenlandse Zaken.

*10 april 1872: Gemeente Bergh: Inkomende brief van de Commissaris des Konings in de [[Gelderland |Provincie Gelderland]] (Schorsing 1).
*10 april 1872: Gemeente Bergh: Inkomende brief uit het register der Besluiten van Gedeputeerde Staten der Provincie Gelderland (Schorsing 2 en 3).
*21 mei 1872: Gemeente Bergh: Inkomende brief van de Minister van Staat en van Binnenlandse Zaken Thorbecke (Opheffing schorsing).
<Gallery>
Bestand:10041872-GemeenteBergh-InkomendeBrieven6.jpg|<center>Inkomende brieven Schorsing 1</center>
Bestand:10041872-GemeenteBergh-InkomendeBrieven7.jpg|<center>Inkomende brieven Schorsing 2</center>
Bestand:10041872-GemeenteBergh-InkomendeBrieven8.jpg|<center>Inkomende brieven Schorsing 3</center>
Bestand:21051872-GemeenteBergh-InkomendeBrieven16.jpg|<center>Inkomende brieven Opheffing schorsing</center>
</Gallery>

=== Arrestanten uit Emmerik===
<Gallery>
Bestand:09041872-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center>Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 9 april 1872: Verscheidene inwoners in hechtenis </center>
Bestand:23041872-Onregelmatigheden-HetNieuwsvandenDag.jpg|<center>Uit ''Het Nieuws van de Dag'' van 23 april 1872: Arrestant een vestingartillerist </center>
Bestand:31081872--Onregelmatigheden-HetNieuwsvandeDag.jpg|<center> Uit ''Het Nieuws van de Dag'' van 31 augustus 1872: Elf personen op vrije voeten</center>
Bestand:15111872-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center> Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 15 november 1872: Negentien personen opnieuw vastgezet </center>
</Gallery>

=== Proces te Arnhem ===
{|
|- valign=top
|[[Bestand:23081872-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|thumb|300px|<center> Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 23 august 1872: Het proces tegen Karel Jacobs</center>]]
|[[Bestand:23-08-1872b-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|thumb|300px]]
|}

=== Proces te Wezel ===
<Gallery>
Bestand:20071872-Onregelmatigheden=ApeldoornscheCourant.jpg|<center>Uit de ''Apeldoornsche Courant'' van 20 juli 1872: Uitstel Proces</center>
Bestand:23111872-Onregelmatigheden-AlgemeenHandelsbladb.jpg|<center>Uit het ''Algemeen Dagblad'' van 23 november 1872: Aangeklaagden</center>
Bestand:21111872a-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center>Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 21 november 1872: Proces te Wezel</center>
Bestand:21111872b-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center> Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 21 november 1872: Proces te Wezel </center>
</Gallery>
<Gallery>
Bestand:22111872-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center> Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 22 november 1872: Proces te Wezel </center>
Bestand:23111872-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center> Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 23 november 1872: Proces te Wezel </center>
Bestand:26111872-Onregelmatigheden-ArnhemscheCourant.jpg|<center> Uit de ''Arnhemsche Courant'' van 26 november 1872: Proces te Wezel </center>
</Gallery>

== Bronnen ==
*[http://www.ecal.nu Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers]
*Krantenberichten op [http://www.delpher.nl Delpher]

[[Categorie:Rellen]] [[Categorie:'s-Heerenberg]]

Ongeregeldheden 's-Heerenberg 1872 - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Ongeregeldheden in 's-Heerenberg op 1 april 1872 == Op 1 april 1872, toevallig tweede paasdag, werd in Nederland herdacht dat de Watergeuzen driehonderd jaar...'