Verre neef: /* Inleiding */ interne link

2020-10-13T06:16:09Z

‎Inleiding: interne link

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Inleiding == Het '''tiendrecht''' was een heerlijk recht dat de graaf van Bergh een tiende deel toewees van opbren...'

2020-04-02T15:03:15Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '== Inleiding == Het '''tiendrecht''' was een heerlijk recht dat de graaf van Bergh een tiende deel toewees van opbren...'

Nieuwe pagina

== Inleiding ==
Het '''tiendrecht''' was een [[Heerlijke rechten|heerlijk recht]] dat de [[Graven Van den Bergh|graaf van Bergh]] een tiende deel toewees van opbrengsten als de oogst, het meel gemalen op een [[Grafelijke molens| grafelijke molen]], de [[Jachtrecht|jachtbuit]] of de [[Visrecht|visvangst]]. De afdracht kon in natura of met geld gebeuren, maar kwam niet noodzakelijkerwijs overeen met een tiende deel van de opbrengst. Het kon ook een groter of kleiner deel zijn.

Het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]] bewaart enkele honderden documenten die betrekking hebben op het tiendrecht. Een van de oudste is de leenbrief uit [[1341]] van de aartsbisschop van Keulen, waarmee [[Adam III van den Bergh|heer Adam III]] een reeks rechten ontving, waaronder de tienden in [[Gendringen]].

Uit de archiefstukken blijkt dat de graven van [[Land van den Bergh|Bergh]] tienden bezaten in zowel hun [[Berghse bezittingen|bezittingen]] als daarbuiten. Omgekeerd bezaten andere landheren tienden in de Berghse bezittingen. Zo kwam [[Willem III van den Bergh|graaf Willem III]] in [[1506]] door zijn huwelijk met Anna van Egmond in het bezit van de zogenaamde [[Veluwse tienden]], die op het grondgebied van de hertog van [[Gelderland|Gelre]] geheven werden.

== Tiendrollen ==
Meestal ging het bij tienden om granen of andere gewassen. Hiervoor bestonden zogenaamde tiendrollen: lijsten waarin de ligging van de betreffende percelen bouwland werd beschreven met vermelding van de naam van de eigenaar en eventueel de pachter.

Verreweg de meeste tiendrollen in het archief van Huis Bergh stammen uit de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]], maar de oudste wordt gedateerd op omstreeks [[1300]]. Het is een lijst van tiendplichtige percelen onder [[Zeddam]], [[Braamt]], [[Montferland]], Aldewijk en [[Stokkum]] toebehorende aan Steven van Wyttenhorst.

== Soorten tienden ==
*'''Bloedtiend''' of bloedige tiend: werd geheven op veeteelt. Als het pasgeboren dieren zoals biggen of kuikens betrof, werd ook de naam krijtende tiend gebruikt. In [[1751]] was er een geschil tussen Huis Bergh en de Gelderse Rekenkamer over de krijtende tiend op de Nottel onder [[Silvolde]].
*'''Bloktiend''': werd geheven op een deel (een blok) van een groter perceel. Andere namen zijn cirkeltiend en kloottiend. Het archief van Huis Bergh bewaart een afschrift van een akte uit [[1476]] waarbij Willem van Egmont (de toekomstige schoonvader van graaf Willem III) de tienden en de bloktienden te Hien bij Dodewaard in de Betuwe verpandde aan Jaspar van Blitterswijk.
*'''Cirkeltiend''': zie bloktiend. De term cirkeltiend komt niet voor in het archief van Huis Bergh.
*'''Grove tiend''': werd geheven op graangewassen. Bij de oogst moest elke tiende garf worden afgestaan. Zie ook smalle tiend. Er waren aparte tiendrollen voor onder meer de grove tienden onder [[Millingen]] ([[1707]]–[[1837]]). Het archief bewaart ook twee brieven betreffende de grove tienden onder Enspijk ([[1582]] en [[1682]]). Enspijk ligt in het westen van de Betuwe, maar de betreffende archiefstukken zijn geschreven in [[Boxmeer]]. Het is onduidelijk wat de band tussen Enspijk, Boxmeer en de graven van Bergh was.
*'''Kloottiend''': zie bloktiend. De [[Breedenbroek]]se kloottiend onder [[Megchelen]] komt voor in stukken uit de periode [[1828]]–[[1834]].
*'''Krijtende tiend''': zie bloedtiend.
*'''Novale tienden''' werden geheven op de oogst op nieuw ontgonnen land. Ook genaamd raaitiend; zie aldaar. De graven van Bergh hebben lange tijd een conflict gehad met het kapittel van [[Emmerik]] over de novale tienden onder [[Netterden]]. De betreffende stukken stammen uit [[1721]] en [[1776]] met afschriften van oudere akten uit de periode [[1242]]–[[1389]]. Verder bewaart het archief stukken over novale tienden onder Didam ([[1724]]), bij kasteel Schuilenburg ([[1661]] en [[1681]]), en onder Varsseveld en Silvolde ([[1527]] en, [[1701]]).
*'''Raaitiend''': zie novale tienden. Er waren de [[Loil]]se raaitiend ([[1775]]), de Voorster raaitiend onder Gendringen ([[1781]]), de [[Dinxperlo|Dinxperse]] raaitiend in het Breedenbroek ([[1737]], [[1741]] en [[1781]]; zie ook tabakstiend) en de Bruurdijkse raaitienden onder Megchelen (1828–1834).
*'''Roggetiend''' is een nadere aanduiding voor een grove tiend. Uit 1775 is er een tiendrol van de Meurse roggetiend onder Didam. Ook voor andere granen en gewassen kon een aparte tiend geheven worden. Zie ook tabakstiend.
*'''Schepeltiend'''. Dit was geen tiend, maar een andere naam voor pacht als die in natura betaald werd.
*'''Smalle tiend''': werd geheven op andere gewassen dan granen, zoals peulvruchten en knollen. Zie ook grove tiend. Er waren aparte tiendrollen voor smalle tienden, zoals de [[Kleef]]se smalle tiend onder [[Didam]] (genoemd in [[1710]] en [[1750]]), de smalle tienden onder Megchelen en Breedenbroek over de periode [[1727]]–[[1809]] en de smalle tienden onder [[Millingen]] ([[1707]]–[[1837]]). Uit [[1617]] is er eigendomsbewijs voor de graaf van Bergh van de smalle tienden onder Andelst en Herveld (die deel uitmaakten van de [[Guliksche goederen]]).
*'''Tabakstiend''': werd geheven op tabak. De tabakstiend wordt genoemd in stukken betreffende de Dinxperse raaitiend in het Breedenbroek in [[1737]], [[1741]] en [[1781]]. Ook voor andere granen en gewassen kon een aparte tiend geheven worden. Zie ook roggetiend.

== Het einde van het tiendrecht ==
Het tiendrecht heeft eeuwenlang bestaan, maar aan het eind van de [[19e eeuw]] waren de boeren niet meer genegen hun tienden af te dragen.

In augustus [[1889]] moest [[Meijer, Laurentius|Laurens Meijer]], [[Administrateurs en Rentmeesters Huis Bergh|rentmeester]] van Huis Bergh, al voor het tweede jaar op rij de tienden voor [[Leopold van Hohenzollern]] onder politiebegeleiding gaan innen. Het graan werd naar [['s-Heerenberg]] vervoerd, daar gedorst en verkocht. Voor het binnenhalen van twee karren tienden was de bescherming door vier rijksveldwachters nodig geweest. Loonden zich deze kosten?

Geleidelijk aan kochten boeren hun tiendplicht af, zoals Willem Meyer van [[Klaphek, 't|'t Klaphek]] in [[Stokkum]] dat in [[1901]] deed bij [[Willem van Hohenzollern]].

In [[1907]] werd de Tiendwet aangenomen, waarna bij de inwerkingtreding op 1 januari [[1909]] het tiendrecht verviel.

== Bronnen ==
*[[Archief Huis Bergh]], inventarisnummers 3095, 3972, 3413, 3428, 3429, 3448–3450, 3471, 4045, 4059, 4061, 4193, 4763, 4068, 4768, 4769, 5631, 5807, 6222, 6690
*[http://nl.wikipedia.org/wiki/Tiend Tiendrecht] op Wikipedia
*''Rotterdamsche Nieuwsblad'' van 24 augustus 1889 op [http://www.delpher.nl Delpher]

[[Categorie:Heerlijke rechten]]

@@ Regel 2: / Regel 2: @@
 Het '''tiendrecht''' was een [[Heerlijke rechten|heerlijk recht]] dat de [[Graven Van den Bergh|graaf van Bergh]] een tiende deel toewees van opbrengsten als de oogst, het meel gemalen op een [[Grafelijke molens| grafelijke molen]], de [[Jachtrecht|jachtbuit]] of de [[Visrecht|visvangst]]. De afdracht kon in natura of met geld gebeuren, maar kwam niet noodzakelijkerwijs overeen met een tiende deel van de opbrengst. Het kon ook een groter of kleiner deel zijn.
-Het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]] bewaart enkele honderden documenten die betrekking hebben op het tiendrecht. Een van de oudste is de leenbrief uit [[1341]] van de aartsbisschop van Keulen, waarmee [[Adam III van den Bergh|heer Adam III]] een reeks rechten ontving, waaronder de tienden in [[Gendringen]].
+Het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]] bewaart enkele honderden documenten die betrekking hebben op het tiendrecht. Een van de oudste is de [[Leenrecht|leenbrief]] uit [[1341]] van de aartsbisschop van Keulen, waarmee [[Adam III van den Bergh|heer Adam III]] een reeks rechten ontving, waaronder de tienden in [[Gendringen]].
 Uit de archiefstukken blijkt dat de graven van [[Land van den Bergh|Bergh]] tienden bezaten in zowel hun [[Berghse bezittingen|bezittingen]] als daarbuiten. Omgekeerd bezaten andere landheren tienden in de Berghse bezittingen. Zo kwam [[Willem III van den Bergh|graaf Willem III]] in [[1506]] door zijn huwelijk met Anna van Egmond in het bezit van de zogenaamde [[Veluwse tienden]], die op het grondgebied van de hertog van [[Gelderland|Gelre]] geheven werden.

Tiendrecht - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Inleiding */ interne link

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Inleiding == Het '''tiendrecht''' was een heerlijk recht dat de graaf van Bergh een tiende deel toewees van opbren...'