Meerendonk, Lambertus van den

Lambertus (Bert) van den Meerendonk was bij de Duitse inval op 10 mei 1940 als soldaat van het 22e Grensbataljon (22 GB) gelegerd in Beek. Hij werd op 8 mei 1919 geboren in Rotterdam als zoon van Lambertus van den Meerendonk en Johanna van Leeuwen.

De gebeurtenissen in Beek op 10 mei 1940

Van den Meerendonk staat te boek als soldaat van de 2e compagnie van 22 GB (2-22 GB), maar op 10 mei was hij ingedeeld bij grensdetachement 5 van de 3e compagnie van 22 GB (3-22 GB). Grensdetachementen moesten zodra de Duitsers binnenvielen bij de hun toegewezen grensovergang(en) een versperring opwerpen en zo de Duitse opmars vertragen. Daarna moesten zij zich tactisch terugtrekken. Grensdetachement 5 van 3-22 GB moest de weg bij het grenskantoor aan de Eltenseweg in Beek blokkeren door het "stellen" van een zogenaamde aspergeversperring. Dit waren metalen palen die schuin naar voren in de naderingsrichting in het wegdek werden gestoken. Eerder al was er ter voorbereiding een betonnen balk overdwars in het wegdek verzonken met daarin de gaten voor de palen.

De commandant van grensdetachement 5, sergeant Kruithof, mocht de aspergeversperring pas gaan stellen wanneer hij daartoe het bevel kreeg. In de vroege uren van 10 mei werd er aan de grens geschoten en vlogen er vliegtuigen laag over, maar het bevel kwam niet. Daarop besloot Kruithof op eigen initiatief de versperring te gaan stellen. Ondertussen had hij al een patrouille van drie man uitgestuurd om poolshoogte te gaan nemen.

Grensdetachement 5 bestond uit zestien man, maar het is niet bekend of ze allemaal mee zijn geweest. Na het stellen van de versperring is de groep teruggekeerd naar zijn onderkomen, een houten barak niet ver van 't Peeske. Hoewel de uitgestuurde patrouille nog niet terug was, is de groep waarschijnlijk rond 04:45 uur in een vrachtwagen op weg gegaan naar Didam, vanwaar het verder zou terugtrekken tot over de IJssel. Voor de grensdetachementen die direct aan de grens lagen waren er geen van tevoren vastgestelde ontsnappingsroutes.

De chauffeur was soldaat W. Prins van de Motordienst van het Vrijwillige Landstormkorps. Sergeant Kruithof zat naast hem, de rest stond of zat in de laadbak. Al bijna meteen na het wegrijden, op de kruising met de Oude Eltenseweg en de Schaapsdrift, liep een groep SS'ers. Was die via de Boterweg de grens overgekomen? Hoe dan ook, de vrachtwagen moest hier langs- of doorheen. Sergeant Kruithof vernielde de voorruit en vuurde met zijn karabijn. Soldaat Prins stuurde met links en schoot met rechts zijn pistool leeg. Soldaat Van den Meerendonk bediende hierbij, staand in de laadbak, een lichte mitrailleur die hij op het dak van de cabine had gezet. Door het schokken van de vrachtwagen is de mitrailleur een paar keer omgevallen. Alle overige soldaten hebben staand, knielend of liggend vanuit de laadbak geschoten.

Bij dit treffen sneuvelde soldaat Hogeweg en raakte een aantal anderen gewond. Een van hen zou later zijn overleden, maar hier is nog geen bewijs voor gevonden. Mogelijk was dit soldaat Cornelis de Snoo, die op 12 mei in een ziekenhuis in Arnhem aan de gevolgen van zijn verwondingen is overleden. Aan Duitse zijde zouden 25 tot 30 doden zijn gevallen.

Soldaat Hogewegs lichaam is (waarschijnlijk al in Beek) achtergelaten. Het werd overgebracht naar het ziekenhuis in 's-Heerenberg en daarna begraven op het protestantse kerkhof aldaar. De gewonden zijn vermoedelijk meegenomen, maar hierover is geen nadere informatie voorhanden. Mogelijk zijn degenen met zwaardere wonden ook naar het ziekenhuis in 's-Heerenberg gebracht.

De terugtocht over de IJssel en naar Utrecht

Met minstens twee lekke banden heeft de groep Didam bereikt. Daar was de weg versperd, wat te verwachten was, maar aan de andere kant van de versperring stond een intacte vrachtwagen, waarmee naar Lathum werd gereden om daar de IJssel over te steken. Bij Angerlo stond bij een brug (toevallig?) een groep van 22 GB te wachten. Toen de vrachtwagen die brug was gepasseerd, klonk er een luide knal en de brug vloog de lucht in.

In Lathum werd de groep door pontonniers in een soort roeiboot overgezet. De vrachtwagen kon niet mee en werd ter plaatse in het water gereden. Na de oversteek is de groep naar Rheden gelopen, waar ze sergeant Kruithof is kwijtgeraakt. Te voet ging het daarna verder naar Beekbergen, waar de nacht werd doorgebracht. Daar hadden zich blijkbaar meer militairen verzameld, want de volgende dag, 11 mei, waren er bussen die hen naar Amersfoort brachten. Daar moest op nadere orders gewacht worden, maar die kwamen niet. Met de algemene terugtocht belandden de militairen in de Hojelkazerne in Utrecht. Daar werden zij vanuit tegenoverliggende huizen door, naar verluidt, NSB'ers met pistolen beschoten. Van den Meerendonk had zijn mitrailleur nog steeds bij zich en heeft teruggeschoten. Bij dit incident zijn, althans aan de kant van de militairen, geen slachtoffers gevallen.

Hoe het Van den Meerendonk en zijn kameraden van 22 GB verder is vergaan, is niet bekend. Ze zijn niet krijgsgevangen gemaakt. Aangenomen kan worden dat ze in de loop van mei (vanuit Utrecht) met groot verlof naar huis zijn gestuurd.

Onderscheiden met het Bronzen Kruis

Sergeant Kruithof en soldaat Van den Meerendonk zijn na de oorlog onderscheiden met het Bronzen Kruis. Deze dapperheidsonderscheiding, ingesteld bij koninklijkbesluit № 6 van 16 maart 1944, wordt verleend aan hen die "moedig of beleidvol" optraden tegenover de vijand.

De toekenning aan Van den Meerendonk volgde bij koninklijk besluit № 15 van 16 augustus 1950. In de voordracht wordt Van den Meerendonks handelen als volgt beschreven.

Soldaat van den Meerendonk was lichte mitrailleurschutter bij een grensbataljon gelegerd in Gelderland ten tijde van de Duitse inval op 10 mei 1940. Het detachement waartoe hij behoorde stond onder leiding van Sergeant Kruithof. Op 10 mei was dit detachement van 16 militairen gelegerd aan de weg van 's-Heerenberg naar Beek. Hun opdracht was het sluiten van een aspergeversperring bij een vijandelijke inval. Toen op 10 mei de Duitser troepen Nederland binnenvielen kwam de groep in actie toen de vijand op nog geen 150 meter genaderd was. Een vrachtwagen met in de cabine Soldaat Prins en Sergeant Kruithof, diende als mitrailleurplatform voor de lichte mitrailleur waarachter schutter van den Meerendonk zich had genesteld. Bij het wegrijden werd de groep verrast door een Duitse patrouille. Al rijdend en schietend baanden ze zich een weg door de vijandelijke linie. Van den Meerendonk schoot in het voorbijrijden vol op de vijandelijke colonne en raakte verscheidene Duitse militairen. Veilig op twee lekke banden wist men Didam te bereiken. Bij Latums werd de IJssel overgestoken. Naar verluid zou de actie de vijand 25 tot 30 slachtoffers hebben gehad door deze actie.

De uitreiking van het Bronzen Kruis vond op 28 februari 1951 plaats in het Paleis op de Dam in Amsterdam. Daar hebben die dag 160 Nederlanders hun onderscheiding ontvangen uit handen koningin Juliana. Het Bronzen Kruis werd hier 84 keer uitgereikt. Later dat jaar werd Van den Meerendonk het Oorlogsherinneringskruis toegekend.

Persoonlijk leven

Van de Meerendonk trouwde op 12 juli 1945 in Rotterdam met Antoinette Louise van Rijn, geboren aldaar op 16 januari 1920 als dochter van Hendricus van Rijn en Josina Maria Antoinetta de Munnik.

Hij is met zijn vrouw en ten minste één dochter naar de Verenigde Staten geëmigreerd. Zijn vrouw overleed in Walker, Kent County, Michigan, op 2 januari 1997, 76 jaar oud. Van den Meerendonk zelf overleed op 23 februari 2008, eveneens in Walker, Michigan, 88 jaar oud.

Deze pagina is ondergebracht in de Categorie:22e Grensbataljon. Aangezien dit bataljon Van den Meerendonks enige binding met Bergh is, worden de categorieën Onderscheidingen en Emigranten in dit geval buiten beschouwing gelaten.

Bronnen

• Archieven.nl:
  • Geboorte- en huwelijksakte van Van den Meerendonk
  • Verklaring van soldaat L. van den Meerendonk van 22 juni 1950 opgenomen in Archieftoegang 409: Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940 (NIMH), inventarisnummer 498035: Verslag van de commandant van de 2e compagnie van het 22e grensbataljon kapitein C.F.H. Seyffardt,
• 22e Grensbataljon op de website Westervoort1945
• Op Delpher:
  • Nederlandsche Staatscourant van 13 september 1950
  • Diverse dagbladen van 28 februari en 1 maart 1951
  • Het Rotterdamsch Parool van 30 november 1951
• Traces of War
• Genealogieonline