Bijdragen aan Berghapedia? Klik hier om je aan te melden !
Sint Oswaldusgilde Stokkum: verschil tussen versies
k |
(Beter overzicht en link naar Schutterskring) |
||
| (10 tussenliggende versies door 2 gebruikers niet weergegeven) | |||
| Regel 3: | Regel 3: | ||
Het '''Sint Oswaldusgilde''' in [[Stokkum]] moet niet verward worden met het [[Oswaldusgilde Zeddam|Sint Oswaldusgilde]] in [[Zeddam]]. | Het '''Sint Oswaldusgilde''' in [[Stokkum]] moet niet verward worden met het [[Oswaldusgilde Zeddam|Sint Oswaldusgilde]] in [[Zeddam]]. | ||
| − | De van oorsprong vrijwel geheel katholieke bevolking van [[Stokkum]] staat bekend om zijn saamhorigheid en behoefte aan gezelligheid. Deze Bourgondische inslag resulteerde in de oprichting van vele verenigingen. De oudste van deze organisaties is zonder twijfel het gilde geweest, want al in Middeleeuwen, in [[1475]], duikt het Stokkumse gilde voor het eerst in de archieven op. In een brief aan | + | De van oorsprong vrijwel geheel katholieke bevolking van [[Stokkum]] staat bekend om zijn saamhorigheid en behoefte aan gezelligheid. Deze Bourgondische inslag resulteerde in de oprichting van vele verenigingen. De oudste van deze organisaties is zonder twijfel het gilde geweest, want al in Middeleeuwen, in [[1475]], duikt het Stokkumse gilde voor het eerst in de archieven op. In een brief aan [[Graven Van den Bergh|heer van Bergh]] verzoekt het gilde, toen ook gemeinde of gemeynt genaamd, om toestemming om een meiboom te mogen kappen vanwege de viering van het jaarlijkse [[meifeest]], een traditie die in Stokkum overigens nog steeds bestaat. Het gilde was verantwoordelijk voor het beheren van de gemeenschappelijke oftewel gemene gronden die voornamelijk aan de zuidkant van de dorpskern lagen. Ook aan de noordkant van Stokkum bezat het gilde gronden, maar die lagen meer versnipperd. |
| − | Bij het gilde hoorde ook een schutterij, een groep gildeleden die de Stokkummers en hun have en goed moesten beschermen tegen roofdieren als de [[wolf]] en de [[beer]] en ook tegen rondtrekkend 'gespuis'. In geval van oorlog dienden zij onder de heer van | + | Bij het gilde hoorde ook een schutterij, een groep gildeleden die de Stokkummers en hun have en goed moesten beschermen tegen roofdieren als de [[wolf]] en de [[beer]] en ook tegen rondtrekkend 'gespuis'. In geval van oorlog dienden zij onder de heer van Bergh, die op [[Huis Bergh]] resideerde. Na [[1845]] houdt het gilde op met het organiseren van activiteiten. De oorzaak hiervan waren hoogstwaarschijnlijk veranderingen in het schaarrecht (gebruiks- en beheersrecht), dat is het recht van de gildeleden om hun vee op de gemene gronden te mogen laten grazen. In [[1888]] werden de gemeenschappelijke of gemene gronden verdeeld onder een aantal Stokkumse boeren. In [[1882]] was er er echter alweer een nieuwe schutterij opgericht, het [[Oswaldusgilde Stokkum|Sint Oswaldusgilde]], die niet langer een echte militaire functie had, maar vooral schietwedstrijden en feesten organiseerde. |
| − | == De | + | Vanaf de oprichting in 1882 ontwikkelde het Sint Oswaldusgilde zich tot een belangrijke vereniging binnen de Stokkumse gemeenschap. Het gilde organiseerde onder meer het [[meifeest]], de [[kermis]] en andere bijeenkomsten en feesten. Daarmee kreeg de vereniging naast haar schuttersfunctie ook een belangrijke sociale betekenis in het dorpsleven. Het [[Gildehuis Stokkum|Gildehuis]], waarover het gilde sinds de jaren dertig van de [[:Categorie:Jaartallen 1900-1999|twintigste eeuw]] beschikt, vormt een belangrijk centrum voor deze activiteiten. |
| − | Van het oude Stokkumse gilde, dus van voor 1888, is geen patroonheilige bekend. Bij de oprichting van het Sint Oswaldusgilde in 1882 werd de naam van patroonheilige waarschijnlijk van de Zeddamse [[Sint Oswalduskerk|moederkerk]] overgenomen. De parochie Zeddam omvatte begin 19e eeuw [[Azewijn]], [[Lengel]], [['s-Heerenberg]], Stokkum, [[Kilder]], [[Braamt]], [[Vethuizen]] en delen van [[Wehl]] en [[Wijnbergen]]. Stokkum kwam in [[1855]], twee jaar naar het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, onder het patronaat van Sint Pancratius van 's-Heerenberg, dat op zijn beurt van statie tot zelfstandige parochie werd verheven. In [[1915]] werd Stokkum zelf een parochie met Sint Suitbertus als schutsheilige, deze Stokkumse parochie is opgegaan in de [[ | + | |
| + | Een langdurige band met het Sint Oswaldusgilde ontstond door het beschermheerschap van de [[Heek, Familie Van|familie Van Heek]]. Op 19 september [[1920]] werd de heer [[Heek, Dr Jan Herman van|Jan Herman van Heek]] als beschermheer van het gilde ingesteld. Van Heek had aanvankelijk lid van het Sint Oswaldusgilde willen worden, maar omdat hij buiten Stokkum woonde, was dit volgens de toenmalige regels niet mogelijk. Door het beschermheerschap werd hij desondanks formeel aan het gilde verbonden. | ||
| + | Zijn zoon [[Heek, Jan Herman Alexander van|Jan van Heek jr.]] volgde hem later als beschermheer op. Toen Jan van Heek jr. aangaf het beschermheerschap te willen beëindigen, werd [[Fassin, Helmut Franz Frits|Helmut Fassin]] in [[1966]] als zijn opvolger aangesteld. Later werd het beschermheerschap voortgezet door zijn dochter Patricia Fassin, die als beschermvrouwe aan het gilde verbonden was. | ||
| + | Ook buiten Stokkum kreeg het Sint Oswaldusgilde betekenis. Eind jaren dertig speelde het gilde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de [[Gelderse Schuttersbond]]. Bestuurslid [[Geurts, Theodorus Wilhelmus|Theet Geurts]] nam in [[1938]] het initiatief tot overleg tussen verschillende schutterijen en gilden in [[Oost-Gelderland]]. Een jaar later werd de bond opgericht, met Geurts als eerste voorzitter. Ook later bleef Stokkum binnen de bond vertegenwoordigd: Toon Overgoor en [[Polman, Johannes Antonius Jozef|Jan Polman]] vervulden eveneens het voorzitterschap. Daarmee droeg het Sint Oswaldusgilde bij aan de ontwikkeling van de georganiseerde schutterijbeweging in [[Gelderland]]. | ||
| + | |||
| + | Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] kwam het verenigingsleven onder druk te staan en werd het Sint Oswaldusgilde verboden. Na de [[bevrijding]] kwamen de gildebroeders weer bijeen om de vereniging nieuw leven in te blazen. Ook de oorlogsschade aan het Gildehuis werd hersteld. In de tweede helft van de twintigste eeuw bleef het gilde een vaste plaats innemen in de Stokkumse gemeenschap. Het organiseerde onder meer het schuttersfeest, het meifeest en de kermis en werkte daarbij samen met andere Stokkumse verenigingen. | ||
| + | Bij het 100-jarig bestaan in [[1982]] kreeg het Sint Oswaldusgilde het [[Leertrekkers|Leertrekkersleer]] uitgereikt. Het gilde is daarnaast onderscheiden met de Koninklijke Erepenning. Daarmee vormde de eeuwviering een belangrijk moment in de geschiedenis van het gilde. | ||
| + | Het Sint Oswaldusgilde is nog altijd actief in Stokkum. Binnen de voormalige [[gemeente Bergh]] neemt het gilde een bijzondere positie in doordat het is aangesloten bij [[Schutterskring De Achterhoek|Kring De Achterhoek]], terwijl veel naburige schutterijen en gilden zijn aangesloten bij [[Schutterskring Montferland|Kring Montferland]]. | ||
| + | |||
| + | Verder bestaat er een bijzondere band met [[Harmonie Volharding (Stokkum)|Harmonie Volharding]], al sinds haar oprichting in [[1923]] loopt deze vereniging, in de rondgang voor het Sint Oswaldusgilde uit. De optocht van [[1956]] door [[Waskupenstad]] was een belangrijk moment voor beide verenigingen, tijdens deze optocht speelden de tamboers van het gilde als een gezamenlijke groep, met de tamboers van de harmonie Volharding. Sinds de fusie droegen de gildetamboers dus het harmonie-uniform. Omdat ze officieel nog wel gildebroeder waren, mochten zij en de tamboers die altijd al bij de harmonie gespeeld hadden tijdens kermisavonden voor niets naar binnen. Deze regeling geldt nog steeds voor alle tamboers van Harmonie Volharding. | ||
| + | == De Heilige Sint Oswaldus == | ||
| + | Van het oude Stokkumse gilde, dus van voor 1888, is geen patroonheilige bekend. Bij de oprichting van het Sint Oswaldusgilde in 1882 werd de naam van patroonheilige waarschijnlijk van de Zeddamse [[Sint Oswalduskerk|moederkerk]] overgenomen. De parochie Zeddam omvatte begin 19e eeuw [[Azewijn]], [[Lengel]], [['s-Heerenberg]], Stokkum, [[Kilder]], [[Braamt]], [[Vethuizen]] en delen van [[Wehl]] en [[Wijnbergen]]. Stokkum kwam in [[1855]], twee jaar naar het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, onder het patronaat van [[Pancratiuskerk|Sint Pancratius]] van 's-Heerenberg, dat op zijn beurt van statie tot zelfstandige parochie werd verheven. In [[1915]] werd Stokkum zelf een parochie met Sint Suitbertus als schutsheilige, deze Stokkumse parochie is opgegaan in de [[parochie Heilige Gabriël]]. | ||
Van [[1931]] tot [[1934]] heeft in Stokkum het [[Sint Suitbertusgilde]] bestaan, parellel aan het Sint Oswaldusgilde. | Van [[1931]] tot [[1934]] heeft in Stokkum het [[Sint Suitbertusgilde]] bestaan, parellel aan het Sint Oswaldusgilde. | ||
| + | == Organisatie == | ||
| + | Het gilde kent gewone leden, ereleden, leden van verdienste en jeugdleden. Gewone leden kunnen ervoor kiezen niet-geüniformeerd lid te zijn. Personen van zestien jaar en ouder kunnen, na voordracht, door de algemene vergadering als lid worden toegelaten. Jeugdleden kunnen aan de activiteiten deelnemen, maar hebben geen stemrecht. Ereleden en leden van verdienste hebben dezelfde rechten en plichten als gewone leden. | ||
| − | + | Het bestuur bestaat uit ten minste vijf personen, waaronder een voorzitter, secretaris en penningmeester. De algemene vergadering benoemt de bestuursleden uit de leden van de vereniging. Het bestuur kan kandidaten voordragen, maar deze voordracht is niet bindend. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==Beeldmateriaal== | ==Beeldmateriaal== | ||
Huidige versie van 20 aug 2026 om 18:29
Inhoud
Geschiedenis
Het Sint Oswaldusgilde in Stokkum moet niet verward worden met het Sint Oswaldusgilde in Zeddam.
De van oorsprong vrijwel geheel katholieke bevolking van Stokkum staat bekend om zijn saamhorigheid en behoefte aan gezelligheid. Deze Bourgondische inslag resulteerde in de oprichting van vele verenigingen. De oudste van deze organisaties is zonder twijfel het gilde geweest, want al in Middeleeuwen, in 1475, duikt het Stokkumse gilde voor het eerst in de archieven op. In een brief aan heer van Bergh verzoekt het gilde, toen ook gemeinde of gemeynt genaamd, om toestemming om een meiboom te mogen kappen vanwege de viering van het jaarlijkse meifeest, een traditie die in Stokkum overigens nog steeds bestaat. Het gilde was verantwoordelijk voor het beheren van de gemeenschappelijke oftewel gemene gronden die voornamelijk aan de zuidkant van de dorpskern lagen. Ook aan de noordkant van Stokkum bezat het gilde gronden, maar die lagen meer versnipperd.
Bij het gilde hoorde ook een schutterij, een groep gildeleden die de Stokkummers en hun have en goed moesten beschermen tegen roofdieren als de wolf en de beer en ook tegen rondtrekkend 'gespuis'. In geval van oorlog dienden zij onder de heer van Bergh, die op Huis Bergh resideerde. Na 1845 houdt het gilde op met het organiseren van activiteiten. De oorzaak hiervan waren hoogstwaarschijnlijk veranderingen in het schaarrecht (gebruiks- en beheersrecht), dat is het recht van de gildeleden om hun vee op de gemene gronden te mogen laten grazen. In 1888 werden de gemeenschappelijke of gemene gronden verdeeld onder een aantal Stokkumse boeren. In 1882 was er er echter alweer een nieuwe schutterij opgericht, het Sint Oswaldusgilde, die niet langer een echte militaire functie had, maar vooral schietwedstrijden en feesten organiseerde.
Vanaf de oprichting in 1882 ontwikkelde het Sint Oswaldusgilde zich tot een belangrijke vereniging binnen de Stokkumse gemeenschap. Het gilde organiseerde onder meer het meifeest, de kermis en andere bijeenkomsten en feesten. Daarmee kreeg de vereniging naast haar schuttersfunctie ook een belangrijke sociale betekenis in het dorpsleven. Het Gildehuis, waarover het gilde sinds de jaren dertig van de twintigste eeuw beschikt, vormt een belangrijk centrum voor deze activiteiten.
Een langdurige band met het Sint Oswaldusgilde ontstond door het beschermheerschap van de familie Van Heek. Op 19 september 1920 werd de heer Jan Herman van Heek als beschermheer van het gilde ingesteld. Van Heek had aanvankelijk lid van het Sint Oswaldusgilde willen worden, maar omdat hij buiten Stokkum woonde, was dit volgens de toenmalige regels niet mogelijk. Door het beschermheerschap werd hij desondanks formeel aan het gilde verbonden. Zijn zoon Jan van Heek jr. volgde hem later als beschermheer op. Toen Jan van Heek jr. aangaf het beschermheerschap te willen beëindigen, werd Helmut Fassin in 1966 als zijn opvolger aangesteld. Later werd het beschermheerschap voortgezet door zijn dochter Patricia Fassin, die als beschermvrouwe aan het gilde verbonden was. Ook buiten Stokkum kreeg het Sint Oswaldusgilde betekenis. Eind jaren dertig speelde het gilde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de Gelderse Schuttersbond. Bestuurslid Theet Geurts nam in 1938 het initiatief tot overleg tussen verschillende schutterijen en gilden in Oost-Gelderland. Een jaar later werd de bond opgericht, met Geurts als eerste voorzitter. Ook later bleef Stokkum binnen de bond vertegenwoordigd: Toon Overgoor en Jan Polman vervulden eveneens het voorzitterschap. Daarmee droeg het Sint Oswaldusgilde bij aan de ontwikkeling van de georganiseerde schutterijbeweging in Gelderland.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam het verenigingsleven onder druk te staan en werd het Sint Oswaldusgilde verboden. Na de bevrijding kwamen de gildebroeders weer bijeen om de vereniging nieuw leven in te blazen. Ook de oorlogsschade aan het Gildehuis werd hersteld. In de tweede helft van de twintigste eeuw bleef het gilde een vaste plaats innemen in de Stokkumse gemeenschap. Het organiseerde onder meer het schuttersfeest, het meifeest en de kermis en werkte daarbij samen met andere Stokkumse verenigingen. Bij het 100-jarig bestaan in 1982 kreeg het Sint Oswaldusgilde het Leertrekkersleer uitgereikt. Het gilde is daarnaast onderscheiden met de Koninklijke Erepenning. Daarmee vormde de eeuwviering een belangrijk moment in de geschiedenis van het gilde. Het Sint Oswaldusgilde is nog altijd actief in Stokkum. Binnen de voormalige gemeente Bergh neemt het gilde een bijzondere positie in doordat het is aangesloten bij Kring De Achterhoek, terwijl veel naburige schutterijen en gilden zijn aangesloten bij Kring Montferland.
Verder bestaat er een bijzondere band met Harmonie Volharding, al sinds haar oprichting in 1923 loopt deze vereniging, in de rondgang voor het Sint Oswaldusgilde uit. De optocht van 1956 door Waskupenstad was een belangrijk moment voor beide verenigingen, tijdens deze optocht speelden de tamboers van het gilde als een gezamenlijke groep, met de tamboers van de harmonie Volharding. Sinds de fusie droegen de gildetamboers dus het harmonie-uniform. Omdat ze officieel nog wel gildebroeder waren, mochten zij en de tamboers die altijd al bij de harmonie gespeeld hadden tijdens kermisavonden voor niets naar binnen. Deze regeling geldt nog steeds voor alle tamboers van Harmonie Volharding.
De Heilige Sint Oswaldus
Van het oude Stokkumse gilde, dus van voor 1888, is geen patroonheilige bekend. Bij de oprichting van het Sint Oswaldusgilde in 1882 werd de naam van patroonheilige waarschijnlijk van de Zeddamse moederkerk overgenomen. De parochie Zeddam omvatte begin 19e eeuw Azewijn, Lengel, 's-Heerenberg, Stokkum, Kilder, Braamt, Vethuizen en delen van Wehl en Wijnbergen. Stokkum kwam in 1855, twee jaar naar het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, onder het patronaat van Sint Pancratius van 's-Heerenberg, dat op zijn beurt van statie tot zelfstandige parochie werd verheven. In 1915 werd Stokkum zelf een parochie met Sint Suitbertus als schutsheilige, deze Stokkumse parochie is opgegaan in de parochie Heilige Gabriël.
Van 1931 tot 1934 heeft in Stokkum het Sint Suitbertusgilde bestaan, parellel aan het Sint Oswaldusgilde.
Organisatie
Het gilde kent gewone leden, ereleden, leden van verdienste en jeugdleden. Gewone leden kunnen ervoor kiezen niet-geüniformeerd lid te zijn. Personen van zestien jaar en ouder kunnen, na voordracht, door de algemene vergadering als lid worden toegelaten. Jeugdleden kunnen aan de activiteiten deelnemen, maar hebben geen stemrecht. Ereleden en leden van verdienste hebben dezelfde rechten en plichten als gewone leden.
Het bestuur bestaat uit ten minste vijf personen, waaronder een voorzitter, secretaris en penningmeester. De algemene vergadering benoemt de bestuursleden uit de leden van de vereniging. Het bestuur kan kandidaten voordragen, maar deze voordracht is niet bindend.
Beeldmateriaal
Het Sint Oswaldusgilde tijdens de kermis bij 't Klaphek rond 1925
18 mei 1937,
55-jarig bestaan
De bekende Stokkumse boswachter Hendrik Gerritsen drukte als commandant en voorzitter decennialang een belangrijk stempel op de vereniging.
Ereleden worden bij rondgangen door Stokkum met een eigen wagen rondgereden
Literatuur
- Gilden & Schutterijen in de Graafschap Bergh
- 100 jaar Oswaldusgilde Stokkum
- Voorwaarts, Mars! Een historie van het Stokkumse gildewezen
