Rechtspraak - Bewerkingsoverzicht

LuukRaaijman op 27 apr 2026 om 07:59

2026-04-27T07:59:31Z

LuukRaaijman op 27 apr 2026 om 07:54

2026-04-27T07:54:46Z

LuukRaaijman op 27 apr 2026 om 07:49

2026-04-27T07:49:38Z

LuukRaaijman op 27 apr 2026 om 07:25

2026-04-27T07:25:53Z

LuukRaaijman op 27 apr 2026 om 06:19

2026-04-27T06:19:56Z

LuukRaaijman: /* … en nu */

2024-08-05T09:13:18Z

‎… en nu

Verre neef: /* Vroeger… */ kleine aanvulling

2019-01-22T15:35:21Z

‎Vroeger…: kleine aanvulling

Verre neef: revisie en aanvulling

2019-01-19T15:32:13Z

revisie en aanvulling

Verre neef: cat

2016-11-27T09:24:17Z

cat

Verre neef: Inleiding, pagina's alfabetisch, moord

2010-10-08T11:06:23Z

Inleiding, pagina's alfabetisch, moord

@@ Regel 29: / Regel 29: @@
 In [[2002]] werd het kantongerecht als zelfstandig instituut opgeheven en geïntegreerd in de rechtbank, waarbij de kantonrechter als functionaris bleef bestaan. In Terborg bleef de rechter nog zitting houden tot de opheffing in [[2013]]. De taken werden daarna overgenomen door de rechtbank in Zutphen. Per 1 januari 2013 ging de rechtbank in Zutphen op in de rechtbank Oost-Nederland, die kort daarna werd gesplitst, waarbij Zutphen een van de zittingsplaatsen werd van de rechtbank [[Gelderland]].
-Belangrijke Berghse rechtszaken zijn die tegen de moordenaar van [[Hartjes, Maria Frederika|Marietje Hartjes]] in [[1912]] en die van het [[Azewijnse paard]] in [[1914]]. Deze zaken geven een beeld van de lokale strafrechtpraktijk in het begin van de 20e eeuw.
+Belangrijke Berghse rechtszaken zijn die tegen de moordenaar van [[Hartjes, Maria Frederika|Marietje Hartjes]] in [[1912]] en die van het [[Azewijnse paard]] in [[1914]]. Deze zaken geven een beeld van de lokale strafrechtpraktijk in het begin van de [[:Categorie:Jaartallen 1900-1999|20e eeuw]].
 == Bronnen ==

@@ Regel 14: / Regel 14: @@
 *De lage jurisdictie had betrekking op alledaagse civiele zaken en lichtere vergrijpen. Hieronder vielen onder meer lokale geschillen, kleinere strafzaken en bepaalde rechtshandelingen, die doorgaans door de schout en de [[schepenen]] werden afgehandeld.
-Het gerecht behandelde zowel criminele als civiele en voluntaire zaken. Deze werden vastgelegd in protocollen zoals het Gerichtsprotocol en, vanaf de [[Categorie:Jaartallen 1600-1699|17e eeuw]], het Protocol van Bezwaar, waarin met name vrijwillige rechtshandelingen werden geregistreerd.
+Het gerecht behandelde zowel criminele als civiele en voluntaire zaken. Deze werden vastgelegd in protocollen zoals het Gerichtsprotocol en, vanaf de [[:Categorie:Jaartallen 1600-1699|17e eeuw]], het Protocol van Bezwaar, waarin met name vrijwillige rechtshandelingen werden geregistreerd.
 De rechtspraak had niet alleen een juridische, maar ook een economische functie. Boetes en proceskosten vormden inkomsten voor de heer of graaf. Ook kon het bezit van terdoodveroordeelden in beslag worden genomen, waardoor rechtspraak samenhing met financieel belang en machtsuitoefening.

@@ Regel 4: / Regel 4: @@
 De rechtspraak was gebaseerd op lokale gebruiken (costumen), keuren en verleende privileges, die per gebied konden verschillen en vaak niet systematisch waren vastgelegd. Er bestond geen scheiding tussen bestuur en rechtspraak: de heer of graaf trad op als zowel bestuurder als rechter. Deze verwevenheid van macht en rechtspraak bleef bestaan tot het einde van de 18e eeuw, toen met de invoering van de grondwet van de Bataafse Republiek in [[1798]] de heerlijke rechten werden afgeschaft en een einde kwam aan het recht van de heer om recht te spreken.
-De rechtspraak binnen het Land van den Bergh was bovendien territoriaal gedifferentieerd. De stad [['s-Heerenberg]] vormde een afzonderlijk rechtsgebied naast het landdrostambt Bergh, dat het buiten de stad gelegen deel van het kerspel ’s-Heerenberg en de kerspelen Netterden en Zeddam omvatte.
+De rechtspraak binnen het Land van den Bergh was bovendien territoriaal gedifferentieerd. De stad [['s-Heerenberg]] vormde een afzonderlijk rechtsgebied naast het [[landdrostambt Bergh]], dat het buiten de stad gelegen deel van het kerspel ’s-Heerenberg en de kerspelen Netterden en Zeddam omvatte.
 In de praktijk lieten de heren en graven zich bij de rechtspraak meestal vertegenwoordigen door functionarissen zoals een [[Landdrost|landdrost]], [[Schouten|schout]], richter of ambtman. De precieze taakverdeling tussen deze functionarissen kon per gebied en periode verschillen. In het algemeen trad de landdrost of diens stadhouder op als voorzitter van het gerecht, terwijl de schout belast was met opsporing en vervolging en in sommige gebieden vooral als helper van de landdrost fungeerde. Het gerecht was samengesteld uit de landdrost of diens stadhouder en een klein aantal gerichtslieden of keurnoten, die gezamenlijk recht spraken.
@@ Regel 14: / Regel 14: @@
 *De lage jurisdictie had betrekking op alledaagse civiele zaken en lichtere vergrijpen. Hieronder vielen onder meer lokale geschillen, kleinere strafzaken en bepaalde rechtshandelingen, die doorgaans door de schout en de [[schepenen]] werden afgehandeld.
-Het gerecht behandelde zowel criminele als civiele en voluntaire zaken. Deze werden vastgelegd in protocollen zoals het Gerichtsprotocol en, vanaf de 17e eeuw, het Protocol van Bezwaar, waarin met name vrijwillige rechtshandelingen werden geregistreerd.
+Het gerecht behandelde zowel criminele als civiele en voluntaire zaken. Deze werden vastgelegd in protocollen zoals het Gerichtsprotocol en, vanaf de [[Categorie:Jaartallen 1600-1699|17e eeuw]], het Protocol van Bezwaar, waarin met name vrijwillige rechtshandelingen werden geregistreerd.
 De rechtspraak had niet alleen een juridische, maar ook een economische functie. Boetes en proceskosten vormden inkomsten voor de heer of graaf. Ook kon het bezit van terdoodveroordeelden in beslag worden genomen, waardoor rechtspraak samenhing met financieel belang en machtsuitoefening.

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 == Heerlijke rechtspraak (tot 1798) ==
-De rechtspraak in de heerlijkheid en het graafschap [[Land van den Bergh|Bergh]] was tot het einde van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] nauw verbonden met het gezag van de [[Graven Van den Bergh|heren en graven van Bergh]] en vormde een belangrijk middel waarmee zij hun bestuurlijke, juridische en economische macht konden uitoefenen.
+De rechtspraak in de heerlijkheid en het graafschap [[Land van den Bergh|Bergh]] was tot het einde van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] nauw verbonden met het gezag van de [[Graven Van den Bergh|heren en graven van Bergh]] en vormde een belangrijk middel waarmee zij hun bestuurlijke, juridische en economische macht konden uitoefenen. Bij leenbrief van de hertog van Gelre verwierf de heer van Bergh in [[1403]] het hoge en lage gericht in de kerspelen Bergh, [[Zeddam]] en [[Netterden]] en in verschillende buurschappen, waarmee zijn rechtsmacht in het gebied verder werd geconsolideerd.
 De rechtspraak was gebaseerd op lokale gebruiken (costumen), keuren en verleende privileges, die per gebied konden verschillen en vaak niet systematisch waren vastgelegd. Er bestond geen scheiding tussen bestuur en rechtspraak: de heer of graaf trad op als zowel bestuurder als rechter. Deze verwevenheid van macht en rechtspraak bleef bestaan tot het einde van de 18e eeuw, toen met de invoering van de grondwet van de Bataafse Republiek in [[1798]] de heerlijke rechten werden afgeschaft en een einde kwam aan het recht van de heer om recht te spreken.
-In de praktijk lieten de heren en graven zich bij de rechtspraak meestal vertegenwoordigen door functionarissen zoals een [[Landdrost|landdrost]], [[Schouten|schout]], richter of ambtman. De precieze taakverdeling tussen deze functionarissen kon per gebied en periode verschillen. In het algemeen was de schout belast met opsporing en vervolging, terwijl de richter en [[schepenen]] betrokken waren bij het spreken van recht.
+De rechtspraak binnen het Land van den Bergh was bovendien territoriaal gedifferentieerd. De stad [['s-Heerenberg]] vormde een afzonderlijk rechtsgebied naast het landdrostambt Bergh, dat het buiten de stad gelegen deel van het kerspel ’s-Heerenberg en de kerspelen Netterden en Zeddam omvatte.
 Er waren drie niveaus van rechtspraak, ook wel jurisdictie genoemd:
@@ Regel 11: / Regel 13: @@
 *De middelbare jurisdictie had betrekking op zwaardere strafzaken en civiele geschillen die niet onder de lage rechtspraak vielen, zoals geweldsdelicten zonder dodelijke afloop en grotere vermogensgeschillen. Het onderscheid met de lage jurisdictie was in de praktijk niet altijd scherp en kon per plaats verschillen.
 *De lage jurisdictie had betrekking op alledaagse civiele zaken en lichtere vergrijpen. Hieronder vielen onder meer lokale geschillen, kleinere strafzaken en bepaalde rechtshandelingen, die doorgaans door de schout en de [[schepenen]] werden afgehandeld.
 De rechtspraak had niet alleen een juridische, maar ook een economische functie. Boetes en proceskosten vormden inkomsten voor de heer of graaf. Ook kon het bezit van terdoodveroordeelden in beslag worden genomen, waardoor rechtspraak samenhing met financieel belang en machtsuitoefening.
 Ook in veel van zijn andere [[Berghse bezittingen|bezittingen]] kon de heer of graaf van Bergh (laten) rechtspreken. Waar bronnen vermelden dat hij "de hoge en lage" jurisdictie bezat, wordt vaak aangenomen dat ook de middelbare jurisdictie daarbij hoorde, al kon de precieze omvang van deze rechten per gebied verschillen. Binnen Bergh waren er aparte rechtbanken in de heerlijkheden [[Etten Heerlijkheid|Etten]] en [[Gendringen Heerlijkheid|Gendringen]]. In [[Berghs Wisch]] deelde de graaf van Bergh zijn rechten met de heer van Wisch; in [[Sambeek]] met de heer van Cuijk. Verder kon hij (laten) rechtspreken in [[Boxmeer]] (met een aparte rechtbank voor lage jurisdictie in [[Sint Anthonis]]), [[Breedenbroek]], [[Diksmuide]], [[Hedel]], [[Homoet]], [[Millingen]], [[Pannerden]], [[Spalbeek]], [[Stevensweert]], [[Well]] en [[Westervoort]]. Deze situatie weerspiegelt de territoriale versnippering van het feodale rechtssysteem, waarbij bevoegdheden vaak overlappend en afhankelijk van specifieke rechten en afspraken waren.
@@ Regel 27: / Regel 33: @@
 == Bronnen ==
 *[[Het archief van het Huis Bergh (boek)]]
 *[http://nl.wikipedia.org/wiki/Heerlijkheid_(bestuursvorm) Heerlijkheid] op Wikipedia
 *[http://www.geldersarchief.nl Gelders Archief] inleiding bij inventarisnummer 0107, Kantongerecht te Terborg
 [[Categorie:Heerlijke rechten]] [[Categorie:Openbare voorzieningen]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
-== Vroeger… ==
+== Heerlijke rechtspraak (tot 1798) ==
-Door de eeuwen heen is er over inwoners van de heerlijkheid en het graafschap [[Land van den Bergh|Bergh]] en daarna de [[gemeente Bergh]], rechtgesproken.
+De rechtspraak in de heerlijkheid en het graafschap [[Land van den Bergh|Bergh]] was tot het einde van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] nauw verbonden met het gezag van de [[Graven Van den Bergh|heren en graven van Bergh]] en vormde een belangrijk middel waarmee zij hun bestuurlijke, juridische en economische macht konden uitoefenen.
-Van de middeleeuwen tot aan het eind van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] was de rechtspraak in handen van de [[Graven Van den Bergh|heren en graven van Bergh]]. Het was een van de belangrijkste middelen waarmee zij hun gezag konden laten gelden. Toen in [[1798]] de grondwet van de Bataafse Republiek in werking trad, verloren zij hun recht op rechtspreken.
+De rechtspraak was gebaseerd op lokale gebruiken (costumen), keuren en verleende privileges, die per gebied konden verschillen en vaak niet systematisch waren vastgelegd. Er bestond geen scheiding tussen bestuur en rechtspraak: de heer of graaf trad op als zowel bestuurder als rechter. Deze verwevenheid van macht en rechtspraak bleef bestaan tot het einde van de 18e eeuw, toen met de invoering van de grondwet van de Bataafse Republiek in [[1798]] de heerlijke rechten werden afgeschaft en een einde kwam aan het recht van de heer om recht te spreken.
-In de rechtbank lieten de heren en graven zich meestal vertegenwoordigen door een [[Landdrost|landdrost]], [[Schouten|schout]], richter of ambtman. Er waren drie niveaus van rechtspraak ofwel jurisdictie.
+In de praktijk lieten de heren en graven zich bij de rechtspraak meestal vertegenwoordigen door functionarissen zoals een [[Landdrost|landdrost]], [[Schouten|schout]], richter of ambtman. De precieze taakverdeling tussen deze functionarissen kon per gebied en periode verschillen. In het algemeen was de schout belast met opsporing en vervolging, terwijl de richter en [[schepenen]] betrokken waren bij het spreken van recht.
-*De hoge jurisdictie gold voor misdaden waarvoor de doodstraf kon worden uitgesproken en uitgevoerd. Een andere naam voor de hoge jurisdictie is daarom halsrecht. In Bergh werden terdoodveroordeelden opgehangen aan de wipgalg op de [[Galgenberg]]. Voor de [[heksen|heks]] [[Mechteld ten Ham]] was er de brandstapel.
+Er waren drie niveaus van rechtspraak, ook wel jurisdictie genoemd:
-Boetes en proceskosten waren inkomsten voor de heer of graaf. Het bezit van terdoodveroordeelden kon hij in beslag laten nemen.
+*De hoge jurisdictie gold voor de zwaarste misdaden, waarvoor zware straffen, waaronder de doodstraf, konden worden uitgesproken en uitgevoerd. Deze jurisdictie werd ook aangeduid als halsrecht of bloedrecht en behoorde doorgaans tot de belangrijkste rechten van de heer of graaf. In Bergh werden terdoodveroordeelden opgehangen aan de wipgalg op de [[Galgenberg]]. Voor van hekserij beschuldigde personen, zoals [[Mechteld ten Ham]], kon de straf bestaan uit verbranding op de brandstapel.
-Ook in veel van zijn andere [[Berghse bezittingen|bezittingen]] kon de heer of graaf van Bergh (laten) rechtspreken. Waar de bronnen melden dat hij "de hoge en lage" jurisdictie bezat, kan worden aangenomen dat hij ook de middelbare jurisdictie bezat. Binnen Bergh waren er aparte rechtbanken in de heerlijkheden [[Etten Heerlijkheid|Etten]] en [[Gendringen Heerlijkheid|Gendringen]]. In [[Berghs Wisch]] deelde de graaf van Bergh zijn rechten met de heer van Wisch; in [[Sambeek]] met de heer van Cuijk. Verder kon hij (laten) rechtspreken in [[Boxmeer]] (met een aparte rechtbank voor lage jurisdictie in [[Sint Anthonis]]), [[Breedenbroek]], [[Diksmuide]], [[Hedel]], [[Homoet]], [[Millingen]], [[Pannerden]], [[Spalbeek]], [[Stevensweert]], [[Well]] en [[Westervoort]].
+De rechtspraak had niet alleen een juridische, maar ook een economische functie. Boetes en proceskosten vormden inkomsten voor de heer of graaf. Ook kon het bezit van terdoodveroordeelden in beslag worden genomen, waardoor rechtspraak samenhing met financieel belang en machtsuitoefening.
-== … en nu ==
+Ook in veel van zijn andere [[Berghse bezittingen|bezittingen]] kon de heer of graaf van Bergh (laten) rechtspreken. Waar bronnen vermelden dat hij "de hoge en lage" jurisdictie bezat, wordt vaak aangenomen dat ook de middelbare jurisdictie daarbij hoorde, al kon de precieze omvang van deze rechten per gebied verschillen. Binnen Bergh waren er aparte rechtbanken in de heerlijkheden [[Etten Heerlijkheid|Etten]] en [[Gendringen Heerlijkheid|Gendringen]]. In [[Berghs Wisch]] deelde de graaf van Bergh zijn rechten met de heer van Wisch; in [[Sambeek]] met de heer van Cuijk. Verder kon hij (laten) rechtspreken in [[Boxmeer]] (met een aparte rechtbank voor lage jurisdictie in [[Sint Anthonis]]), [[Breedenbroek]], [[Diksmuide]], [[Hedel]], [[Homoet]], [[Millingen]], [[Pannerden]], [[Spalbeek]], [[Stevensweert]], [[Well]] en [[Westervoort]]. Deze situatie weerspiegelt de territoriale versnippering van het feodale rechtssysteem, waarbij bevoegdheden vaak overlappend en afhankelijk van specifieke rechten en afspraken waren.
-Belangrijke Berghse rechtszaken zijn die tegen de moordenaar van [[Hartjes, Maria Frederika|Marietje Hartjes]] in [[1912]] en die van het [[Azewijnse paard]] in [[1914]].
+== Rechtspraak in de moderne rechtsstaat ==
 == Bronnen ==

@@ Regel 6: / Regel 6: @@
 In de rechtbank lieten de heren en graven zich meestal vertegenwoordigen door een [[Landdrost|landdrost]], [[Schouten|schout]], richter of ambtman. Er waren drie niveaus van rechtspraak ofwel jurisdictie.
-*De hoge jurisdictie gold voor misdaden waarvoor de doodstraf kon worden uitgesproken en uitgevoerd. In Bergh werden terdoodveroordeelden opgehangen aan de wipgalg op de [[Galgenberg]]. Voor de [[heksen|heks]] [[Mechteld ten Ham]] was er de brandstapel.
+*De hoge jurisdictie gold voor misdaden waarvoor de doodstraf kon worden uitgesproken en uitgevoerd. Een andere naam voor de hoge jurisdictie is daarom halsrecht. In Bergh werden terdoodveroordeelden opgehangen aan de wipgalg op de [[Galgenberg]]. Voor de [[heksen|heks]] [[Mechteld ten Ham]] was er de brandstapel.
-*De middelbare jurisdictie was er voor andere criminele en civiele rechtspraak.
+*De middelbare jurisdictie was er voor andere criminele en civiele rechtspraak. Het onderscheid met de hierna volgende lage jurisdictie is niet erg scherp.
 *De lage jurisdictie gaf de bevoegdheid notariële taken uit te voeren, zoals het opmaken van testamenten en verkoopaktes. Ook lichtere vergrijpen vielen hieronder, die door de schout en [[schepenen]] konden worden afgehandeld.

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 Door de eeuwen heen is er over inwoners van [[Land van den Bergh|Bergh]] rechtgesproken.
-Een bijzonder geval was dee '''rechtspraak''' ten tijde van het proces in [[1605]] tegen de [[Heksen|vermeende heks]] [[Mechteld ten Ham]], dat wordt beschreven in het boek ''[[Mechteld ten Ham - Het ware verhaal over de "heks" van Bergh]]'': De rechtspraak is in handen van [[schouten|schout]] en [[schepenen]]. Zij zijn bevoegd recht te spreken over zaken die de lagere rechtspaak betreffen. Ook stellen zij de stadswetten ''[[keurboeken]]'' op. In keurboeken staan regels met betrekking tot de handel, het markttoezicht, het uitdelen van straffen enz. De [[Graven|graaf van Bergh]] is verantwoordelijk voor zaken die betrekking hebben op de hogere rechtspraak. Hij wordt vertegenwoordigd door de [[landdrost]].
+Een bijzonder geval was dee '''rechtspraak''' ten tijde van het proces in [[1605]] tegen de [[Heksen|vermeende heks]] [[Mechteld ten Ham]], dat wordt beschreven in het boek ''[[Mechteld ten Ham - Het ware verhaal over de "heks" van Bergh]]'': De rechtspraak is in handen van [[schouten|schout]] en [[schepenen]]. Zij zijn bevoegd recht te spreken over zaken die de lagere rechtspaak betreffen. Ook stellen zij de stadswetten ''keurboeken'' op. In keurboeken staan regels met betrekking tot de handel, het markttoezicht, het uitdelen van straffen enz. De [[Graven|graaf van Bergh]] is verantwoordelijk voor zaken die betrekking hebben op de hogere rechtspraak. Hij wordt vertegenwoordigd door de [[landdrost]].
-== Pagina's (alfabetisch) ==
+[[Categorie:Politie]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
-De '''rechtspraak''' ten tijde van het proces in [[1605]] tegen de [[Heksen|vermeende heks]] [[Mechteld ten Ham]] wordt beschreven in het boek ''[[Mechteld ten Ham - Het ware verhaal over de "heks" van Bergh]]'': De rechtspraak is in handen van [[schouten|schout]] en [[schepenen]]. Zij zijn bevoegd recht te spreken over zaken die de lagere rechtspaak betreffen. Ook stellen zij de stadswetten ''[[keurboeken]]'' op. In keurboeken staan regels met betrekking tot de handel, het markttoezicht, het uitdelen van straffen enz. De [[Graven|graaf van Bergh]] is verantwoordelijk voor zaken die betrekking hebben op de hogere rechtspraak. Hij wordt vertegenwoordigd door de [[landdrost]].
+Door de eeuwen heen is er over inwoners van [[Land van den Bergh|Bergh]] rechtgesproken.
-== Pagina's ==
+Een bijzonder geval was dee '''rechtspraak''' ten tijde van het proces in [[1605]] tegen de [[Heksen|vermeende heks]] [[Mechteld ten Ham]], dat wordt beschreven in het boek ''[[Mechteld ten Ham - Het ware verhaal over de "heks" van Bergh]]'': De rechtspraak is in handen van [[schouten|schout]] en [[schepenen]]. Zij zijn bevoegd recht te spreken over zaken die de lagere rechtspaak betreffen. Ook stellen zij de stadswetten ''[[keurboeken]]'' op. In keurboeken staan regels met betrekking tot de handel, het markttoezicht, het uitdelen van straffen enz. De [[Graven|graaf van Bergh]] is verantwoordelijk voor zaken die betrekking hebben op de hogere rechtspraak. Hij wordt vertegenwoordigd door de [[landdrost]].
-*[[Afgrijselijke kindermoord]]
 *[[Azewijnse paard]]
 *[[Advocaten]]
 *[[Beulen (scherprechters)]]
 *[[Boksenbier Lengel]]
 *[[Galgenberg]]
 *[[Geseling]]
 *[[Heksen|Heksenprocessen]]
 *[[Torenmolen|Sabotage op de Zeddamse torenmolen in 1664]]