Kruithof, Aart

Aart Kruithof diende bij de Duitse inval op 10 mei 1940 bij het 22e Grensbataljon (22 GB) en was toen gelegerd in Beek. Hij werd op 21 september 1918 geboren in Elburg als zoon van Hendrik Kruithof en Aartje Koster.

Kruithof was sergeant-capitulant. Dit was in de jaren 1935–1940 een dienstplichtige sergeant die na zijn diensttijd vrijwillig voor zes jaar had bijgetekend. Op 10 mei 1940 was hij commandant van grensdetachement 5 van de 3e compagnie van 22 GB. Grensdetachementen moesten zodra de Duitsers binnenvielen bij de hun toegewezen grensovergang(en) een versperring opwerpen en zo de Duitse opmars vertragen. Daarna moesten zij zich tactisch terugtrekken. Grensdetachement 5 moest de grens bij het grenskantoor aan de Eltenseweg in Beek blokkeren door het "stellen" van een zogenaamde aspergeversperring. Dit waren metalen palen die schuin naar voren in de naderingsrichting in het wegdek werden gestoken. Eerder al was er ter voorbereiding een betonnen balk overdwars in het wegdek verzonken met daarin de gaten voor de palen.

Sergeant Kruithof mocht de aspergeversperring pas gaan stellen nadat hij daartoe het bevel had gekregen. In de vroege uren van 10 mei werd er aan de grens geschoten en vlogen er vliegtuigen laag over, maar het bevel kwam niet. Daarop besloot Kruithof op eigen initiatief de versperring te gaan stellen. Ondertussen had hij al een patrouille van drie man uitgestuurd om poolshoogte te gaan nemen.

Grensdetachement 5 bestond uit zestien soldaten, maar het is niet bekend of ze allemaal mee zijn geweest. Na het stellen is de groep teruggekeerd naar zijn onderkomen, een houten barak niet ver van 't Peeske. Waarschijnlijk rond 04:45 uur is het detachement in een vrachtwagen naar Didam vertrokken, vanwaar verder teruggetrokken moest worden tot over de IJssel.

Kort na het verlaten van de barak stuitte de vrachtwagen op een groep Duitsers, waar al schietend langs- of doorheen moest worden gereden. Sergeant Kruithof zat naast de chauffeur in de cabine. Hij heeft met de kolf van zijn karabijn de voorruit gebroken en daarna op de Duitsers geschoten. De chauffeur naast hem schoot zijn pistool leeg. De soldaten in de laadbak hebben ook geschoten, waarbij soldaat Hogeweg is gesneuveld. Meer details van dit vuurgevecht staan op de pagina van soldaat Van den Meerendonk.

Na het terugtrekken over de IJssel is Kruithof nog tot in Rheden bij zijn detachement gebleven. Het is niet bekend waar hij daarna gebleven is.

Later in de oorlog heeft Kruithof zich aangesloten bij het verzet in Elburg. Samen met onder anderen zijn zuster Dina en haar verloofde hielp hij Joden, onderduikers en geallieerde piloten. Op 10 december 1944 kregen zij bericht dat zich in de buurt van Doornspijk, niet ver van Elburg, piloten schuilhielden. Toen zijn op de genoemde plek aankwamen, bleek dat de mannen daar geen piloten waren, maar Duitsers. Zij waren in een val gelopen.

Kruithof werd overgebracht naar Kamp Amersfoort, waar hij van 19 december 1944 tot 2 februari 1945 heeft gezeten. Dit kamp, dat officieel "Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort" (PDL Amersfoort) heette, was een belangrijke verzamelplaats voor gevangenen van de Duitse Sicherheitsdienst (SD). Van Amersfoort werd hij op transport gesteld naar het concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg, waar hij op 4 februari aankwam. Op 12 februari werd bij Wöbbelin, honderd kilometer ten oosten van Neuengamme, een buitenkamp van Neuengamme geopend. Ook Kruithof werd hierheen gebracht. De omstandigheden daar waren buitengewoon slecht. Hij bezweek er op 30 april 1945, twee dagen voor het kamp door Amerikaanse eenheden werd bevrijd. Hij was 26 jaar oud.

Voor zijn optreden op 10 mei 1940 bij Beek werd Kruithof bij koninklijk besluit № 6 van 19 juli 1946 postuum onderscheiden met het Bronzen Kruis. Soldaat Van den Meerendonk, die zoals hierboven vermeld ook bij dit incident heeft geschoten, werd in 1950 eveneens met het Bronzen Kruis onderscheiden. In de voordracht wordt Kruithofs handelen als volgt beschreven.

Heeft zich door moedig optreden tegenover den vijand onderscheiden, door op 10 Mei 1940, als commandant van een grenswachtdetachement opdracht ontvangen hebbende om na het uitvoeren van een vernieling met zijn personeel in een vrachtauto terug te trekken op den Westelijken IJsseloever, tijdens deze terugtocht op den kunstweg Elten-Kilder gestooten op een overmachtige vijandelijke afdeeling, al vurende door deze afdeeling heen te rijden en daarbij den vijand belangrijke verliezen toe te brengen.

Kruithofs naam staat op of in:

• de Erelijst van gevallenen 1940-1945, blz. 578
• het Verzetsmonument in Elburg
• Gedenkboek 34 van de Oorlogsgravenstichting. Hierin staan 2.455 Nederlanders vermeld die in Neuengamme en zijn buitenkampen zijn omgekomen en geen graf hebben.

Deze pagina is ondergebracht in de Categorie:22e Grensbataljon. Aangezien dit bataljon Kruithofs enige binding met Bergh is, worden de categorieën Onderscheidingen en Verzet in WO II in dit geval buiten beschouwing gelaten.

Bronnen

• Archieven.nl
• 22e Grensbataljon op de website Westervoort1945
• Traces of War
• Nederlandsche Staatscourant van 25 juli 1946 op Delpher
• Vriendenkring Neuengamme
• Oorlogsgravenstichting
• Verzetsmonument Elburg