Roofoverval op de Korenhorst - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* De heler in 's-Heerenberg */ interne link

2026-03-02T06:45:38Z

‎De heler in 's-Heerenberg: interne link

MJ Tomassen: /* De heler in 's-Heerenberg */

2026-02-23T22:41:22Z

‎De heler in 's-Heerenberg

MJ Tomassen: /* De heler in 's-Heerenberg */

2026-02-23T22:40:32Z

‎De heler in 's-Heerenberg

MJ Tomassen: /* Vier verdachten vastgezet in Ulft */

2026-02-23T22:39:20Z

‎Vier verdachten vastgezet in Ulft

MJ Tomassen op 23 feb 2026 om 21:53

2026-02-23T21:53:57Z

Verre neef: redactie

2026-02-22T11:39:01Z

redactie

Wijzigingen bekijken

MJ Tomassen op 22 feb 2026 om 00:10

2026-02-22T00:10:18Z

MJ Tomassen: /* Vier verdachten vastgezet in Ulft */

2026-02-22T00:03:26Z

‎Vier verdachten vastgezet in Ulft

MJ Tomassen op 22 feb 2026 om 00:00

2026-02-22T00:00:01Z

MJ Tomassen op 21 feb 2026 om 23:59

2026-02-21T23:59:00Z

@@ Regel 47: / Regel 47: @@
 Sander David begon te vertellen over die novemberavond vlak bij Zeddam, inmiddels anderhalf jaar geleden. Over hoe ze de buit tijdens de roofoverval in pakken stopten en vervolgens naar het [[Bergherbos]] vluchtten.
-Daar spraken ze af om de gestolen waar aan een heler in 's-Heerenberg te verkopen: ene ''Berent Simons'', alias ''de Kromme Pokkeljood'', of kortweg ''de Pokkel'' (omdat hij een gebochelde rug had), die vlakbij [[Het Raethuys|het stadhuis]] woonde. Met zijn schoonvader ''David ter Bach'' en compagnons ''De Groote Joseph'', ''Knocken Leijser'' en ''Soeskint'' is Sander David toen met drie à vier pakken gestolen goed naar 's-Heerenberg vertrokken.
+Daar spraken ze af om de gestolen waar aan een heler in 's-Heerenberg te verkopen: ene ''[[Simons, Berent|Berent Simons]]'', alias ''de Kromme Pokkeljood'', of kortweg ''de Pokkel'' (omdat hij een gebochelde rug had), die vlakbij [[Het Raethuys|het stadhuis]] woonde. Met zijn schoonvader ''David ter Bach'' en compagnons ''De Groote Joseph'', ''Knocken Leijser'' en ''Soeskint'' is Sander David toen met drie à vier pakken gestolen goed naar 's-Heerenberg vertrokken.
 Eenmaal bij 's-Heerenberg aangekomen gingen zij “links om 's-Heerenberg en wel door een gangje daer een draijer stonde” (waarschijnlijk een houtdraaier). Terwijl zijn makkers daar een herberg betraden bleef Sander David buiten wachten.

@@ Regel 49: / Regel 49: @@
 Daar spraken ze af om de gestolen waar aan een heler in 's-Heerenberg te verkopen: ene ''Berent Simons'', alias ''de Kromme Pokkeljood'', of kortweg ''de Pokkel'' (omdat hij een gebochelde rug had), die vlakbij [[Het Raethuys|het stadhuis]] woonde. Met zijn schoonvader ''David ter Bach'' en compagnons ''De Groote Joseph'', ''Knocken Leijser'' en ''Soeskint'' is Sander David toen met drie à vier pakken gestolen goed naar 's-Heerenberg vertrokken.
-Eenmaal bij 's-Heerenberg aangekomen gingen zij “links om 's-Heerenberg en wel door een “gangje daer een draijer stonde” (waarschijnlijk een houtdraaier). Terwijl zijn makkers daar een herberg betraden bleef Sander David buiten wachten.
+Eenmaal bij 's-Heerenberg aangekomen gingen zij “links om 's-Heerenberg en wel door een gangje daer een draijer stonde” (waarschijnlijk een houtdraaier). Terwijl zijn makkers daar een herberg betraden bleef Sander David buiten wachten.
 Toen het viertal even later weer buiten kwam zeiden ze de pakken verkocht te hebben voor 24 à 25 gulden aan ‘de Pokkel’, die volgens henzelf 3 daalders had overgehouden aan het doen van aanwijzingen en het afnemen van gestolen waar. De bendeleden zijn vervolgens de Pruisische grens overgestoken en naar Kalkar vertrokken.

@@ Regel 47: / Regel 47: @@
 Sander David begon te vertellen over die novemberavond vlak bij Zeddam, inmiddels anderhalf jaar geleden. Over hoe ze de buit tijdens de roofoverval in pakken stopten en vervolgens naar het [[Bergherbos]] vluchtten.
-Daar spraken ze af om de gestolen waar aan een heler in 's-Heerenberg te verkopen: ene ''Berent Simons'', alias ''de Kromme Pokkeljood'', of kortweg ''de Pokkel'' (omdat hij een gebochelde rug had), die vlakbij [[Het Raethuys|het stadhuis]] woonde. Met zijn schoonvader ''David ter Bach'' en compagnons ''De Groote Joseph'', ''Knocken Leijser'' en ''Soeskint'' is Sander David toen met drieà vier pakken gestolen goed naar 's-Heerenberg vertrokken.
+Daar spraken ze af om de gestolen waar aan een heler in 's-Heerenberg te verkopen: ene ''Berent Simons'', alias ''de Kromme Pokkeljood'', of kortweg ''de Pokkel'' (omdat hij een gebochelde rug had), die vlakbij [[Het Raethuys|het stadhuis]] woonde. Met zijn schoonvader ''David ter Bach'' en compagnons ''De Groote Joseph'', ''Knocken Leijser'' en ''Soeskint'' is Sander David toen met drie à vier pakken gestolen goed naar 's-Heerenberg vertrokken.
 Eenmaal bij 's-Heerenberg aangekomen gingen zij “links om 's-Heerenberg en wel door een “gangje daer een draijer stonde” (waarschijnlijk een houtdraaier). Terwijl zijn makkers daar een herberg betraden bleef Sander David buiten wachten.

@@ Regel 39: / Regel 39: @@
 Na ruim anderhalf jaar werd de stilte rondom deze zaak eindelijk doorbroken. In april 1765 waren er vier verdachten opgepakt en vastgezet in [[Ulft]]. Het ging om de [[Joodse_gemeenschap_in_'s-Heerenberg|joodse]] landlopers Joseph Samson, alias ''Joseph Beyer''; Sander David, alias ''Sander met de Tit'', omdat hij een ‘dikke borst’ heeft; Lasarus Levi, alias ''Leijser Moppel'' en Abraham Levi, alias ''Abraham Heest''.
-Zij werden in eerste instantie verdacht van de overval op een predikant in Gelselaar, in het noorden van Gelderland. Maar Sander David en Joseph Samson bekenden na een verhoor ‘onder torture’ ook deelgenomen te hebben aan de overval op de weduwe Berntsen op de Korenhorst. Een dag later herhaalde hij deze bekentenis nogmaals ‘buiten pijn en banden’, wat destijds juridisch vereist was om als een geldige bekentenis beschouwd te worden die tot een veroordeling kon leiden. De andere twee gevangen bleven wel ontkennen.
+Zij werden in eerste instantie verdacht van de overval op een predikant in Gelselaar, in het noorden van Gelderland. Maar Sander David en Joseph Samson bekenden na een verhoor ‘onder torture’ ook deelgenomen te hebben aan de overval op de weduwe Berntsen op de Korenhorst. Een dag later herhaalden zij deze bekentenis nogmaals ‘buiten pijn en banden’, wat destijds juridisch vereist was om als een geldige bekentenis beschouwd te worden die tot een veroordeling kon leiden. De andere twee gevangen bleven wel ontkennen.
 De vier arrestanten werden voor deze en andere gewelddadigheden veroordeeld tot de galg. Met de dood voor ogen en niets meer te verliezen, werd Sander ondervraagd over eventuele medeplichtigen. Die heeft hij toen genoemd: een daarvan woonde volgens hem in [['s-Heerenberg]].

@@ Regel 112: / Regel 112: @@
 == Verhoor in het Hof van Gelre ==
-[[Bestand:Hof_van_gelre.jpg|thumb|right|500px|<center>'''De grote markt in Arnhem, links het Hof van Gelre, Jan de Beijer, [[1742]]<center>]]
+[[Bestand:Hof_van_gelre.jpg|thumb|right|500px|<center>'''De grote markt in Arnhem, links het Hof van Gelre, Jan de Beijer, [[1742]]</center>]]
 Op 5 september is hij daar verhoord. Hij bekende geboren te zijn in 's-Heerenberg, als zoon van de koopman Simon Isaacs en Rebecca. Zijn vader was vijf en een half jaar geleden aldaar overleden en zijn moeder een maand of drie geleden. Hij zei ook nog een broer te hebben: de koopman Isaac Simons, ook getrouwd en woonachtig in 's-Heerenberg. In dezelfde stad woonde ook zijn zus genaamd Vogel, met haar man David Nathan. Berent vertelde over een slagerij die hij in de stad uitbaatte, waar zijn broer hem soms bij hielp. En dat hij tien en een half jaar geleden getrouwd is met Reutke, afkomstig uit de stad Coesfeld in het Münsterland, met wie hij een zoontje van zeven heeft.
@@ Regel 148: / Regel 148: @@
 Berent wist echter niet zeker of deze onbekende man een van de vier arrestanten in Ulft was. Zijn vrouw was wel van plan geweest om naar Ulft te gaan om ze te zien, maar durfde dit uiteindelijk toch niet omdat ze nooit in een ‘gerigt’ was geweest en ook een beetje doof was. Ook beweerde Berent dat Sander David hem nooit zelf had beschuldigd van heling, maar dit enkel van zijn kameraden gehoord had.
-Toen de Gelderse autoriteiten contact opnamen met die van Bergh om dit verhaal te verifiëren, kwam aan het licht dat Berents’ echtgenote Reutke Isaacs al ruim twee maanden spoorloos was. Op zaterdag 13 juli, de dag van de sabbat en dezelfde dag als Berents’ ontsnapping, had zij haar meubeltjes, enkele stukken vee en wat geld aangeboden aan de pachtheer Jan Nijstadt en verhuurder Andreas Poor, als betaling voor haar schulden.
+Toen de Gelderse autoriteiten contact opnamen met die van Bergh om dit verhaal te verifiëren, kwam aan het licht dat Berents’ echtgenote Reutke Isaacs al ruim twee maanden spoorloos was. Op zaterdag 13 juli, de dag van de sabbat en dezelfde dag als Berents’ ontsnapping, had zij haar meubeltjes, enkele stukken vee en wat geld aangeboden aan de pachtheer Jan Nijstadt en verhuurder Andreas [[Poor]], als betaling voor haar schulden.
 De volgende ochtend bleek zij samen met haar zoontje Isaac in alle stilte vertrokken te zijn. Geen van haar buren of bekenden wist waar naartoe.

@@ Regel 43: / Regel 43: @@
 == De heler in ‘s-Heerenberg ==
-[[Bestand:Kopie_van_kulenburg.jpg|thumb|right|500px|''' H.A. Kuilenburg maakte deze ansichtkaart in 1961 door een tekening van [[Beijer,_Jan_de|Jan de Beijer]] uit 1743 in te kleuren.]]
+[[Bestand:Sheerenberg_zeddamse_poort.jpg|thumb|right|500px|'''Zeddamse Poort in 's-Heerenberg, [[Beijer,_Jan_de|Jan de Beijer]], 1743]]
 Sander David begon te vertellen over die novemberavond vlakbij Zeddam, inmiddels anderhalf jaar geleden. Over hoe ze de buit tijdens de roofoverval in pakken stopten en vervolgens naar het [[Bergherbos]] vluchtten.
 Daar spraken ze af om de gestolen waar aan een heler in ‘s-Heerenberg te verkopen: ene ''Berent Simons'', alias ''de Kromme Pokkeljood'', of kortweg ''de Pokkel'' (omdat hij een gebochelde rug had), die vlakbij het stadhuis woonde. Met zijn schoonvader ''David ter Bach'' en compagnons ''De Groote Joseph'', ''Knocken Leijser'' en ''Soeskint'' is Sander David toen met drie a vier pakken gestolen goed naar ‘s-Heerenberg vertrokken.
@@ Regel 132: / Regel 132: @@
 == De onbekende bezoeker ==
-[[Bestand:Sheerenberg_zeddamse_poort.jpg|thumb|right|500px|'''Zeddamse Poort in 's-Heerenberg, Jan de Beijer, 1743]]
+[[Bestand:Kopie_van_kulenburg.jpg|thumb|right|500px|''' H.A. Kuilenburg maakte deze ansichtkaart in 1961 door een tekening van 's-Heerenberg van Jan de Beijer uit 1743 in te kleuren.]]
 Terwijl Berent in Wesel druk was met zijn paardenhandel, zou er een onbekende joodse man bij hem thuis zijn geweest om zijn vrouw ‘de groetenisse’ van Berent te doen. Zijn vrouw voorzag deze man van eten, drinken en zelfs wat stuivers reisgeld. Echter bleek dat “die Jode daer mede niet was vergenoege, maar van haer wilde hebben een gulden of daelder, op voorgeven dat Berent te Wesel geld genoeg won”. Toen zij dat niet deed greep de onbekende man haar bij de borst, waarop de vrouw in paniek om hulp riep. De man sprong vervolgens de woning uit en zei “dat hij dit aen haer of haer man soude revangeren hoedanig en wanneer hij maer konde”. De buren Jan Mutter, Raphael Isaacs en hun echtgenotes kwamen op het geroep af en schoten haar te hulp.

@@ Regel 36: / Regel 36: @@
 == Vier verdachten vastgezet in Ulft ==
 [[Bestand:Kasteel_Ulft_achterkant.jpg|thumb|right|500px|'''Kasteel Ulft, J. Bulthuis, 1786]]
-Na ruim anderhalf jaar werd de stilte rondom deze zaak eindelijk doorbroken. Er waren vier verdachten opgepakt en vastgezet in [[Ulft]]. Het ging om de [[Joodse_gemeenschap_in_%27s-Heerenberg|joodse]] landlopers Joseph Samson, alias ''Joseph Beyer''; Sander David, alias ''Sander met de Tit'', omdat hij een ‘dikke borst’ heeft; Lasarus Levi, alias ''Leijser Moppel'' en Abraham Levi, alias ''Abraham Heest''.
+Na ruim anderhalf jaar werd de stilte rondom deze zaak eindelijk doorbroken. In april 1765 waren er vier verdachten opgepakt en vastgezet in [[Ulft]]. Het ging om de [[Joodse_gemeenschap_in_%27s-Heerenberg|joodse]] landlopers Joseph Samson, alias ''Joseph Beyer''; Sander David, alias ''Sander met de Tit'', omdat hij een ‘dikke borst’ heeft; Lasarus Levi, alias ''Leijser Moppel'' en Abraham Levi, alias ''Abraham Heest''.
 Zij werden in eerste instantie verdacht van de overval op een predikant in Gelselaar, in het noorden van Gelderland. Maar Sander David en Joseph Samson bekenden na een verhoor ‘onder torture’ ook deelgenomen te hebben aan de overval op de weduwe Berntsen op de Korenhorst. Een dag later herhaalde hij deze bekentenis nogmaals ‘buiten pijn en banden’, wat destijds juridisch vereist was om als een geldige bekentenis beschouwd te worden die tot een veroordeling kon leiden. De andere twee gevangen bleven wel ontkennen.

@@ Regel 151: / Regel 151: @@
 ''“Gepaert met des gevangens vlugt uit sijn arrest te ‘s-Heerenberg, mitsgaders sijn variatiën en contradictiën en sijne thans daer bij komende vagabonderende leevenswijse hem gevangene alleen niet libereren van die beschuldiginge, maer in tegendeel hem allerdings suspecter maeken. Het voors. Hoff alles overwoogende, banden voors. Berend Simons voor alle sijn leeven uit deesen geheelen Furstendom en Graefschap bij poene van swaerdere straf, soo ooijt daer weder binnen gevonden mogt worden.”''
-Berent werd dus levenslang verbannen uit Gelderland. Zoals destijds gebruikelijk was, zal hij naar de provinciegrens zijn gebracht, waar hij aan de andere zijde zijn eigen weg moest vervolgen. Waar hij vervolgens naartoe is gegaan en waar hij en zijn vrouw zich hebben gevestigd, is onbekend. Berents familie is altijd in ’s-Heerenberg blijven wonen, en wellicht zochten zij hun verbannen familielid weleens op, maar in de Nederlandse archieven ben ik hem nooit meer tegengekomen.
+Berent werd dus levenslang verbannen uit Gelderland. Zoals destijds gebruikelijk was, zal hij naar de provinciegrens zijn gebracht, waar hij aan de andere zijde zijn eigen weg moest vervolgen. Waar hij vervolgens naartoe is gegaan en waar hij, zijn vrouw en zoontje zich hebben gevestigd, is onbekend. Berents familie is altijd in ’s-Heerenberg blijven wonen, en wellicht zochten zij hun verbannen familielid weleens op, maar in de Nederlandse archieven ben ik hem nooit meer tegengekomen.
 == Bronnen ==