Slagman, Jan

Jan Slagman was bij de Duitse inval op 10 mei 1940 gelegerd in Azewijn als commandant van de 3e compagnie van het 19e Grensbataljon (3-19 GB). Deze compagnie was bij een reorganisatie op 9 april 1940 toegevoegd aan het 22e Grensbataljon (22 GB) ter vervanging van 1-22 GB, die naar de IJssellinie was verplaatst.

Slagman werd op 2 februari 1899 geboren in Lochem als zoon van Hendrikus Slagman en Willemina Kelderman.

Reserveofficier

Op 17 september 1919 werd Slagman als gewoon dienstplichtige ingelijfd bij het 19e Regiment Infanterie (19 RI), maar kreeg uitstel tot 5 oktober 1921. Op die datum trad hij in werkelijke dienst en werd opgeleid tot reserveofficier. Op 30 september 1922, kort nadat hij tot vaandrig was bevorderd, zwaaide hij af.

Zijn bevorderingen verliepen als volgt:

• 17 december 1921: korporaal
• 1 april 1922: sergeant
• 14 juni 1922: vaandrig
• 24 februari 1923: reserve-2e-luitenant
• 24 februari 1927: reserve-1e-luitenant
• 16 november 1939: reservekapitein

10 mei 1940

De commandopost van 3-19 GB was gevestigd in de bewaarschool aan de achterkant van de kerk in Azewijn. De taak was grensoverschrijdingen door te geven en wegversperringen te stellen.

3-19 GB bestond naast de bemanning van de commandopost (ongeveer twintig man) uit twee secties (pelotons). Samen leverden die de grensdetachementen 7 t/m 11 van 22 GB; de 1e sectie voor de grensdetachementen 7 en 8, de 2e sectie voor de grensdetachementen 9, 10 en 11. Grensdetachement 7 lag aan de grens in 's-Heerenberg en sloot ten westen aan bij de grensdetachementen 1 t/m 6 van 3-22 GB (waarvan 4 t/m 6 ook in de gemeente Bergh lagen). De grensdetachement 8 t/m 11 lagen in de gemeente Gendringen.

Na het voltooien van zijn taken moest 22 GB (waar dus ook 3-19 GB onder viel) zich terugtrekken over de IJssel om daar het 35e Regiment Infanterie te versterken. Voor de 2e compagnie (2-22 GB), die wat verder van de grens lag, waren zogenaamde ontsnappingsroutes uitgestippeld en verkend. 3-19 GB en 3-22 GB, die direct langs de grens lagen, hadden geen ontsnappingsroutes. Zij moesten als het zover was op eigen houtje proberen de IJssel over te komen.

Op 10 mei om 02:45 ontving Slagman van de commandant van 22 GB de melding dat er in Didam een Duitse rijwielpatrouille krijgsgevangen was gemaakt. Om 04:02 meldde grensdetachement 7 in 's-Heerenberg de eerste grensoverschrijding in het vak van 3-19 GB. Toen meteen daarna Slagmans telefonist grensdetachement 6 in Stokkum (behorend tot 3-22 GB) belde, kreeg hij een Duitser aan de lijn. Meldingen over grensoverschrijdingen in Gendringen volgden, waarop Slagman bevel gaf documenten en kaarten te vernietigen. Onderwijl schoten zijn mannen een paar keer op laagvliegende Duitse vliegtuigen.

Om 05:15 trokken de eerste gemotoriseerde Duitse troepen over de Gendringseweg in de richting van Klein-Azewijn. Om zes uur werd opnieuw geschoten op laagvliegende vliegtuigen. Op dat moment kwam het bericht binnen dat de telefooncentrale in Hoog-Keppel onklaar werd gemaakt, waarop Slagman bevel gaf de telefoons in de commandopost te vernielen. Ook werd de benzinetank van de benzinepomp in Azewijn onzichtbaar gemaakt door de pomp eraf te halen.

Om zeven uur trokken er nog steeds Duitse troepen langs. Pastoor Büter heeft de militairen op het hart gedrukt daar niet op te schieten, omdat dat pure zelfmoord zou betekenen. Er is dan ook, behalve op vliegtuigen, niet geschoten.

In de late ochtend van 11 mei gaf Slagman zijn ondergeschikten toestemming de post in groepjes te verlaten en te proberen over de IJssel te komen. Dit is volgens Slagman niemand gelukt. Over het lot van zijn grensdetachementen zal hij op 11 mei nog niets hebben geweten. Zij waren (grotendeels) krijgsgevangen genomen.

Op de commandopost was een draadloze zender aanwezig, die Slagman bij zijn vertrek heeft laten staan. Over wat daarmee gebeurd is, spreken de herinneringen van de broers Teun en Joep Venes elkaar tegen. Volgens Teun heeft de ondergondse de zender later opgehaald en er zijn voordeel mee gedaan, maar volgens Joep hebben de Nederlandse militairen het apparaat in De Laak gegooid. Maar toen De Laak in de tijd van burgemeester Van Breemen (1965–1982) werd schoongemaakt, werd er geen zender gevonden.

Persoonlijk leven

Slagman was procuratiehouder van een bankinstelling toen hij op 4 september 1937 in Den Haag trouwde met Adriana Johanna Catharina van Lakerveld de Heus, geboren in Doesburg op 20 januari 1906 als dochter van Antonie Jacobus van Lakerveld de Heus en Helena Arendina Falkenburg.

Hij overleed op 25 november 1984, 85 jaar oud. Zijn vrouw overleed op 23 juni 1992, 86 jaar oud.

Bronnen

• Archieven.nl:
  • Geboorte- en huwelijksakte van Slagman
  • Archieftoegang 409: Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940 (NIMH), inventarisnummer 498037: Verslag van de commandant van de 3e compagnie van het 19e grensbataljon kapitein J. Slagman.
• Nationaal Archief, 2.13.04 Inventaris van de dienststaten en stamboeken der Officieren van de Koninklijke Landmacht en van de koloniale troepen in Nederland, (1750) 1814-1945 (1964), inventarisnummer:523, folionummer 47
• Op Delpher:
  • Nederlandsche Staatscourant van 14 februari 1927
  • De Maasbode van 10 november 1939
  • De Telegraaf van 1 december 1984
  • NRC Handelsblad van 25 juni 1992
• Het 22e Grensbataljon en gekoppelde webpagina's op Westervoort1940
• Azem van 't Hof tot heden, blz. 347, 353