Veerrecht - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Inleiding */ interne link

2020-10-13T06:02:28Z

‎Inleiding: interne link

Verre neef: /* Het veer in Warm */ Bluemerhoeve

2020-07-14T03:58:11Z

‎Het veer in Warm: Bluemerhoeve

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '== Inleiding == Het '''veerrecht''' was een heerlijk recht op basis waarvan de graaf van Bergh veerdiensten kon inste...'

2020-04-12T14:50:15Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '== Inleiding == Het '''veerrecht''' was een heerlijk recht op basis waarvan de graaf van Bergh veerdiensten kon inste...'

Nieuwe pagina

== Inleiding ==
Het '''veerrecht''' was een [[Heerlijke rechten|heerlijk recht]] op basis waarvan de [[Graven Van den Bergh|graaf van Bergh]] veerdiensten kon instellen op de [[oppervlaktewater|rivieren]] in zijn [[Berghse bezittingen|bezittingen]]. Hij verpachtte zijn veren aan veermannen, die tegen vastgestelde tarieven personen en goederen overzetten. De inkomsten uit de veerdienst waren voor de graaf. Ook kon de graaf een veer verpanden aan een andere leenman, of een aandeel verwerven in een veer van een andere leenman. Voorbeelden hiervan zijn in het onderstaande te lezen.

Het veerrecht ging in [[1798]] met de inwerkingtreding van de grondwet van de Bataafse Republiek over op de Staat. In [[1814]], na de Franse tijd, gaf koning Willem I het veerrecht terug aan de oorspronkelijke eigenaren. Door verlies en verkoop van bezittingen had het veerrecht uiteindelijk geen betekenis meer voor de graaf van Bergh.

== Grafelijke veren ==
Door het [[Land van den Bergh|graafschap Bergh]] stroomden geen rivieren, maar doordat het groter was dan de latere [[gemeente Bergh]], grensde het wel aan rivieren. De oostgrens van het graafschap liep langs de [[Oude IJssel]] en in het westen raakte het in de [[Westervoort|heerlijkheid Westervoort]] aan de IJssel.

=== Het veer in Warm ===
In het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]] zijn geen vermeldingen gevonden van veren op de Oude IJssel die van de graven van Bergh zouden zijn geweest.

Wel was er in de eerste helft van de [[vorige eeuw]], in elk geval nog in [[1933]], een veer over het [[Waalse Water]] bij [[Warm]]. Een huis draagt daar nog de naam "Veerhuis". Nadere gegevens over dit veer ontbreken nog. Het komt niet voor in het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]].

=== Het Westervoortse veer ===
Het veer dat het vaakst voorkomt in het archief van Huis Bergh is het [[Westervoort]]se veer, dat al in [[1295]] wordt vermeld. Het voer op de IJssel en was eeuwenlang de enige verbinding tussen Westervoort en [[Arnhem]]. Hoewel de graaf van Bergh ook heer van Westervoort was, behoorde het veer niet aan hem toe, maar aan het [[Stift Elten]]. Vanaf [[1526]] kocht [[Oswald II van den Bergh|graaf Oswald II]] meermaals aandelen in het veer; in [[1538]] onder andere van het klooster Bethanië in Arnhem.

In [[1735]] verkocht [[Frans Willem van Hohenzollern-Bergh| graaf Frans Willem]] de heerlijkheid Westervoort, inclusief zijn aandeel in het veer, aan de stad Arnhem. Hij kreeg er 35.000 gulden voor.

Het begin van de IJssel is sinds de verkoop anders komen te liggen, zodat de locatie van het veer is verdwenen. In [[1774]] werd ongeveer twee kilometer stroomopwaarts in de [[Rijn]] een nieuwe aftakking gegraven om meer Rijnwater naar de IJssel te geleiden.

=== Andere grafelijke veren ===
De graven van Bergh hebben veren bezeten in hun bezittingen aan de Rijn, de Waal en de Maas, maar hierover is in het archief van Huis Bergh of elders weinig te vinden. Genoemd worden wel de volgende veren.
*Het veer op de Maas bij [[Hedel]], waarover Joest van der Elst op 26 juni [[1466]] aan [[Ludolf van den Bergh]] schreef, dat niemand het veer heeft willen pachten.
*Het veer "aan den [[Bylandt|Bilant]]", dat destijds aan de Waal lag. [[Willem IV van den Bergh]] schreef op 28 februari [[1583]] een aanbeveling om Jenneken Kerckhoff als pachteres van het veer te handhaven. Op 23 april [[1584]] verpandde hij het veer voor 200 daalders aan Gerrit de Mann en diens vrouw.
*Het "dwarsveer" op de Waal bij [[Ochten]] komt in [[1561]] twee keer voor. Op 9 februari van dat jaar stuurde graaf Willem IV een klacht aan Herman van den Pol, zijn ambtman ter plaatse, over belemmeringen in het gebruik van zijn veer. Blijkbaar had dit geen effect, want op 1 juli vroeg graaf Willem het Hof van [[Gelderland|Gelre]] in Arnhem zijn ambtman op te dragen de ''huislieden'' te verbieden langer afbreuk te doen aan zijn veer. In [[1837]] verkocht [[Karel van Hohenzollern-Sigmaringen]] de laatste Ochtense bezittingen, waaronder het dwarsveer.
*Het veer op de Maas bij [[Beugen]]. Op 27 februari 1561 kreeg graaf Willem IV het verzoek de hertog van [[Kleef]] om toestemming te vragen voor de veerman van Beugen om met zijn nieuwe veerboot op de Kleefse oever aan te leggen.
*Het veer op de Maas bij [[Buggenum]]. [[Hiëronyma Catharina van Spaur-Flavon]], weduwe van [[Hendrik van den Bergh (1573-1638)|Hendrik van den Bergh]],‎ kocht in [[1679]] de heerlijke rechten van Buggenum, waaronder het veerrecht.
*Het veer over het Pannerdens Kanaal (gegraven tussen [[1701]] en [[1709]]). Het Huis Bergh en enige ingezetenen van [[Pannerden]] hadden in de jaren [[1767]]–[[1768]] een geschil over dit veer.

== Een bijzondere vermelding ==
Graaf Willem IV, sinds [[1581]] stadhouder van Gelre en [[Zutphen]] in dienst van [[Willem van Oranje]], vaardigde op 29 augustus [[1583]] een bevel uit aan de schippers en veerlieden op de IJssel en de Rijn om geen soldaten zonder zijn bevel over te zetten. In die tijd woedde de [[Tachtigjarige Oorlog]].

== Bronnen ==
*[[Archief Huis Bergh]]:
**Inventarisnummer 3511, 3515, 6138
**Regesten 2383, 2384, 2838a, 3979
** Briefregesten 194, 5351, 5467, 5363, 7920
*[https://nl.wikipedia.org/wiki/Veerrecht Veerrecht] op Wikipedia
*[https://hkwestervoort.nl/ Historische Kring Westervoort] over het Westervoortse veer

[[Categorie:Heerlijke rechten]]

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 == Inleiding ==
-Het '''veerrecht''' was een [[Heerlijke rechten|heerlijk recht]] op basis waarvan de [[Graven Van den Bergh|graaf van Bergh]] veerdiensten kon instellen op de [[oppervlaktewater|rivieren]] in zijn [[Berghse bezittingen|bezittingen]]. Hij verpachtte zijn veren aan veermannen, die tegen vastgestelde tarieven personen en goederen overzetten. De inkomsten uit de veerdienst waren voor de graaf. Ook kon de graaf een veer verpanden aan een andere leenman, of een aandeel verwerven in een veer van een andere leenman. Voorbeelden hiervan zijn in het onderstaande te lezen.
+Het '''veerrecht''' was een [[Heerlijke rechten|heerlijk recht]] op basis waarvan de [[Graven Van den Bergh|graaf van Bergh]] veerdiensten kon instellen op de [[oppervlaktewater|rivieren]] in zijn [[Berghse bezittingen|bezittingen]]. Hij verpachtte zijn veren aan veermannen, die tegen vastgestelde tarieven personen en goederen overzetten. De inkomsten uit de veerdienst waren voor de graaf. Ook kon de graaf een veer verpanden aan een andere [[Leenrecht|leenman]], of een aandeel verwerven in een veer van een andere leenman. Voorbeelden hiervan zijn in het onderstaande te lezen.
 Het veerrecht ging in [[1798]] met de inwerkingtreding van de grondwet van de Bataafse Republiek over op de Staat. In [[1814]], na de Franse tijd, gaf koning Willem I het veerrecht terug aan de oorspronkelijke eigenaren. Door verlies en verkoop van bezittingen had het veerrecht uiteindelijk geen betekenis meer voor de graaf van Bergh.

@@ Regel 7: / Regel 7: @@
 Door het [[Land van den Bergh|graafschap Bergh]] stroomden geen rivieren, maar doordat het groter was dan de latere [[gemeente Bergh]], grensde het wel aan rivieren. De oostgrens van het graafschap liep langs de [[Oude IJssel]] en in het westen raakte het in de [[Westervoort|heerlijkheid Westervoort]] aan de IJssel.
-=== Het veer in Warm ===
+=== Het veer in Wijnbergen ===
 In het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]] zijn geen vermeldingen gevonden van veren op de Oude IJssel die van de graven van Bergh zouden zijn geweest.
-Wel was er in de eerste helft van de [[vorige eeuw]], in elk geval nog in [[1933]], een veer over het [[Waalse Water]] bij [[Warm]]. Een huis draagt daar nog de naam "Veerhuis". Nadere gegevens over dit veer ontbreken nog. Het komt niet voor in het [[Archief Huis Bergh|archief]] van [[Huis Bergh]].
+Wel was er in de eerste helft van de [[vorige eeuw]], in elk geval tot in de jaren vijftig, nabij de monding van het [[Waalse Water]] in de Oude IJssel een voetveer bij [[Boerderijen|boerderij]] de [[Bluemerhoeve]], die ook bekend stond als het Veerhuis.
 === Het Westervoortse veer ===