Wederopbouwwoningen - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: /* Hele verdieping */

2026-03-16T10:11:40Z

‎Hele verdieping

Verre neef: /* Vrijstaande woningen */ typo

2026-01-30T14:27:14Z

‎Vrijstaande woningen: typo

Verre neef: /* Vrijstaande woningen */ Financieringsregeling

2026-01-30T14:16:53Z

‎Vrijstaande woningen: Financieringsregeling

Verre neef: /* Hele verdieping */ Graafschapbode, redactie

2022-04-25T05:22:11Z

‎Hele verdieping: Graafschapbode, redactie

Verre neef: Nieuwe pagina aangemaakt met '= Inleiding = In Nederland bestond na de Tweede Wereldoorlog lange tijd woningnood. Hiervoor is een aantal oorzaken aan te wijzen: *door oorlogshandelingen war...'

2022-04-10T05:03:43Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '= Inleiding = In Nederland bestond na de Tweede Wereldoorlog lange tijd woningnood. Hiervoor is een aantal oorzaken aan te wijzen: *door oorlogshandelingen war...'

Nieuwe pagina

= Inleiding =
In Nederland bestond na de [[Tweede Wereldoorlog]] lange tijd woningnood. Hiervoor is een aantal oorzaken aan te wijzen:
*door oorlogshandelingen waren veel [[:Categorie:woonhuizen|woningen]] beschadigd of verwoest.
*tijdens de oorlog werden nauwelijks nieuwe woningen gebouwd.
*na de oorlog groeide de bevolking explosief.

Nieuwbouw van woningen en andere gebouwen werd bemoeilijkt door de beperkte beschikbaarheid van geld, bouwmaterialen en geschoolde bouwvakkers. [[Volkshuisvesting]] was daardoor zo'n groot probleem, dat de overheid al direct in [[1945]] besloot de nieuwbouw planmatig en centraal te leiden. Er werd een apart ministerie voor opgericht, dat uiteindelijk het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening ging heten. Dat was in [[1965]], het jaar dat, vrij arbitrair, wel gezien wordt als het einde van de periode van [[wederopbouw]]. In die twintig jaar zijn ook in de [[gemeente Bergh]] op grote schaal nieuwe woningen gebouwd. Zelfs in [[Elten]] zijn de tijd van het [[Drostambt Elten|Drostambt]] ([[1949]]–[[1963]]) enkele van deze woningen verrezen.

Een groot deel van de nieuwbouw betrof sociale huurwoningen. In de wederopbouwjaren werden ze vaak als keuzeplanwoningen aangeduid, omdat ze gebouwd werden volgens een beperkt aantal kant-en-klare ontwerpen waarmee subsidie van het Rijk verzekerd was. Kenmerkend zijn het gebruik van bakstenen, de rode daken en de betonnen lijsten rond de voordeuren. Ook siermetselwerk werd vaak toepast, zoals rond de toiletraampjes of onder de venters, en [[uitkraging]]en onder de dakgoten. Keuzeplanwoningen zijn vooral in [['s-Heerenberg]] gebouwd, maar in kleinere aantallen ook elders in Bergh. Naast woonhuizen verrezen er ook enkele bouwwerken met een andere functie.

Voor de organisatie en coördinatie van de herbouw van verwoeste [[boerderijen]] was al op 15 juli [[1940]] het [[Bureau Wederopbouw Boerderijen]] opgericht.

= Woningtypen =
Hieronder volgt een globaal overzicht van woningen en andere gebouwen uit de wederopbouwtijd. Een volledig overzicht in moeilijk te geven, ook al omdat het einde van de wederopbouwtijd niet gedefinieerd is.

== Rijtjeshuizen ==
=== 's-Heerenberg ===
De eerste naoorlogse uitbreidingswijk in 's-Heerenberg is het zogenaamde Nekkumplan uit [[1947]]. Het omvat honderd woningen en bestaat bijna geheel uit rijtjeshuizen die werden gebouwd in de sociale huursector. In deze wijk, die direct ten oosten van de oude stad ligt, stamt het overgrote deel van de huidige woningen nog steeds uit de wederopbouwtijd.

[[Politiek#Wethouders|Wethouder]] [[Schuurman, W.H.A.|Schuurman]] legde op 1 april [[1948]] de eerste steen van het Nekkumplan. Dit was geen baksteen, maar een plaquette met de tekst ''1–4–48 Den Ecken''. De naam Nekkum is een verbastering van ''Den Ecke um'' als aanduiding van een grondstuk dat "om de hoek" lag. De namen ''Den Groote Neckum'' en ''Den kleinen Neckum'' staan al op de kaart van [[Bücker, Theodorus|Theodorus Bücker]] uit [[1727]]. Dit zijn nu straatnamen in het Nekkumplan (zie de lijst hieronder). Maar waar is de plaquette gebleven? [[Nispen, Piet van|Piet van Nispen]] stelde deze vraag al toen hij hoofdstuk 65 schreef van [[Bergh; Heren, Land en Volk]], dat in [[1979]] verschenen is.
{|
|- valign=top
|[[Bestand:Eerstesteen legging Nekkum Touwslagersbaan 001 (2).jpg|200px|thumb|<center> '''Eerstesteenlegging door wethouder Schuurman</center>]]‎
|[[Bestand:Touwslagersbaan 1948.jpg|320px|thumb|<center>'''De Touwslagersbaan …</center>]]
|[[Bestand:Touwslagersbaan.jpg|300px|thumb|<center>'''… in [[1948]]</center>]]
|}

{|
| valign=top width=300 |
De wijk wordt globaal omsloten door:
*[[Touwslagersbaan]]
*[[Rooijenstraat, Van|Van Rooijenstraat]]
*[[Groenestraat]]
*[[Brink, De|De Brink]]
*[[Kostverloren]]
*[[Plantsoensingel Zuid]]
| valign=top width=300 |
Daarbinnen liggen:
*[[Grote Nekkum]]
*[[Kleine Nekkum]]
*[[Victor de Stuersstraat]]
*[[ Boetselaerstraat, van|Van Boetselaerstraat]]
*[[Schoolstraat 's-Heerenberg|Schoolstraat]]
*[[Latkampstraat]]
|}
=== Elders in Bergh ===
{|
| valign=top width=300 |
In Beek:
*[[Kleefsestraat]] 3–9
*[[Pastoor van Angerenstraat]] 3–9 en 12–34
*[[Peter Meistersstraat]] 1–5
*[[Weemstraat]] 4–10

In Braamt:
*[[Pastoor te Rielestraat]] 4–24
| valign=top width=250 |
In Kilder:
*[[Dr. Ariënsstraat]] 11–17
*[[Schoolstraat Kilder|Schoolstraat]] 8–28

In Stokkum:
*[[Dr. Poelsstraat]] 3–9
*[[Dorpsstraat Stokkum|Dorpsstraat]] 6–8
*[[Gildestraat]] 22–28
| valign=top width=250 |
In Zeddam:
*[[Oswaldusstraat]] 6–12
*[[:Categorie:Bloemenbuurt Zeddam|Bloemenbuurt]]:
**[[Anjerstraat]]
**[[Asterstraat]]
**[[Papaverstraat]]
**[[Tuinstraat]]
**[[Violenstraat]]
|}
== Twee-onder-een-kaphuizen ==
Verspreid in Bergh staan verschillende typen twee-onder-een-kaphuizen uit de wederopbouwtijd.

=== Halve verdieping ===
[[Bestand:Papaverstraat Zeddam.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Links de twee-onder-een-kaphuizen aan het begin van de Papaverstraat in Zeddam</center>]]
Een type dat zich duidelijk onderscheidt van de rest valt op door zijn steile [[Dakvorm|zadeldak]] en kleine dakkapellen. De dakkapellen zijn nodig omdat de bovenverdieping zich direct onder het dak bevindt. Verdere kenmerken zijn de betonlijsten rond de voordeur en de uitkraging op de hoeken onder de dakrand. Het metselwerk is uitgevoerd in [[Metselverband|Noors verband]] met een [[gevelplint]] in halfsteensverband. Vaak zijn de schoorstenen zodanig geplaatst dat een [[Gevel|tuitgevel]] gevormd wordt.

Dit type is te zien in:
*[[Marssestraat]] 9–11 in [[Azewijn]] (dakkapellen niet meer origineel)
*[[Graaf Hendrikstraat]] 6–12 in [[Braamt]]
*[[Nieuwstraat]] 20a–20b en 26–32 in 's-Heerenberg
*[[Pastoor van Sonsbeeckstraat]] 33–39 in Stokkum
*Papaverstraat 1–7 in Zeddam

De huizen aan de [[Hoge Distelweg]] 5–15 in 's-Heerenberg zijn vergelijkbaar: ze hebben eveneens een dakkapel, maar het dak is minder steil.

Aan [[Pastoor te Rielestraat]] 1–7 in Braamt en de Dr. Ariënsstraat 1–3 in Kilder staan ook twee-onder-een-kappers met anderhalve verdieping, maar zonder dakkapellen.

=== Hele verdieping ===
[[Bestand:Dubbele woningen 19470823 GB.jpg|thumb|right|400px|'''De woningen in Beek en Zeddam zijn gebouwd door [[Kleinpenning, Theodorus Gerhardus|aannemer Kleinpenning]] (zijn voorletters zijn TH.G.).<br>De [[Koningsstraat]] binnen de bebouwde kom van Zeddam heet nu Ettemanstraat.]]
Er zijn ook twee-onder-een-kaphuizen met een volledige verdieping boven de begane grond. Deze "blokken van twee" staan in de:
*Weemstraat 3–21 in Beek
*Dr. Ariënsstraat 5–7 in Kilder
*[[Pastoor Bluemersstraat]] 9–15 in Kilder
*[[Ettemastraat]] 10–28 in Zeddam

Aan de [[Lengelseweg 's-Heerenberg|Lengelseweg]] 6–20 hebben vier twee-onder-een-kaphuizen van het type "rijtjeshuis" gestaan. Ze zijn in [[2009]] [[Lengelseweg 's-Heerenberg#Sloop en nieuwbouw huizen|gesloopt]] en vervangen door nieuwbouw. Hierdoor is er nu één woning meer, die nummer 20a heeft gekregen.
<br clear=all/>
=== Winkelpand ===
[[Bestand:Lengelseweg_Ruikes.jpg|thumb|right|400px|''' Lengelseweg 2–4 en daarachter de nu afgebroken panden met de nummers 6–20. De rails van de [[Tramweg Zutphen-Emmerik|trambaan]] liggen er nog.]]
De twee-onder-een-kapper op de Lengelseweg 2–4 in 's-Heerenberg is in [[1948]] gebouwd als winkelpand. Het is forser met karakteristiek betonlijsten om de voordeuren en om de badkamerramen daarboven. Onder de ramen op de begane grond is siermetselwerk toegepast.

De eerste [[winkeliers]] waren [[schoenmakers|schoenmaker]] [[Ruikes, Lambertus Bernardus|Bertus Ruikes]] op nummer 2 en [[kruideniers|kruidenier]] [[Helmes, Wilhelmine Hendrine|Mieneke Helmes]] op nummer 4.
<br clear=all/>
== Vrijstaande woningen ==
In de periode 1945–1965 zijn ook vrijstaande woningen gebouwd. Sommige zijn, of lijken althans, keuzeplanwoningen, andere zijn door een eigen architect ontworpen. Hieronder worden slechts enkele voorbeelden genoemd. Het is ook de vraag of alle vrijstaande woningen uit die jaren rücksichtslos tot de wederopbouwarchitectuur gerekend moeten worden.
*Pastoor te Rielestraat 2 in Braamt
*[[Slotlaan]] 20 in 's-Heerenberg (praktijk van [[Vroedvrouwen|vroedvrouw]] [[Wolswijk, Alida Grada|Wolswijk]])
*Dr. Ariënsstraat 9 in Kilder
*Pastoor Bleumersstraat 17 en 19 in Kilder
*[[Schapenweg]] 29 in Zeddam

Verder zijn in de Slotlaan in 's-Heerenberg in de eerste helft van de [[Vorige eeuw|jaren vijfig]] de even nummers 58–80 gebouwd. Deze riante woningen staan meest twee-aan-twee, maar zijn (behalve wellicht 76–78) geen twee-onder-een-kappers in de zin van twee gepaarde, al dan niet gespiegelde, woningen.

== Andere gebouwen ==
Naast woningen zijn er ook gebouwen met een andere functie gebouwd.
*De [[H. Mattheus|rooms-katholieke kerk]] in Azewijn
*De [[O.L.V. Altijddurende Bijstand|rooms-katholieke kerk]] in Braamt
*De [[Muziekschool Bergh|muziekschool]] in 's-Heerenberg
*Het gebouw van [[Openbare Werken]] in 's-Heerenberg
*De [[Laetare-basisschool]] in Kilder
*Het [[bejaardencentrum Sydehem]] in Zeddam (in [[1993]] afgebroken en vervangen)

= Bronnen =
*[[Old Ni-js 104]], blz. 12-17
*[[Bergh; Heren, Land en Volk]], blz. 397–401
*[https://bagviewer.kadaster.nl/ Kadaster, basisregistratie adressen en gebouwen]

[[Categorie:Wederopbouw]] [[Categorie:Woonhuizen]]

@@ Regel 100: / Regel 100: @@
 *[[Ettemastraat]] 10–28 in Zeddam
-De woningen in Beek en Zeddam zijn (zie het bericht hiernaast) gebouwd door [[Kleinpenning, Theodorus Gerhardus|aannemer Kleinpenning]] (zijn juiste voorletters zijn Th.G.).<br>De [[Koningsstraat]] binnen de bebouwde kom van Zeddam heet nu Ettemastraat.
+De woningen in Beek en Zeddam zijn (zie het bericht hiernaast) gebouwd door [[Kleinpenning, Theodorus Gerhardus (1907-1977)|aannemer Kleinpenning]] (zijn juiste voorletters zijn Th.G.).<br>De [[Koningsstraat]] binnen de bebouwde kom van Zeddam heet nu Ettemastraat.
 Ook aan de [[Lengelseweg 's-Heerenberg|Lengelseweg]] 6–20 hebben vier twee-onder-een-kaphuizen gestaan. Ze zijn in [[2009]] [[Lengelseweg 's-Heerenberg#Sloop en nieuwbouw huizen|gesloopt]] en vervangen door nieuwbouw. Hierdoor is er nu één woning meer, die nummer 20a heeft gekregen.

@@ Regel 112: / Regel 112: @@
 <br clear=all/>
 == Vrijstaande woningen ==
-In de periode 1945–1965 zijn ook vrijstaande woningen gebouwd. In [[1947]] kwam hiervoor de ''Financieringsregeling Woningbouw 1947'', waaruit particulieren dat jaar bij de overheid een bijdrage in de bouwkosten konden aanvragen. De regeling werd in [[948]] in licht aangepaste vorm gehandhaafd.
+In de periode 1945–1965 zijn ook vrijstaande woningen gebouwd. In [[1947]] kwam hiervoor de ''Financieringsregeling Woningbouw 1947'', waaruit particulieren dat jaar bij de overheid een bijdrage in de bouwkosten konden aanvragen. De regeling werd in [[1948]] in licht aangepaste vorm gehandhaafd.
 Sommige van de toen gebouwde vrijstaande woningen zijn, of lijken althans, keuzeplanwoningen, andere zijn door een eigen architect ontworpen. Hieronder worden slechts enkele voorbeelden genoemd. Het is ook de vraag of alle vrijstaande woningen uit die jaren rücksichtslos tot de wederopbouwarchitectuur gerekend moeten worden.

@@ Regel 93: / Regel 93: @@
 === Hele verdieping ===
-[[Bestand:Dubbele woningen 19470823 GB.jpg|thumb|right|400px|'''De woningen in Beek en Zeddam zijn gebouwd door [[Kleinpenning, Theodorus Gerhardus|aannemer Kleinpenning]] (zijn voorletters zijn TH.G.).<br>De [[Koningsstraat]] binnen de bebouwde kom van Zeddam heet nu Ettemanstraat.]]
+[[Bestand:Dubbele woningen 19470823 GB.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Uit [[Graafschapbode|De Graafschapbode]] van 23 augustus [[1947]]</center>]]
 Er zijn ook twee-onder-een-kaphuizen met een volledige verdieping boven de begane grond. Deze "blokken van twee" staan in de:
 *Weemstraat 3–21 in Beek
@@ Regel 100: / Regel 100: @@
 *[[Ettemastraat]] 10–28 in Zeddam
-Aan de [[Lengelseweg 's-Heerenberg|Lengelseweg]] 6–20 hebben vier twee-onder-een-kaphuizen van het type "rijtjeshuis" gestaan. Ze zijn in [[2009]] [[Lengelseweg 's-Heerenberg#Sloop en nieuwbouw huizen|gesloopt]] en vervangen door nieuwbouw. Hierdoor is er nu één woning meer, die nummer 20a heeft gekregen.
+De woningen in Beek en Zeddam zijn (zie het bericht hiernaast) gebouwd door [[Kleinpenning, Theodorus Gerhardus|aannemer Kleinpenning]] (zijn juiste voorletters zijn Th.G.).<br>De [[Koningsstraat]] binnen de bebouwde kom van Zeddam heet nu Ettemastraat.
 <br clear=all/>
 === Winkelpand ===
 [[Bestand:Lengelseweg_Ruikes.jpg|thumb|right|400px|''' Lengelseweg 2–4 en daarachter de nu afgebroken panden met de nummers 6–20. De rails van de [[Tramweg Zutphen-Emmerik|trambaan]] liggen er nog.]]