BerentsenA: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (afgekort: WALD) is een projekt dat bestaat uit negen themawoordenboeken van Achterhoekse en Liemerse dial...'

2026-10-05T12:51:23Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'Het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (afgekort: WALD) is een projekt dat bestaat uit negen themawoordenboeken van Achterhoekse en Liemerse dial...'

Nieuwe pagina

Het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (afgekort: WALD) is een projekt dat bestaat uit negen themawoordenboeken van Achterhoekse en Liemerse dialecten. Het WALD-project startte in 1979 met de oprichting van de WALD-commissie bij het pas opgerichte [[Staring Instituut]] onder leiding van de Neerlandicus dr. [[Lex Schaars]]. Voorwaarde voor de samenstelling van het woordenboek was de aanwezigheid van een uniforme spelling voor de regio's [[Achterhoek]] en [[Liemers]]
De WALD-spelling kwam in 1980 tot stand. In 55 plaatsen in de regio waren in 40 jaren rond 650 dialectsprekenden ("metwarkers") aan de slag om de in totaal 180 vragenlijsten t.b.v. het woordenboek in te vullen.

Het woordenboek is geen alfabetische lijst met woorden, maar rangschikt de woorden per onderwerp. In het eerste deel van het WALD omschrijft dialectoloog Jo Daan het uitgangspunt als volgt: "Het WALD 'vertelt' over doen en laten van de bewoners. Het is als een mozaïek; er kan een beeld van het leven van de mens en zijn omstandigheden opgebouwd worden met de woorden, de toelichtende tekst, de voorbeelden en de vele afbeeldingen".

De volgende WALD-woordenboeken zijn in druk verschenen, via de website van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers in pdf-formaat toegankelijk en daar tevens online doorzoekbaar:

* De mens en zien huus (1984) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/bfbf7d4db0/1984_Schaars-AHG_De-mens-en-zien-huus-WALD-OF-kopie.pdf
* De mens en de weerld-A (1987) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/db133bbb84/1987_Schaars-AHG_De-weerld-A-WALD-OF-kopie.pdf
* De mens en de weerld-B (1989) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/5e5f72d3ef/1989_Schaars-AHG_De-weerld-B-WALD-AF-kopie.pdf
* De mens en de weerld-C (2018) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/7f861a68e0/wald11.pdf
* De mens-A (1993) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/3d6c8a4225/1993_Schaars-AHG_De-mens-A-WALD-AF-kopie.pdf
* De mens-B (1996) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/840b8c7da1/1996_Schaars-AHG_De-mens-B-WALD-AF-kopie.pdf
* De mens-C (2001) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/c8a05a9ee1/2001_Schaars-AHG_De-mens-C-WALD-AF-kopie.pdf
* De mens-D (2004) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/c98471e6b6/2004_Schaars-AHG_De-mens-D-WALD-AF-kopie.pdf
* De mens en zien näösten-A (2009) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/fc9f19f6e7/2009_Schaars-AHG_De-mens-en-zijn-naasten-A-WALD-db-kopie.pdf
* De mens en zien näösten-B (2010) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/32c7943c41/2010_Schaars-AHG_De-mens-en-zijn-naasten-B-WALD-db-kopie.pdf
* De mens en zien wark deel A (2015) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/441a0b0d1f/wald10.pdf
* De mens en zien wark deel B (2021) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/becbd14e29/2021_Schaars-AHG-De-mens-en-zien-Wark-B.pdf
* De mens en zien wark deel C - 't Peerd (2025) https://www.ecal.nu/assets/Streektaal/WALD/7d6b360745/De-mens-en-zien-Wark-C-t-Peerd.pdf

Aanvullend op de thematische WALD-delen verschenen vanaf 1980 15 m.n. historische en locale woordenboeken in de serie Telge van 't WALD:

* (Telge 1) Woordnbook van 't plat van Eibarge en umgeving. door B. Weeink; met tekeningen van de auteur; m.m.v. A.H.G. Schaars; [ten geleide door Henk Krosenbrink]. Doetinchem: Staring Instituut (1980)
* (Telge 2) Woordenverzameling van J.H. Gallée. door A.H.G. Schaars en G.J. Agelink. Doetinchem: Staring Instituut (1981)
* (Telge 3) 'n Trop Barghse Weurd. door Henk Harmsen m.m.v. A.H.G. Schaars. Stokkum 1982; 2e druk met aanvulling woordenlijst van B. Mensing, Stokkum (1993)
* (Telge 4) 19e Eeuwse woordenverzamelingen uit Achterhoek en Liemers. A.C.W. Staring, R.W. Tadema, J. Gimberg, M. Bruijel e.a.. door A.H.G. Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1983)
* (Telge 5) Bi-j wieze van sprekken / door G.J. Beunk [bew. Henk Krosenbrink; tek. Dineke Wisselink]. Doetinchem: Staring Instituut (1985)
* (Telge 6) Achterhoeks plat met plaatjes bi-j-ene-egaard in Varsseveld. door A. Colenbrander en A.H.G. Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1985)
* (Telge 7) Käöbelend aover 't eiland van daerp tot dörp. door Geert en Irene Roelofs en Jan en Thea Willemsen m.m.v. A.H.G. Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1988)
* (Telge 8) 'n Kleddeken Achterhooks 'n verzameling woorden en uutdrukkingen uut Lechtenvoorde, Harvele, Levele, Vraogender en 't Zuwwent. door H.J.A. Hulshof m.m.v. A.H.G. Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1992)
* (Telge 9) 'n Spierken zuver Grols 'n verzameling woorden en oetdrukkingen oet Grolle. door H.B.M. Temminghoff m.m.v. A.H.G. Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1994)
* (Telge 10) 't Eibargs plat op de riege 'n verzameling woorden en oetdrukkingen oet de gemeente Eibarge. door B. Weeink m.m.v. A.H.G. Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1995).
* (Telge 11) Liemers dialec in Westervoort Dl.1. deur Harrie Kemperman m.m.v. A.H.G. Schaars. Westervoort/Doetinchem: Historische Kring Westervoort/Stichting Staring Instituut (1996); Liemers dialec in Westervoort Dl.2: 't Naokommertje. deur Harrie Kemperman m.m.v. A.H.G. Schaars. Westervoort/Doetinchem: Historische Kring Westervoort/Stichting Staring Instituut (2001)
* (Telge 12) Woorden en weurd uut de grune grensgemeente Gendringen. door Wim Winands m.m.v. Jan van Aoken, Riek Erinkveld, Jan Gruwel en Lex Schaars. Doetinchem: Staring Instituut (1999)
* (Telge 13) Zaenderse praot van A tot Z. door Werkgroep Dialect Cultuurhistorische Vereniging Zevenaar. Zevenaar: Cultuurhistorische Vereniging Zevenaar/Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (voorheen Staring Instituut) 2011
* (Telge 14) Waehls plat. eindredactie Lex Schaars. Wehl: Oudheidkundige Vereniging Wehl/Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (voorheen Staring Instituut) 2011
* (Telge 15) Zutphens: klip en kläör. door Gerrie Willemsen-Häövelink, Gerrit Bril, Lex Schaars. Doetinchem: Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers/Mr. H.J. Steenbergenstichting 2023 https://www.achterhoekseboeken.nl/alle-boeken/1298-zutphens-klip-en-klaeoer-digitaal.html

==Bronnen==
* Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, WALD: Woordenboek Achterhoekse en Liemerse Dialecten. https://www.ecal.nu/streektaal-en-cultuur/wald (geraadpleegd 1 oktober 2026)
* Lex Schaars en Henk Lieftink, 40 joor WALD. Uitg. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers/Mr. H.J. Steenbergenstichting, Doetinchem 2020
* Sander Grootendorst, De ‘aperte’ taal van de Zutphenezen vastgelegd in boek. in: Contact Zutphen, 01.05.2023 https://www.contactzutphen.nl/nieuws/cultuur/452559/de-aperte-taal-van-de-zutphenezen-vastgelegd-in-boek
* Rob Berends, Met leesbril en engelengeduld jagen Lex en Henk op de schatten van het dialect. in: de Gelderlander, 15.05.2025 https://www.gelderlander.nl/doetinchem/met-leesbril-en-engelengeduld-jagen-lex-en-henk-op-de-schatten-van-het-dialect~a4dd663c/

Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse dialecten - Bewerkingsoverzicht

BerentsenA: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (afgekort: WALD) is een projekt dat bestaat uit negen themawoordenboeken van Achterhoekse en Liemerse dial...'