Wolswijk, Martinus Theodorus

Martinus Theodorus (Mart) Wolswijk werd op 14 juni 1921 geboren in Beek als tiende van de zeventien kinderen van Adrianus Wolswijk en Joanna Geertruida Jansen.

Nederlands-Indië

Oorlogsvrijwilliger

Mart was een van de eerste oorlogsvrijwilligers (OVW'ers). Hij was aanvankelijk ingedeeld bij 1 GBI, het 1e Gezagsbataljon voor Indië. Dit bataljon zou in Australië getraind worden om een invasie van Nederlands-Indië uit te voeren en daar de Japanners te verdrijven. Dit plan is door de Japanse capitulatie op 15 augustus 1945 niet doorgegaan.

1 GBI is nog wel op 4 oktober 1945 met de Stirling Castle vanuit Liverpool naar Australië vertrokken, maar kreeg op 30 november bij aankomst in Sidney geen toestemming meer aan land te gaan en moest uitwijken naar Malakka. Deze reis werd gemaakt met de Moreton Bay, die op 26 november aankwam in Penang op Malakka.

Vanwege de veranderde omstandigheden werd 1 GBI opgeheven en het personeel werd over diverse onderdelen verdeeld. Velen kwamen bij brigade- en divisiestaven terecht. Mart is aldus lange tijd in Bandoeng op West-Java gelegerd geweest. Het is nog niet gelukt te achterhalen bij welke eenheid hij heeft gediend. In Batavia heeft hij zijn plaatsgenoot Gerard Neijenhuis ontmoet.

Wim Godschalk, eveneens uit Beek, was met een voorhoede van 1 GBI al in oktober 1945 op Java aangekomen. Hij is daar op 3 augustus 1947 gesneuveld.

Op 26 februari 1948 is hij met het motorschip Tabinta vertrokken uit Tandjong Priok, de haven van Batavia. De aankomst in Amsterdam was op 25 maart.

Marts broer Jan was als dienstplichtig soldaat in Indië.

Zie ook

• Neptunus-diploma (heenreis)
• Ereteken voor Orde en Vrede
• Scheepskisten (terugreis)
• Demobilisatie-insigne (afzwaaien)
• Oorkonde Prins Bernhard

Zijn verdere leven

Mart Wolswijk en zijn vrouw Nellie Wolswijk-Jansen

Mart trouwde op 29 mei 1951 in Heteren met Petronella Wilhelmina (Nellie) Jansen, geboren aldaar op 10 juli 1923 als dochter van Henricus Joannes Jansen en Theodora Krebber.

Kort daarop is hij met zijn vrouw naar Indonesië teruggekeerd. Daar werkte hij op Bangka, een eiland voor de oostkust van Sumatra, als boekhouder bij de GMB, de Gemeenschappelijke Mijnbouwmaatschappij Billiton. De GMB, onderdeel van de grote mijnbouwonderneming Billiton Maatschappij, won tinerts op Bangka en het naastgelegen eiland Billiton (Indonesisch Belitung).

Mart en zijn vrouw gingen wonen in Pangkal Pinang, de hoofdplaats van Bangka. Hun adres was Jalan Merdeka 10. De straatnaam stamt duidelijk van na de onafhankelijkheid, want hij betekent "Vrijheidsstraat". Merdeka! was in de jaren 1945–1949 een vrijheidskreet van de Indonesiërs.

Vóór de Indonesische onafhankelijkheid had het Indische gouvernement (het Nederlandse bestuur van de kolonie) 62,5% van de aandelen van de GMB in handen; na de onafhankelijkheid gingen die over naar de Indonesische staat. Deze machtspositie leidde ertoe dat Indonesië de GMB op 24 februari 1958 ophief. De perikelen in de aanloop naar de opheffing zullen voor Mart en zijn vrouw aanleiding geweest zijn naar Nederland terug te keren. Dat deden zij met hun zoons Marcel en Frans, die tijdens hun verblijf in Indonesië geboren waren.

Na terugkeer in Nederland woonde het gezin aanvankelijk in Beek, waar zoon Clemens werd geboren. De baby overleed na twee maanden op 24 februari 1958. Marts zus Like, die vroedvrouw was, heeft het overlijden dezelfde dag nog aangegeven op het gemeentehuis in 's-Heerenberg.

Zijn vrouw overleed op 9 oktober 1977, 54 jaar oud, en werd begraven op de begraafplaats Rosorum in Zevenaar. Mart zelf overleed in Doetinchem op 6 oktober 1997, 76 jaar oud, en werd bij zijn vrouw begraven.

Bronnen

• Archieven.nl
• Het Kerspel Beek in de Liemers, blz. 1433
• CBG Verzamelingen, Oost-Indische bronnen
• Billiton Maatschappij op Wikipedia
• Online-begraafplaatsen