Oude Algemene Begraafplaats 's-Heerenberg - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Geschiedenis */ correctie

2022-11-14T15:02:54Z

‎Geschiedenis: correctie

Verre neef: /* Bronnen */ ON 111

2022-03-25T14:38:02Z

‎Bronnen: ON 111

Verre neef: /* Bronnen */ cat

2022-01-21T14:43:51Z

‎Bronnen: cat

Verre neef: citaat uit Jeus van moeder Crisje

2022-01-06T10:59:51Z

citaat uit Jeus van moeder Crisje

Antoine Booms: /* De lijkenhuisjes */

2022-01-04T18:29:28Z

‎De lijkenhuisjes

Verre neef: /* Geschiedenis */ opslagplaats

2021-10-01T11:52:24Z

‎Geschiedenis: opslagplaats

Verre neef: /* Zandwinning */ interne link

2021-09-23T04:53:18Z

‎Zandwinning: interne link

Verre neef: /* Zandwinning */ 1927

2021-09-21T07:00:17Z

‎Zandwinning: 1927

Verre neef: Zandwinning

2021-09-21T04:36:53Z

Zandwinning

Verre neef: Aanvulling uit genoemde bronnen

2021-09-11T09:51:38Z

Aanvulling uit genoemde bronnen

@@ Regel 10: / Regel 10: @@
 De vier graven zijn in [[1958]] geruimd toen op het terrein een [[Brandweer|brandweergarage]] werd gebouwd. Op een situatieschets die in november [[1956]] bij de voorbereiding werd gemaakt, is de oude algemene begraafplaats aangegeven als "opslagplaats Gemeente Bergh". Het terrein was zijn functie als begraafplaats toen dus allang kwijt.
-Al kort na de [[Tweede Wereldoorlog]] is de [[Algemene Begraafplaats 's-Heerenberg|algemene begraafplaats]] aan de [[Oude Doetinchemseweg 's-Heerenberg|Oude Doetinchemseweg]] geopend. Hier worden ook de katholieken van 's-Heerenberg begraven.
+Bergh heeft aldus jarenlang geen algemene begraafplaats gehad. Dit veranderde toen de gemeente in [[1990]] het beheer over de [[Algemene Begraafplaats 's-Heerenberg|nieuwe katholieke begraafplaats]] aan de [[Oude Doetinchemseweg 's-Heerenberg|Oude Doetinchemseweg]] overnam van de [[Pancratiuskerk|Pancratiusparochie]]. Daarmee werd deze begraafplaats een algemene begraafplaats.
 === Zandwinning ===

@@ Regel 56: / Regel 56: @@
 == Bronnen ==
-*[[Old Ni-js 037|Old Ni-js nr. 37]], blz. 5–6
+*[[Old Ni-js]]:
 *[[Gemeentearchief Bergh]], archieftoegang 0159 Gemeentebestuur Bergh, (1811) 1821-1942 (1971), inventarisnummers 278 en 1499
 *''De Telegraaf'' van 1 augustus 1910 en [[Graafschapbode|De Graafschapbode]] van 6 augustus 1910 op [http://www.delpher.nl Delpher]

← Oudere versie		Versie van 21 jan 2022 om 14:43
Regel 65:		Regel 65:
	*[http://www.topotijdreis.nl Topotijdreis]		*[http://www.topotijdreis.nl Topotijdreis]

−	[[Categorie:Begraafplaatsen 's-Heerenberg]] [[Categorie:Zandwinning]]	+	[[Categorie:Begraafplaatsen 's-Heerenberg]] [[Categorie:Zandwinning]][[Categorie:Anton Pieck]]

@@ Regel 34: / Regel 34: @@
 Het lijkenhuisje en de afrastering moesten worden uitgevoerd volgens de aanwijzingen en opgaven van [[Architecten|gemeentearchitect]] [[Wiel, Arnoldus te (junior)|Arnold te Wiel]]. Na aanbesteding werd dit werk gegund aan Mathias [[Booms]] en Willem Ernst uit 's-Heerenberg en Bart [[Varwijk (Familie)|Varwijk]] uit [[Zeddam]]. Alle drie waren zij de [[timmerlieden|timmerman]], waaruit valt af te leiden dat niet alleen de afrastering, maar ook het lijkenhuisje van hout was.
 B&W beslisten dat de Joodse gemeenschap het lijkenhuisje als metaheerhuis mocht gebruiken. In een metaheerhuis vindt de rituele wassing van een Joodse overledene plaats. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat er op de Joodse begraafplaats zelf ooit een metaheerhuis heeft gestaan. Vermoedelijk werd de rituele wassing tot dan toe uitgevoerd in een ruimte op enige afstand van de begraafplaats.
@@ Regel 51: / Regel 49: @@
 De tweede was een inwoner van 's-Heerenberg die eind juli [[1910]] zelfmoord pleegde door zich in de [[Plantage]] aan een boom op te hangen. Hij werd enkele dagen later gevonden, toen zijn lichaam zich al in staat van ontbinding bevond. Het stoffelijk overschot werd onder [[politie]]toezicht naar het lijkenhuisje gebracht en 's avonds bij kaarslicht begraven.
 == Bronnen ==
@@ Regel 56: / Regel 59: @@
 *[[Gemeentearchief Bergh]], archieftoegang 0159 Gemeentebestuur Bergh, (1811) 1821-1942 (1971), inventarisnummers 278 en 1499
 *''De Telegraaf'' van 1 augustus 1910 en [[Graafschapbode|De Graafschapbode]] van 6 augustus 1910 op [http://www.delpher.nl Delpher]
 *Op Wikipedia:
 **[https://nl.wikipedia.org/wiki/Begraafwet Begraafwet]

@@ Regel 33: / Regel 33: @@
 B&W van Bergh gaven in januari 1874 opdracht tot de bouw van een lijkenhuisje op de algemene begraafplaats, en lieten er ook een afrastering omheen te zetten. Of dit een nieuwe afrastering was, is niet duidelijk, maar artikel 18 van de Begraafwet uit 1869 bepaalde al dat ''elke begraafplaats door een muur, heining, rasterwerk of heg, ter hoogte van ten minste twee meter, [wordt] afgesloten''.
-Het lijkenhuisje en de afrastering moesten worden uitgevoerd volgens de aanwijzingen en opgaven van [[Architecten|gemeentearchitect]] [[Wiel, Arnoldus te (junior)|Arnold te Wiel]]. Na aanbesteding werd dit werk gegund aan Mathias [[Booms]] en Willem Ernst uit 's-Heerenberg en Bart [[Varwijk (Familie)|Varwijk]] uit [[Zeddam]]. Alle drie waren zijn de [[timmerlieden|timmerman]], waaruit valt af te leiden dat niet alleen de afrastering, maar ook het lijkenhuisje van hout was.
+Het lijkenhuisje en de afrastering moesten worden uitgevoerd volgens de aanwijzingen en opgaven van [[Architecten|gemeentearchitect]] [[Wiel, Arnoldus te (junior)|Arnold te Wiel]]. Na aanbesteding werd dit werk gegund aan Mathias [[Booms]] en Willem Ernst uit 's-Heerenberg en Bart [[Varwijk (Familie)|Varwijk]] uit [[Zeddam]]. Alle drie waren zij de [[timmerlieden|timmerman]], waaruit valt af te leiden dat niet alleen de afrastering, maar ook het lijkenhuisje van hout was.
 B&W beslisten dat de Joodse gemeenschap het lijkenhuisje als metaheerhuis mocht gebruiken. In een metaheerhuis vindt de rituele wassing van een Joodse overledene plaats. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat er op de Joodse begraafplaats zelf ooit een metaheerhuis heeft gestaan. Vermoedelijk werd de rituele wassing tot dan toe uitgevoerd in een ruimte op enige afstand van de begraafplaats.

@@ Regel 6: / Regel 6: @@
 De oude algemene begraafplaats is nauwelijks gebruikt. Immers, alle inwoners van de stad behoorden destijds tot een van de kerkgenootschappen die elk al een eigen begraafplaats hadden. De begraafplaats van de [[Joodse gemeenschap in 's-Heerenberg|Joodse inwoners]] is hierboven al genoemd. De katholieken begroeven hun doden toen nog op de [[Oude kerkhof 's-Heerenberg|oude katholieke begraafplaats]] en de protestanten hadden [[Begraafplaats NH kerk 's-Heerenberg|het kerkhof]] naast de [[Hervormde kerk in 's-Heerenberg|protestantse kerk]], dat ze nu nog steeds gebruiken.
-Toen B&W de begraafplaats lieten aanleggen, waren zij zich er al van bewust dat zoiets in hun gemeente overbodig was. In een brief van 4 oktober [[1874]] aan Gedeputeerde Staten meldden zij dat de begraafplaats weliswaar gemakkelijk kon worden uitgebreid, omdat hij aan gemeentegrond grensde, maar dat ''het niet te voorzien [is] dat deze begraafplaats als zoodanig zal worden gebruikt''. Vijf jaar na de aanleg was er inderdaad nog niemand begraven. Uiteindelijk zouden er ook maar vier doden begraven worden; de laatste in [[1917]]. Hun graven zijn in [[1958]] geruimd toen op het terrein een [[Brandweer|brandweergarage]] werd gebouwd.
+Toen B&W de begraafplaats lieten aanleggen, waren zij zich er al van bewust dat zoiets in hun gemeente overbodig was. In een brief van 4 oktober [[1874]] aan Gedeputeerde Staten meldden zij dat de begraafplaats weliswaar gemakkelijk kon worden uitgebreid, omdat hij aan gemeentegrond grensde, maar dat ''het niet te voorzien [is] dat deze begraafplaats als zoodanig zal worden gebruikt''. Vijf jaar na de aanleg was er inderdaad nog niemand begraven. Uiteindelijk zouden er ook maar vier doden begraven worden; de laatste in [[1917]].
 Al kort na de [[Tweede Wereldoorlog]] is de [[Algemene Begraafplaats 's-Heerenberg|algemene begraafplaats]] aan de [[Oude Doetinchemseweg 's-Heerenberg|Oude Doetinchemseweg]] geopend. Hier worden ook de katholieken van 's-Heerenberg begraven.

@@ Regel 11: / Regel 11: @@
 === Zandwinning ===
-Een groot deel van het terrein van de algemene begraafplaats is vanaf [[1908]] afgegraven voor [[zandwinning]]. De afgraving is te zien op de luchtfoto uit [[1927]] hieronder. Op topografische kaarten is het terrein op de edities van [[1931]] tot en met [[1956]] in geel aangegeven als zand.
+Een groot deel van het terrein van de algemene begraafplaats is vanaf [[1908]] afgegraven voor [[zandwinning]]. De afgraving is te zien op de luchtfoto uit [[1927]] hieronder. Op [[topografische kaarten]] is het terrein op de edities van [[1931]] tot en met [[1956]] in geel aangegeven als zand.
 Tussen de afgraving en de weg langs de bosrand is de Joodse begraafplaats te onderscheiden. Verder naar links in de richting van de [[Zwarte Kolkseweg]] staat het lijkenhuisje uit [[1919]] (zie hieronder). Heuvelopwaarts is de ''molen achter het Jodenkerkhof'' te zien.

@@ Regel 9: / Regel 9: @@
 Al kort na de [[Tweede Wereldoorlog]] is de [[Algemene Begraafplaats 's-Heerenberg|algemene begraafplaats]] aan de [[Oude Doetinchemseweg 's-Heerenberg|Oude Doetinchemseweg]] geopend. Hier worden ook de katholieken van 's-Heerenberg begraven.
 == De lijkenhuisjes ==
@@ Regel 25: / Regel 39: @@
 Het stenen lijkenhuisje is eind [[1996]] afgebroken in verband met de nieuwbouw van de brandweergarage. Een sloopvergunning was hiervoor niet nodig, omdat er minder dan tien kubieke meter sloopmateriaal zou vrijkomen, wat inderdaad het geval was. Het is conform de geldende regels afgevoerd. [[Lukkezen, Johannes Josephus|Jan Lukkezen]] heeft destijds op het [[Het Raethuys|gemeentehuis]] nagevraagd wie er toestemming had gegeven het gebouwtje af te breken, maar daar wist niemand antwoord op geven. De reden was waarschijnlijk dat er geen sloopvergunning nodig was, en dus ook geen formele toestemming. Maar was het niet mogelijk geweest het lijkenhuisje enkele tientallen meters te verplaatsen naar de Joodse begraafplaats? Het huisje was immers ook door de Joodse gemeenschap gebruikt.
 <br clear=all/>
-== Gebruik van de lijkenhuisjes ==
+=== Gebruik van de lijkenhuisjes ===
 De lijkenhuisjes (dat uit 1874 en dat uit 1919) zijn het meest gebruikt door de Joodse gemeenschap. Van de 23 grafstenen op de Joodse begraafplaats stammen er negentien uit de tijd na 1874. Na dat jaar zijn er nog andere overledenen op de Joodse begraafplaats begraven, maar hun grafstenen zijn in de loop der tijd verdwenen. Hoe vaak de Joodse gemeenschap de huisjes heeft gebruikt, is dus niet te zeggen, maar het is vaker dan negentien keer.
@@ Regel 43: / Regel 57: @@
 *[http://www.topotijdreis.nl Topotijdreis]
-[[Categorie:Begraafplaatsen 's-Heerenberg]]
+[[Categorie:Begraafplaatsen 's-Heerenberg]] [[Categorie:Zandwinning]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 [[Bestand: Huisje van Sien van Thiel.jpg|thumb|right|250px|<center>'''Het huisje van Sien van Thiel</center>]]
 [[Bestand:Sint van Tien Jeus Ap.jpg|thumb|right|250px|'''Tekening door [[Pieck, Anton| Anton Pieck]] in het<br>''Boek Jeus'' van [[Uittenbogaard, Leo|Leo Uittenbogaard]].]]
-In [['s-Heerenberg]] was al een '''algemene begraafplaats''' voordat na de [[Tweede Wereldoorlog]] de
+Het lijkenhuisje en de afrastering moesten worden uitgevoerd volgens de aanwijzingen en opgaven van [[Architecten|gemeentearchitect]] [[Wiel, Arnoldus te (junior)|Arnold te Wiel]]. Na aanbesteding werd dit werk gegund aan Mathias [[Booms]] en Willem Ernst uit 's-Heerenberg en Bart [[Varwijk (Familie)|Varwijk]] uit [[Zeddam]]. Alle drie waren zijn de [[timmerlieden|timmerman]], waaruit valt af te leiden dat niet alleen de afrastering, maar ook het lijkenhuisje van hout was.
-Op 9 juli [[1869]] deelden [[Politiek|B&W]] van [[gemeente Bergh|Bergh]] aan Gedeputeerde Staten van [[Gelderland]] mee, dat er in 's-Heerenberg een algemene begraafplaats was aangelegd, die door de gemeente beheerd werd. Deze begraafplaats lag aan de [[Zeddamseweg 's-Heerenberg|Zeddamseweg]], even ten zuiden van de [[joodse begraafplaats]].
+B&W beslisten dat de Joodse gemeenschap het lijkenhuisje als metaheerhuis mocht gebruiken. In een metaheerhuis vindt de rituele wassing van een Joodse overledene plaats. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat er op de Joodse begraafplaats zelf ooit een metaheerhuis heeft gestaan. Vermoedelijk werd de rituele wassing tot dan toe uitgevoerd in een ruimte op enige afstand van de begraafplaats.
-Op 9 januari [[1874]] werd besloten op de begraafplaats een lijkenhuisje te bouwen en er een afrastering omheen te zetten. Dit werk werd gegund aan de laagste inschrijver, [[Timmerlieden|timmerman]] Mathias [[Booms]] uit 's-Heerenberg.
+Een aanwijzing dat het lijkenhuisje en de afrastering van hout waren, is de aanbesteding in augustus [[1919]] van een nieuw lijkenhuisje en een nieuwe afrastering. Dit keer moest het lijkenhuisje van steen zijn. Gemeentearchitect [[Venhoven, Johann Heinrich|Johann Heinrich Venhoven]] stelde een gedetailleerde beschrijving op van de maten en materialen waaraan het huisje moest voldoen. Wie de bouw gegund werd, kon niet worden achterhaald.
-Maar de begraafplaats is nooit in gebruik genomen. Alle inwoners van 's-Heerenberg behoorden destijds tot een kerkgenootschap, zodat er geen behoefte was aan een algemene begraafplaats. De begraafplaats van de [[Joodse gemeenschap in 's-Heerenberg|joodse inwoners]] is hierboven al genoemd; de katholieken begroeven hun doden toen nog op het [[Oude kerkhof 's-Heerenberg|oude kerkhof]], en de protestanten hadden [[Begraafplaats NH kerk 's-Heerenberg|het kerkhof]] naast de [[Hervormde kerk in 's-Heerenberg|protestantse kerk]], dat ze nu nog steeds gebruiken. Hoelang het terrein als begraafplaats bereid heeft gelegen, is niet duidelijk. Stukken in het [[Gemeentearchief Bergh|gemeentearchief]] uit [[1908]] en [[1918]] over de "algemene begraafplaats 's-Heerenberg", dus uit de tijd voor de algemene begraafplaats aan de Oude Doetinchemseweg bestond, duiden erop dat het wel een halve eeuw een leeg veld is geweest. Op topografische kaarten uit die tijd is aan de Zeddamseweg naast de joodse begraafplaats geen andere begraafplaats te vinden.
+Het stenen lijkenhuisje is eind [[1996]] afgebroken in verband met de nieuwbouw van de brandweergarage. Een sloopvergunning was hiervoor niet nodig, omdat er minder dan tien kubieke meter sloopmateriaal zou vrijkomen, wat inderdaad het geval was. Het is conform de geldende regels afgevoerd. [[Lukkezen, Johannes Josephus|Jan Lukkezen]] heeft destijds op het [[Het Raethuys|gemeentehuis]] nagevraagd wie er toestemming had gegeven het gebouwtje af te breken, maar daar wist niemand antwoord op geven. De reden was waarschijnlijk dat er geen sloopvergunning nodig was, en dus ook geen formele toestemming. Maar was het niet mogelijk geweest het lijkenhuisje enkele tientallen meters te verplaatsen naar de Joodse begraafplaats? Het huisje was immers ook door de Joodse gemeenschap gebruikt.
-Het lijkenhuisje is echter wel gebruikt: in [[1885]] is er het lichaam van [[Thiel, Jozina van|Sien van Thiel]] opgebaard. Zij was rooms-katholiek, maar had zelfmoord gepleegd. Het ligt voor de hand dat dit de reden was dat ze niet in een van de lijkenhuisjes bij de ingang van het oude kerkhof werd gelegd. Het lijkt erop dat zij de enige is geweest die ooit in dit lijkenhuisje heeft gelegen, want honderd jaar later werd het in de volksmond nog steeds "het huisje van Sien van Thiel" genoemd.
+Op de algemene begraafplaats zijn slechts vier doden begraven, van wie de laatste in 1917. Dat wil niet zeggen dat de niet-Joodse gemeenschap het lijkenhuisje vier keer gebruikt heeft, want het is niet gezegd dat wie daar opgebaard werd ook op de oude algemene begraafplaats begraven werd. Maar veel vaker dan vier keer zal er geen niet-Joodse overledene gelegen hebben.
 == Bronnen ==
 *[[Old Ni-js 037|Old Ni-js nr. 37]], blz. 5–6
-*[[Gemeentearchief Bergh]], archieftoegang 0159 Gemeentebestuur Bergh, (1811) 1821-1942 (1971), inventarisnummer 1499
+*[[Gemeentearchief Bergh]], archieftoegang 0159 Gemeentebestuur Bergh, (1811) 1821-1942 (1971), inventarisnummers 278 en 1499
 *[http://www.topotijdreis.nl Topotijdreis]
 [[Categorie:Begraafplaatsen 's-Heerenberg]]