Tolhuis (watertol) - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Geschiedenis van het Tolhuis */ interne link

2020-10-13T06:14:29Z

‎Geschiedenis van het Tolhuis: interne link

Verre neef: Aanvulling briefregest 5538

2019-12-29T15:46:40Z

Aanvulling briefregest 5538

Verre neef: aanvulling en redactie

2019-12-22T12:43:17Z

aanvulling en redactie

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Het Tolhuis omstreeks [[1649, toen de graven van Bergh er al geen jaarrente meer uit ontvingen.
De...'

2019-12-15T15:29:08Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|right|400px||<center>'''Het Tolhuis omstreeks [[1649, toen de graven van Bergh er al geen jaarrente meer uit ontvingen.<br> De...'

Nieuwe pagina

[[Bestand: Tolhuis Lobith.jpg|thumb|right|400px||<center>'''Het Tolhuis omstreeks [[1649]], toen de graven van Bergh er al geen jaarrente meer uit ontvingen.<br> De tekening is vermoedelijk gemaakt door<br>Claes Jansz. Visscher ([[1587]]–[[1652]]).</center>]]
[[Bestand: Tolhŭÿs 's Grooten.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Het ''Tolhŭÿs'', de watertol waar de Waal van de Rijn aftakte.'''<br>Detail van de kaart van Christiaan 's Grooten uit 1573</center>]]
Aan de [[Rijn]] bij bij [[Rijnwaarden|Lobith]] stond ooit het '''Tolhuis'''. [[Willem II van den Bergh]] verwierf inkomsten uit deze watertol, toen Arnold van Egmont, hertog van [[Gelderland|Gelre]] en Gulik, graaf van [[Zutphen]], hem op 6 januari [[1444]] een jaarrente van vierhonderd Rijnse guldens uit de opbrengsten van deze tol verkocht. Van de uitbetaling van deze jaarrente kwam echter weinig terecht, omdat hertog Arnolds positie omstreden was. Hij was de kleinzoon van de zus van zijn voorganger hertog Reinoud IV, die in [[1423]] kinderloos was gestorven. Een van de gevolgen van de langdurige opvolgingsstrijd was dat het Tolhuis na veel getouwtrek overging van Gelders naar Kleefs bezit. De hertog van Kleef voelde zich echter niet verplicht de jaarrente uit te betalen, zodat er in het archief van Huis Bergh meerdere stukken over het Tolhuis te vinden.

Heer Willem II had in [[1461]], vier jaar voor zijn dood, zijn bezittingen onder zijn zoons had verdeeld, en daarbij de Rijntol toegewezen aan [[Adam van den Bergh (1445-1502)|Adam]]. Van uitbetaling was geen sprake, tot er op 31 juli 1482 beweging in de zaak leek te komen. De hertog van Kleef sloot toen een overeenkomst met Adam, waarna op 9 januari [[1483]] de belofte van de tollenaar op het Tolhuis volgde om in opdracht van de hertog de jaarrente van vierhonderd Rijnse gulden uit te betalen. Er zijn geen aanwijzingen dat dit gebeurd is.

[[Willem III van den Bergh]], die in [[1506]] aantrad, gaf de jaarrente uit de Rijntol in [[1507]] aan zijn [[Frederik van den Bergh (1474-1513)|broer Frederik]], heer van [[Hedel]]. In een poging de jaarrente uitbetaald te krijgen, klaagde Frederik in het voorjaar van [[1512]] bij de Kleefse steden Emmerik, Kalkar, Kleef, [[Rees]], Wezel en Xanten. Dit heeft geen (blijvend) succes gehad, want op 23 oktober [[1526]] was het zijn erfgenaam [[Oswald II van den Bergh]] die de hertog verzocht diens tollenaar te bevelen de rente uit te keren. Graaf Oswald herhaalde zijn klacht in [[1532]], [[1536]] en [[1537]], toen de achterstand al was opgelopen tot 16.000 Rijnse gulden. Het haalde niets uit, zodat graaf Oswald in [[1539]] op het idee kwam de hertog van Gelre te vragen te betalen. De jaarrente was in 1444 immers door Gelre toegekend. De hertog van Gelre betaalde natuurlijk niet, maar misschien heeft graaf Oswalds verzoek ertoe geleid dat de hertog van Gelre heeft bemiddeld. In een akte van 28 december [[1540]] erkende graaf Oswald namelijkdat hij vierhonderd Rijnse gulden van de tollenaar had ontvangen – maar dit is waarschijnlijk de enige of een van de weinige keren geweest, want in [[1543]] klopte hij weer bij de hertog van Kleef aan. Dit zal weinig effect hebben gehad, want in maart [[1544]] (een eeuw na de toekenning!) stuurde hij zijn [[Landdrosten|landdrost]] [[Hackford, Berend van|Berend van Hackfort]] erop uit om achterstallige betalingen in te vorderen.

Graaf Oswald II overleed in [[1546]] en werd opgevolgd door zijn negenjarige zoon [[Willem IV van den Bergh]]. Voor zover bekend bemoeide graaf Willem zich pas in [[1561]] met jaarrente uit het Tolhuis. In mei van dat jaar schreef hij een brief aan Herman van Nieuwenaar, graaf van Meurs, op wiens kasteel in Meurs hij in [[1556]] was getrouwd. Van Nieuwenaar was de man van Magdalena van Nassau, een halfzus van graaf Willems moeder [[Maria van Nassau]]. In de brief deed graaf Willem zijn beklag over de achterstallige uitbetalingen, die al tot 32.500 Rijnse gulden waren opgelopen. In juli 1561 vroeg hij Van Nieuwenaar om te bemiddelen tussen hem en de hertog van Kleef. Of dit is gebeurd, is niet bekend, maar op 12 november [[1565]] bevestigde de hertog van Kleef aan graaf Willem de jaarrente voortaan geregeld te zullen uitbetalen. Op 31 december 1565 stuurde de hertog een bevel aan zijn tollenaar op het Tolhuis om graaf Willem de verschuldigde jaarrente uit te keren.

Wie weet heeft de hertog van Kleef zich aan zijn belofte gehouden, maar bewijs hiervoor is niet gevonden. Hoe dan ook, betrouwbaar was hij niet, ook al had het best kunnen betalen, want de toenmalige hertog Willem V ([[1516]]–[[1592]]) had de bijnaam De Rijke. Hoe dan ook, in [[1582]] klaagde graaf Willem weer over achterstallige renten. Maar dit is de laatste keer dat het Tolhuis bij Lobith in het archief van Huis Bergh voorkomt.

== Bronnen ==
*[[Archief Huis Bergh]]:
**Inventarisnummers 149, 4919–4927, 5467, 5468, 5470, 7053
**Regesten 10, 514, 561–563, 573, 836, 1185, 1188, 1201, 1568, 2432, 2494, 3048
**Briefregesten 2024, 2025, 2840, 3621, 4042, 4070, 4358, 4370, 4442, 4466, 4773, 5446, 5482, 5746, 7162, 7424
*''Rondom het Tolhuys aan Rijn en Waal'', [[Dalen, A.G. van|A.G. van Dalen]], De Walburg Pers, Zutphen ([[1972]]), blz. 50, 84–91
*Op Wikipedia
**[http://nl.wikipedia.org/wiki/Tol_(recht) Tolrecht]
**[http://nl.wikipedia.org/wiki/Arnold_van_Egmont Arnold van Egmont]

[[Categorie:Tolrecht]]

@@ Regel 2: / Regel 2: @@
 [[Bestand: Tolhŭÿs 's Grooten.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Het ''Tolhŭÿs'', de watertol waar de Waal van de Rijn aftakte.'''<br>Detail van de kaart van Christiaan 's Grooten uit 1573</center>]]
 == Geschiedenis van het Tolhuis ==
-Bij [[Rijnwaarden|Lobith]] stond ooit het '''Tolhuis''' op het punt waar in de middeleeuwen de splitsing van de Waal en de [[Rijn]] lag. Hier werd [[Tolrecht|tol geheven]] van de scheepvaart op beide rivieren. De graven van [[Gelderland|Gelre]] waren beleend met deze tol, die oorspronkelijk bij Oosterbeek lag, maar niet later dan onder graaf Otto I (die in [[1207]] overleed) werd verplaatst naar [[Arnhem]]. Keizer Frederik II gaf in [[1222]] toestemming aan graaf Gerard III de tol te verplaatsen van Arnhem naar Lobith.
+Bij [[Rijnwaarden|Lobith]] stond ooit het '''Tolhuis''' op het punt waar in de middeleeuwen de splitsing van de Waal en de [[Rijn]] lag. Hier werd [[Tolrecht|tol geheven]] van de scheepvaart op beide rivieren. De graven van [[Gelderland|Gelre]] waren [[Leenrecht|beleend]] met deze tol, die oorspronkelijk bij Oosterbeek lag, maar niet later dan onder graaf Otto I (die in [[1207]] overleed) werd verplaatst naar [[Arnhem]]. Keizer Frederik II gaf in [[1222]] toestemming aan graaf Gerard III de tol te verplaatsen van Arnhem naar Lobith.
 Deze strategische plek leverde aanzienlijke inkomsten op voor Gelre. Ze bedroegen in [[1340]] (een jaar na de verheffing tot hertogdom) 47.472 pond, ofwel bijna een derde van het hertogelijk budget van dat jaar.

@@ Regel 4: / Regel 4: @@
 Bij [[Rijnwaarden|Lobith]] stond ooit het '''Tolhuis''' op het punt waar in de middeleeuwen de splitsing van de Waal en de [[Rijn]] lag. Hier werd [[Tolrecht|tol geheven]] van de scheepvaart op beide rivieren. De graven van [[Gelderland|Gelre]] waren beleend met deze tol, die oorspronkelijk bij Oosterbeek lag, maar niet later dan onder graaf Otto I (die in [[1207]] overleed) werd verplaatst naar [[Arnhem]]. Keizer Frederik II gaf in [[1222]] toestemming aan graaf Gerard III de tol te verplaatsen van Arnhem naar Lobith.
-Deze strategische plek leverde aanzienlijke inkomsten op voor Gelre. Ze bedroegen in [[1340]] (een jaar na de verheffing tot hertogdom) bijna een derde van het hertogelijk budget van dat jaar. Vanwege het grote economische en strategische belang van de tol groeide het tolhuis uit tot een heuse burcht, die een van de residenties van de graven en hertogen van Gelre werd. De bouw begon in [[1307]] toen Reinoud I van Gelre een al bestaande verdedigingstoren liet uitbreiden. Uiteindelijk ontstond het kasteel dat hiernaast is afgebeeld. De plaats waar de schippers moesten aanleggen om tol te betalen, veranderde al naar gelang de rivier zijn loop verlegde, maar het Tolhuis bleef tot het midden van de [[:Categorie:Jaartallen 1500-1599|16e eeuw]] een tolhuis. Daarna werd de tolheffing verplaatst naar Tolkamer.
+Deze strategische plek leverde aanzienlijke inkomsten op voor Gelre. Ze bedroegen in [[1340]] (een jaar na de verheffing tot hertogdom) 47.472 pond, ofwel bijna een derde van het hertogelijk budget van dat jaar.
 Na [[1648]], toen de [[Tachtigjarige Oorlog]] eindigde, raakte het Tolhuis meer en meer in verval. In [[1672]] viel de [[Franse oorlog|Franse koning Lodewijk XIV]] bij het Tolhuis de Republiek der Verenigde Nederlanden binnen. Zijn soldaten hebben het Tolhuis toen in brand gestoken. De restanten zijn in de loop van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] geleidelijk aan gesloopt en afgevoerd als bouwmateriaal. Het enige dat nu nog resteert is de Schipperspoort aan de Dorpsdijk in Lobith.
 == Bergh en het Tolhuis ==
-[[Willem II van den Bergh]] verwierf inkomsten uit het Tolhuis, toen hertog Arnold hem op 6 januari [[1444]] een jaarrente van vierhonderd Rijnse guldens uit de opbrengsten van deze tol verkocht. Het Tolhuis als zodanig en het omliggende land bleven echter Gelders bezit.
+[[Willem II van den Bergh]] verwierf inkomsten uit het Tolhuis, toen hertog Arnold hem op 6 januari [[1444]] een jaarrente van vierhonderd Rijnse gulden uit de opbrengsten van deze tol verkocht. Als de 47.472 pond die in 1340 geïnd werden (zie hierboven) enige indicatie geven, dan lijkt een jaarrente van vierhonderd Rijnse gulden een relatief klein bedrag (hoewel het de vraag is hoeveel Rijnse guldens van 1444 er in een pond van 1340 gingen). In jaren dat er geen of weinig tol geïnd kon worden, was de jaarrente natuurlijk wel een groot bedrag.
 Van de uitbetaling van deze jaarrente kwam echter weinig terecht, omdat hertog Arnolds positie omstreden was. Als kleinzoon van de zus van zijn voorganger hertog Reinoud IV, die in [[1423]] kinderloos was gestorven, was hij een wat te "verre neef". Een van de gevolgen van de langdurige opvolgingsstrijd was dat het Tolhuis na veel getouwtrek overging van Gelders naar Kleefs bezit. De hertog van Kleef voelde zich echter niet verplicht de jaarrente uit te betalen, omdat niet hij maar de hertog van Gelre die had toegekend. Over deze aangelegenheid zijn in [[Archief Huis Bergh|het archief]] van [[Huis Bergh]] meerdere stukken te vinden.
@@ Regel 15: / Regel 20: @@
 Heer Willem II had in [[1461]], vier jaar voor zijn dood, zijn bezittingen onder zijn zoons had verdeeld, en daarbij de Rijntol toegewezen aan [[Adam van den Bergh (1445-1502)|Adam]]. Van uitbetaling was geen sprake, tot er op 31 juli 1482 beweging in de zaak leek te komen. De hertog van Kleef sloot toen een overeenkomst met Adam, waarna op 9 januari [[1483]] de belofte van de tollenaar op het Tolhuis volgde om in opdracht van de hertog de jaarrente van vierhonderd Rijnse gulden uit te betalen.
-Dit is toen tot [[1492]] regelmatig gebeurd. In dat jaar keerde hertog Karel van Gelre, kleinzoon van hertog Arnold, terug uit Franse gevangenschap en brak er een onrustige tijd aan. Ongeregelde bendes trokken plunderend door de streek, zodat er van tolheffen weinig terechtkwam. Bovendien was hertog Karel het niet eens met de overdracht van het Tolhuis van Gelders naar Kleefs bezit.
+Dit is toen tot [[1492]] regelmatig gebeurd. In dat jaar keerde hertog Karel van Gelre, kleinzoon van hertog Arnold, terug uit Franse gevangenschap en brak er een onrustige tijd aan. Ongeregelde bendes trokken plunderend door de streek, zodat er van tol heffen weinig terechtkwam. Bovendien was hertog Karel het niet eens met de overdracht van het Tolhuis van Gelders naar Kleefs bezit.
 [[Willem III van den Bergh]], die in [[1506]] aantrad, gaf de jaarrente uit de Rijntol in [[1507]] aan zijn [[Frederik van den Bergh (1474-1513)|broer Frederik]], heer van [[Hedel]]. In een poging de jaarrente uitbetaald te krijgen, klaagde Frederik in het voorjaar van [[1512]] bij de Kleefse steden Emmerik, Kalkar, Kleef, [[Rees]], Wezel en Xanten. Dit heeft geen (blijvend) succes gehad, want op 23 oktober [[1526]] was het zijn erfgenaam [[Oswald II van den Bergh]] die de hertog van Kleef verzocht diens tollenaar te bevelen de rente uit te keren. Graaf Oswald herhaalde zijn klacht in [[1532]], [[1536]] en [[1537]], toen de achterstand al was opgelopen tot 16.000 Rijnse gulden.
@@ Regel 23: / Regel 28: @@
 In [[1543]] ging het weer mis toen Willem V van Kleef het hertogdom Gelre moest afstaan aan keizer Karel V, landheer van de Nederlanden. Graaf Oswald II moest toen opnieuw onderhandelen met Kleef. In maart [[1544]] (een eeuw na de toekenning!) stuurde hij zijn [[Landdrosten|landdrost]] [[Hackford, Berend van|Berend van Hackfort]] erop uit om achterstallige betalingen in te vorderen. Over het resultaat van deze missie is niets gevonden.
-Graaf Oswald II overleed in [[1546]] en werd opgevolgd door zijn negenjarige zoon [[Willem IV van den Bergh]]. Voor zover bekend bemoeide graaf Willem zich pas in [[1561]] met de jaarrente uit het Tolhuis. In mei van dat jaar schreef hij een brief aan Herman van Nieuwenaar,  graaf van Meurs, op wiens kasteel in Meurs hij in [[1556]] was getrouwd. Van Nieuwenaar was de man van Magdalena van Nassau, een halfzus van graaf Willems vrouw [[Maria van Nassau]]. In de brief deed graaf Willem zijn beklag over de achterstallige uitbetalingen, die al tot 32.500 Rijnse gulden waren opgelopen. In juli 1561 vroeg hij Van Nieuwenaar om te bemiddelen tussen hem en de hertog van Kleef. Of dit is gebeurd, is niet bekend, maar op 12 november [[1565]] bevestigde de hertog van Kleef aan graaf Willem de jaarrente voortaan geregeld te zullen uitbetalen. Op 31 december 1565 stuurde de hertog een bevel aan zijn tollenaar op het Tolhuis om graaf Willem de verschuldigde jaarrente uit te keren.
+Graaf Oswald II overleed in [[1546]] en werd opgevolgd door zijn negenjarige zoon Willem IV van den Bergh. Voor zover bekend bemoeide graaf Willem zich pas in 1561 met de jaarrente uit het Tolhuis. In mei van dat jaar schreef hij een brief aan Herman van Nieuwenaar,  graaf van Meurs, op wiens kasteel in Meurs hij in [[1556]] was getrouwd. Van Nieuwenaar was de man van Magdalena van Nassau, een halfzus van graaf Willems vrouw [[Maria van Nassau]]. In de brief deed graaf Willem zijn beklag over de achterstallige uitbetalingen, die al tot 32.500 Rijnse gulden waren opgelopen. In juli 1561 vroeg hij Van Nieuwenaar om te bemiddelen tussen hem en de hertog van Kleef. Of dit is gebeurd, is niet bekend, maar op 12 november [[1565]] bevestigde de hertog van Kleef aan graaf Willem de jaarrente voortaan geregeld te zullen uitbetalen. Op 31 december 1565 stuurde de hertog een bevel aan zijn tollenaar op het Tolhuis om graaf Willem de verschuldigde jaarrente uit te keren.
 Drie jaar later, bij het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog in 1568, ging het opnieuw mis. Kleef had na 1543, toen het Gelre had afgestaan, zijn banden met de Nederlanden losgelaten en was zich op het Duitse Rijk gaan richten. Graaf Willem moest met zijn gezin vluchten.  Vanuit zijn ballingsoorden Keulen en Bremen vroeg hij tevergeefs om betaling van de jaarrente. Ook na terugkeer in Bergh in [[1577]] kreeg hij niets. Volgens de hertog van Kleef was door de oorlogshandelingen alle normale scheepvaart gestopt, zodat er geen tolinkomsten waren. Hij kon dus onmogelijk betalen.
@@ Regel 33: / Regel 38: @@
 **Inventarisnummers 149, 4919–4927, 5467, 5468, 5470, 7053
 **Regesten 10, 514, 561–563, 573, 836, 1185, 1188, 1201, 1568, 2432, 2494, 3048
-**Briefregesten 2024, 2025, 2840, 3621, 4042, 4070, 4358, 4370, 4442, 4466, 4773, 5446, 5482, 5746, 6172, 7162, 7424
+**Briefregesten 2024, 2025, 2840, 3621, 4042, 4070, 4358, 4370, 4442, 4466, 4773, 5446, 5482, 5538, 5746, 6172, 7162, 7424
 *''Rondom het Tolhuys aan Rijn en Waal'', [[Dalen, A.G. van|A.G. van Dalen]], De Walburg Pers, Zutphen ([[1972]]), blz. 25–32, 50, 84–96
 *Op Wikipedia

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 [[Bestand: Tolhuis Lobith.jpg|thumb|right|400px||<center>'''Het Tolhuis omstreeks [[1649]], toen de graven van Bergh er al geen jaarrente meer uit ontvingen.<br> De tekening is vermoedelijk gemaakt door<br>Claes Jansz. Visscher ([[1587]]–[[1652]]).</center>]]
 [[Bestand: Tolhŭÿs 's Grooten.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Het ''Tolhŭÿs'', de watertol waar de Waal van de Rijn aftakte.'''<br>Detail van de kaart van Christiaan 's Grooten uit 1573</center>]]
-Aan de [[Rijn]] bij bij [[Rijnwaarden|Lobith]] stond ooit het '''Tolhuis'''. [[Willem II van den Bergh]] verwierf inkomsten uit deze watertol, toen Arnold van Egmont, hertog van [[Gelderland|Gelre]] en Gulik, graaf van [[Zutphen]], hem op 6 januari [[1444]] een jaarrente van vierhonderd Rijnse guldens uit de opbrengsten van deze tol verkocht. Van de uitbetaling van deze jaarrente kwam echter weinig terecht, omdat hertog Arnolds positie omstreden was. Hij was de kleinzoon van de zus van zijn voorganger hertog Reinoud IV, die in [[1423]] kinderloos was gestorven. Een van de gevolgen van de langdurige opvolgingsstrijd was dat het Tolhuis na veel getouwtrek overging van Gelders naar Kleefs bezit. De hertog van Kleef voelde zich echter niet verplicht de jaarrente uit te betalen, zodat er in het archief van Huis Bergh meerdere stukken over het Tolhuis te vinden.
+== Geschiedenis van het Tolhuis ==
-Heer Willem II had in [[1461]], vier jaar voor zijn dood, zijn bezittingen onder zijn zoons had verdeeld, en daarbij de Rijntol toegewezen aan [[Adam van den Bergh (1445-1502)|Adam]]. Van uitbetaling was geen sprake, tot er op 31 juli 1482 beweging in de zaak leek te komen. De hertog van Kleef sloot toen een overeenkomst met Adam, waarna op 9 januari [[1483]] de belofte van de tollenaar op het Tolhuis volgde om in opdracht van de hertog de jaarrente van vierhonderd Rijnse gulden uit te betalen. Er zijn geen aanwijzingen dat dit gebeurd is.
+Deze strategische plek leverde aanzienlijke inkomsten op voor Gelre. Ze bedroegen in [[1340]] (een jaar na de verheffing tot hertogdom) bijna een derde van het hertogelijk budget van dat jaar. Vanwege het grote economische en strategische belang van de tol groeide het tolhuis uit tot een heuse burcht, die een van de residenties van de graven en hertogen van Gelre werd. De bouw begon in [[1307]] toen Reinoud I van Gelre een al bestaande verdedigingstoren liet uitbreiden. Uiteindelijk ontstond het kasteel dat hiernaast is afgebeeld. De plaats waar de schippers moesten aanleggen om tol te betalen, veranderde al naar gelang de rivier zijn loop verlegde, maar het Tolhuis bleef tot het midden van de [[:Categorie:Jaartallen 1500-1599|16e eeuw]] een tolhuis. Daarna werd de tolheffing verplaatst naar Tolkamer.
-[[Willem III van den Bergh]], die in [[1506]] aantrad, gaf de jaarrente uit de Rijntol in [[1507]] aan zijn [[Frederik van den Bergh (1474-1513)|broer Frederik]], heer van [[Hedel]]. In een poging de jaarrente uitbetaald te krijgen, klaagde Frederik in het voorjaar van [[1512]] bij de Kleefse steden Emmerik, Kalkar, Kleef, [[Rees]], Wezel en Xanten. Dit heeft geen (blijvend) succes gehad, want op 23 oktober [[1526]] was het zijn erfgenaam [[Oswald II van den Bergh]] die de hertog verzocht diens tollenaar te bevelen de rente uit te keren. Graaf Oswald herhaalde zijn klacht in [[1532]], [[1536]] en [[1537]], toen de achterstand al was opgelopen tot 16.000 Rijnse gulden. Het haalde niets uit, zodat graaf Oswald in [[1539]] op het idee kwam de hertog van Gelre te vragen te betalen. De jaarrente was in 1444 immers door Gelre toegekend. De hertog van Gelre betaalde natuurlijk niet, maar misschien heeft graaf Oswalds verzoek ertoe geleid dat de hertog van Gelre heeft bemiddeld. In een akte van 28 december [[1540]] erkende graaf Oswald namelijkdat hij vierhonderd Rijnse gulden van de tollenaar had ontvangen – maar dit is waarschijnlijk de enige of een van de weinige keren geweest, want in [[1543]] klopte hij weer bij de hertog van Kleef aan. Dit zal weinig effect hebben gehad, want in maart [[1544]] (een eeuw na de toekenning!) stuurde hij zijn [[Landdrosten|landdrost]] [[Hackford, Berend van|Berend van Hackfort]] erop uit om achterstallige betalingen in te vorderen.
+Na [[1648]], toen de [[Tachtigjarige Oorlog]] eindigde, raakte het Tolhuis meer en meer in verval. In [[1672]] viel de [[Franse oorlog|Franse koning Lodewijk XIV]] bij het Tolhuis de Republiek der Verenigde Nederlanden binnen. Zijn soldaten hebben het Tolhuis toen in brand gestoken. De restanten zijn in de loop van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] geleidelijk aan gesloopt en afgevoerd als bouwmateriaal. Het enige dat nu nog resteert is de Schipperspoort aan de Dorpsdijk in Lobith.
-Graaf Oswald II overleed in [[1546]] en werd opgevolgd door zijn negenjarige zoon [[Willem IV van den Bergh]]. Voor zover bekend bemoeide graaf Willem zich pas in [[1561]] met jaarrente uit het Tolhuis. In mei van dat jaar schreef hij een brief aan Herman van Nieuwenaar,  graaf van Meurs, op wiens kasteel in Meurs hij in [[1556]] was getrouwd. Van Nieuwenaar was de man van Magdalena van Nassau, een halfzus van graaf Willems moeder [[Maria van Nassau]]. In de brief deed graaf Willem zijn beklag over de achterstallige uitbetalingen, die al tot 32.500 Rijnse gulden waren opgelopen. In juli 1561 vroeg hij Van Nieuwenaar om te bemiddelen tussen hem en de hertog van Kleef. Of dit is gebeurd, is niet bekend, maar op 12 november [[1565]] bevestigde de hertog van Kleef aan graaf Willem de jaarrente voortaan geregeld te zullen uitbetalen. Op 31 december 1565 stuurde de hertog een bevel aan zijn tollenaar op het Tolhuis om graaf Willem de verschuldigde jaarrente uit te keren.
+== Bergh en het Tolhuis ==
-Wie weet heeft de hertog van Kleef zich aan zijn belofte gehouden, maar bewijs hiervoor is niet gevonden. Hoe dan ook, betrouwbaar was hij niet, ook al had het best kunnen betalen, want de toenmalige hertog Willem V ([[1516]]–[[1592]]) had de bijnaam De Rijke. Hoe dan ook, in [[1582]] klaagde graaf Willem weer over achterstallige renten. Maar dit is de laatste keer dat het Tolhuis bij Lobith in het archief van Huis Bergh voorkomt.
+Van de uitbetaling van deze jaarrente kwam echter weinig terecht, omdat hertog Arnolds positie omstreden was. Als kleinzoon van de zus van zijn voorganger hertog Reinoud IV, die in [[1423]] kinderloos was gestorven, was hij een wat te "verre neef". Een van de gevolgen van de langdurige opvolgingsstrijd was dat het Tolhuis na veel getouwtrek overging van Gelders naar Kleefs bezit. De hertog van Kleef voelde zich echter niet verplicht de jaarrente uit te betalen, omdat niet hij maar de hertog van Gelre die had toegekend. Over deze aangelegenheid zijn in [[Archief Huis Bergh|het archief]] van [[Huis Bergh]] meerdere stukken te vinden.
 == Bronnen ==
@@ Regel 15: / Regel 33: @@
 **Inventarisnummers 149, 4919–4927, 5467, 5468, 5470, 7053
 **Regesten 10, 514, 561–563, 573, 836, 1185, 1188, 1201, 1568, 2432, 2494, 3048
-**Briefregesten 2024, 2025, 2840, 3621, 4042, 4070, 4358, 4370, 4442, 4466, 4773, 5446, 5482, 5746, 7162, 7424
+**Briefregesten 2024, 2025, 2840, 3621, 4042, 4070, 4358, 4370, 4442, 4466, 4773, 5446, 5482, 5746, 6172, 7162, 7424
-*''Rondom het Tolhuys aan Rijn en Waal'', [[Dalen, A.G. van|A.G. van Dalen]], De Walburg Pers, Zutphen ([[1972]]), blz. 50, 84–91
+*''Rondom het Tolhuys aan Rijn en Waal'', [[Dalen, A.G. van|A.G. van Dalen]], De Walburg Pers, Zutphen ([[1972]]), blz. 25–32, 50, 84–96
 *Op Wikipedia
 **[http://nl.wikipedia.org/wiki/Tol_(recht) Tolrecht]
 **[http://nl.wikipedia.org/wiki/Arnold_van_Egmont Arnold van Egmont]
 [[Categorie:Tolrecht]]

Tolhuis (watertol) - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Geschiedenis van het Tolhuis */ interne link

Verre neef: Aanvulling briefregest 5538

Verre neef: aanvulling en redactie

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Het Tolhuis omstreeks [[1649, toen de graven van Bergh er al geen jaarrente meer uit ontvingen. De...'

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Het Tolhuis omstreeks [[1649, toen de graven van Bergh er al geen jaarrente meer uit ontvingen.
De...'